Bảo tồn, phát huy giá trị
di sản Lễ hội đền Trần
trong đời sống đương đại

Trong những năm gần đây, Lễ hội đền Trần hằng năm đã trở
thành một sự kiện thu hút sự chú ý của khách thập phương.
Từ một Lễ hội cộng đồng, cho đến nay, lễ hội đền Trần trở
thành một lễ hội của vùng, có sự "vào cuộc" của các cấp
chính quyền tỉnh Nam Ðịnh.
Có thể coi Lễ hội đền Trần (Nam Ðịnh) là một điểm hội đủ
các vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ đề thế nào là bảo tồn
và phát huy di sản văn hóa truyền thống trong đời sống
đương đại. Phải thừa nhận rằng, nhận thức của cộng đồng về
giá trị của lễ hội đền Trần và ấn Trần miếu tự điển còn sai
lệch. Khi tổ chức lễ hội, mới chỉ chú trọng khâu phát ấn,
chưa chú trọng thỏa đáng việc khôi phục các nghi thức truyền
thống vốn có trong dân gian, nên nói tới lễ hội đền Trần
người dân chỉ biết nói tới phát ấn, không biết đến các giá trị
văn hóa khác. Một số nhà nghiên cứu cho rằng tổ chức lễ hội
đền Trần đã bị thương mại hóa, không kiểm soát được toàn
bộ diễn trình của lễ hội, đặc biệt vào thời điểm phát ấn, tình
trạng bán ấn và một số tệ nạn vẫn tồn tại, vệ sinh môi trường
không bảo đảm

bỏ những yếu tố tạo nên những hạn chế trong mô hình tổ
chức lễ hội đền Trần của những năm qua, xây dựng phương
án tổ chức mới trên cơ sở những quy định về quản lý nhà
nước về lễ hội, sự đồng thuận của người dân địa phương, trên
tinh thần: thận trọng; cân bằng các lợi ích (chính trị, kinh tế,
xã hội và văn hóa; cộng đồng và Nhà nước); thử nghiệm,
từng bước hoàn chỉnh hoạt động tổ chức lễ hội theo từng
năm, theo lộ trình được hoạch định bởi các cấp có thẩm
quyền. Trên cơ sở đề án tổ chức lễ hội đền Trần, hằng năm,
chính quyền tỉnh và thành phố Nam Ðịnh sẽ xây dựng kế
hoạch tổ chức cụ thể. Các định hướng và nguyên tắc của đề
án là: giữ nguyên những nghi thức dân gian, truyền thống;
tách không tổ chức lễ khai mạc vào đêm 14 tháng Giêng như
mấy năm trước, Nếu tổ chức phát ấn thì không được lấy
tiền (công đức là tùy tâm, dựa trên phong tục và tập quán
truyền thống), tách hoạt động phát ấn và hành vi công đức
của khách tham dự vào những không gian khác nhau.

Ðể đạt tới mục đích này, cần tuyên truyền công khai, rộng rãi
về phương án tổ chức được lựa chọn tại lễ hội đền Trần năm
2012 để mọi người dân, các phương tiện truyền thông, các
cấp, các ngành quán triệt, thống nhất nhận thức và cùng tạo
nên một sự nhất trí cao về phương án tổ chức được lựa chọn.
Xây dựng kế hoạch truyền thông ngay từ đầu và trên quan
điểm truyền thông là một phần hữu cơ của lễ hội, trong đó
nhấn mạnh đến việc tuyên truyền giá trị văn hóa của lễ hội
đền Trần là phát huy các di sản tinh thần thượng võ của nhà
Trần và công lao của các triều đại vua Trần đối với sự phát
triển quốc gia dân tộc Việt Nam và văn hóa Việt Nam trong
lịch sử. Cần tuyên truyền sâu rộng về ý nghĩa đích thực của

định vai trò chủ thể của cộng đồng như là hạt nhân của quy
trình tổ chức lễ hội. Họ là chủ thể thật sự của lễ hội thông qua
vai trò tổ chức, đóng góp, quản trị và giữ thông điệp truyền
thống. Nhà nước cần có những định hướng chứ không phải
làm thay, là người tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho di
sản sống trong đời sống đương đại mà không cắt đứt quan hệ
với quá khứ. Về mặt kỹ thuật, có thể đóng vai là nhà đầu tư,
bảo trợ, tuyên truyền song không là người làm thay, không
nên biến một hiện tượng văn hóa truyền thống thành một sự
kiện "văn hóa nhà nước". Cần áp dụng một số nguyên lý của
tổ chức sự kiện phù hợp tinh thần thời đại, song đó là một bài
toán không dễ giải. Các công cụ tiếp thị, gây quỹ, truyền
thông và quảng bá không làm biến dạng di sản mà là sự thích
ứng và hỗ trợ di sản. Ðó là một sự cân bằng mới đối với các
lễ hội truyền thống kiểu đền Trần. Vì thế, đã đến lúc cần có
những nghiên cứu chuyên sâu về hiện tượng "mở rộng" và
phát triển quy mô lễ hội, từ đó có những định hướng và mô
hình tổ chức và quản lý thích hợp.