Bộ Công Thương
Trường Đại Học Công Nghiệp TP. Hồ Chí Minh
Viện Khoa Học Công Nghệ và Quản Lý Môi Trường
BÁO CÁO
THỰC HÀNH ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG
Đề Tài:
Khảo Sát Ảnh Hưởng Của Độ Mặn Trong Nước
Lên Sự Phát Nảy Mầm Và Phát Triển Của Cây Lúa
Lớp ĐHMT 4b
Nhóm 2_K1
GVHD: Th.s Nguyễn Văn Phương
Danh sách nhóm
1. Lê Tấn Lâm 08109741
2. Huỳnh Bá Bằng 08110361
3. Huỳnh Văn Đẩu 08123361
4. Diệp BảoHoan 08109591
5. Nguyễn Thị Anh Thư 08117411
Tp. Hồ Chí Minh tháng 04 năm 2011
1
NỘI DUNG ĐỀ TÀI
I. Hiện trạng và ảnh hưởng của độ mặn lên cây Lúa tại
đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam.
II. Tính cấp thiết lựa chọn đề tài.
III. Cơ sở lý thuyết và tiến trình thí nghiệm ảnh hưởng
của độ mặn lên cây lúa.
IV. Biện pháp giảm thiểu và khắc phục ảnh hưởng của độ
mặn lên cây Lúa.
2
I. Hiện trạng và ảnh hưởng của nước nhiễm mặn tại đồng bằng sông
Cửu Long.
I.1. Hiện trạng nhiễm mặn

20.000ha lúa và hoa màu ở các huyện Long Mỹ và thành phố Vị Thanh. Nước mặn đã
vượt khỏi thành phố Vị Thanh.
(Nguồn: Khánh – Minh – Phú - daidoanket.vn 30/03/2011
/>I.2. Ảnh hưởng nước nhiễm mặn
Đa số ý kiến của lãnh đạo Sở Nông nghiệp các tỉnh đang bị nhiễm mặn nặng và
hạn hán cho rằng, năm nay mặn về sớm nên người dân gặp rất nhiều khăn về nước
trong sinh hoạt; đặc biệt, nước cung cấp cho sản xuất luá xuân hè.
Ông Vũ Quang Nhận, Trưởng phòng kế hoạch Sở Nông nghiệp Kiên Giang tỏ
ra lo ngại cho việc sản xuất hơn 10.000ha lúa xuân hè tại các địa phương như Gò
Quao, An Biên, Vĩnh Thuận và một số vùng sản xuất đặc thù tại Hòn Đất, Kiên
Lương, Hà Tiên đang bị đe dọa vì thiếu nước ngọt. Trong khi đó, ông Đinh Văn Đình,
Trưởng phòng kế hoạch Sở Nông nghiệp tỉnh Sóc Trăng, cho biết, đến nay vẫn chưa
thống kê được diện tích lúa bị thiệt hại ở địa phương do hạn hán và mặn về sớm. Tuy
nhiên ông Đình khẳng định rằng, một số huyện duyên hải như Vĩnh Châu, Long Phú
bị ảnh hưởng rất nhiều.
Riêng tại khu vực Bắc Cà Mau, hơn 90.000 ha đất sản xuất lúa, rau màu ở các
huyện Trần Văn Thời, Thới Bình, U Minh và một phần thành phố Cà Mau đã bị hạn
cục bộ nhiều ngày qua.Còn tại vùng Nam Cà Mau, do hệ thống thủy lợi chưa hoàn
chỉnh nên đã gây thiếu nước cục bộ tại một số địa phương vùng sâu, vùng xa làm ảnh
hưởng đến việc thả tôm nuôi của bà con.
4
Sự nhiễm mặn đã ảnh hưởng không nhỏ tới sự sinh trưởng và phát triển của
cây lúa như: giảm sức nảy mầm của lúa, giảm chiều cao và khả năng đẻ nhánh, hệ rễ
phát triển kém, giảm sự cố định đạm sinh học và quá trình khoáng hoá đạm trong đất.
Tính trung bình năng suất lúa có thể giảm tới 20-25%, thậm chí tới 50%
I.3. Một số hình ảnh về ảnh hưởng của nhiễm mặn lên cây lúa
Ông Nguyễn Văn Tố, Phó chủ tịch Hội Nông dân xã Đại Phước (Nhơn Trạch)
chỉ cánh đồng Vàm Ô bị nhiễm mặn làm lúa chết khô, nông dân phải đốt bỏ.
( Nguồn: Hương Giang- Nhơn Trạch: Lúa mất trắng do nhiễm mặn (20:56
23/03/201). />tabid=587&idmid=2&ItemID=62170 )

Triều cường cao của biển đông (dâng cao đến 2,14m) tiến sâu vào đất liền ảnh
hưởng nặng nề đến đời sống của người dân. Trong tương lai vùng này sẽ chịu ảnh
hưởng càng nặng khi nước biển dân. Theo dự báo của Nhóm chuyên gia liên chính
phủ về biến đổi khí hậu (International Panel on Climate Change IPCC) năm 2007,
trong trường hợp nước biển dâng lên 1m sẽ nhấn chìm 15,000 đến 20,000 km2 của
vùng đồng bằng này sẽ chìm trong nước. Nếu tác động này không được quan tâm và
7
tìm hướng giải quyết sẽ ảnh hưởng lớn đến kinh tế của cả nước và đe dọa an ninh
lương thực
Theo dự báo của các nhà khoa học và tổ chức quốc tế đã xếp Việt Nam, đặc
biệt là vùng đồng bằng sông Cửu Long có nguy cơ bị tổn thương cao do tác động của
hiện tượng biến đổi khí hậu và nước biển dâng (Peter and Greet, 2008; Dasgupta et al,
2009, IPCC, 2007; UNDP, 2007; WB, 2007; ADB, 1994). Tác động nóng ấm toàn
cầu thể hiện rõ nhất là ảnh hưởng của triếu cường ngày càng trầm trọng. Nó ảnh
hưởng lớn ở cả nông thôn và thành thị. Phần lớn các thành phố ven biển như Trà
Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, đều ngập khi triều cường.
- Nhiệt độ cao nhất trung bình của mùa khô sẽ tăng từ 33-35
o
C lên 35-37
o
C
- Lượng mưa đầu vụ Hè thu (15/4-15/5) sẽ giảm khoảng 10-20%
Theo Bộ Tài nguyên Môi trường
- Khi mực nước biển dâng thêm 65cm, diện tích đất bị ngập 5.133 km2
(12,8%)
- Khi mực nước biển dâng thêm 75cm, diện tích bị ngập 7.580 km2 (19%)
- Khi nước biển dâng 1 m ước tính diện tích bị ngập là 15.116 km2 (27,8%)
- Khi đó diện tích lúa 2 vụ giảm 1,8% cho đến giữa thập niên 2030
- Diện tích lúa 3 vụ giảm 2,7% khi đến thời gian trên (Nguyễn Văn Sánh
2010).

100,000 ha đất canh tác bị nhiểm mặn. Ngay cả đầu năm 2001, khi bắt đầu mùa mưa
vào tháng 5, một số tỉnh đồng bằng Cửu Long vẫn bị nước mặn xâm nhập trầm trọng.
Độ nhiểm mặn có khuynh hương gia tăng hàng năm. Chẳng hạn, độ nhiểm mặn đo
cùng một địa diểm ở vùng Long An gia tăng từ 300 mg muối/lít vào tháng 3/2002 lên
1800 mg/l vào tháng 3/2004. Tại cống Cái Xe (rạnh Mỷ Xuyên và thị xả Sóc Trăng)
ngày 20/2/2005 độ mặn trong nước là 5,900 mg/lít.
Tại ĐBCL, vào năm bình thường, khoảng 320 ngàn ha đất nhiểm mặn, nhưng
vào năm hạn hán khoảng 744 ngàn ha đất nhiểm mặn (18.9% diện tích ĐBCL) (9).
Sự tác động mạnh mẽ của nước nhiễm mặn lên cây lúa là một tổn thất rất lớn
cho nền kinh tế nước ta, chính vì thế cần phải khảo sát và nghiên cứu nồng độ gây ảnh
hưởng đến sự nảy mầ và phát triển của cây lúa để từ đó xây dựng và tìm ra những
biện pháp khắc phục hiệu quả.
III. Cơ sở lý thuyết và tiến trình thí nghiệm ảnh hưởng của độ mặn lên cây
Lúa.
III.1. Cơ sở lý thuyết về ảnh hưởng của độ mặn lên cây Lúa và cơ chế gây
độc
Hiện nay, đã phát hiện có tất cả 60 nguyên tố hòa tan trong nước biển và phần
lớn tồn tại dưới dạng ion, những ion này có biến đổi theo sự khác nhau của những
điều kiện lý, hóa, sinh học và địa chất của vùng biển. Trong nước biển, ngoài thành
phần hóa học phức tạp ra còn có sinh vật, những thể hữu cơ này rất cần nhiều thành
phần hóa học để sống và khi sinh vật chết đi sẽ trả lại thành phần hóa học trong cơ thể
9
của chúng vào trong nước biển. Vì vậy nước biển không chỉ là thành phần hóa học
phức tạp mà còn là thể tổng hợp của thể hữu cơ.
Thành phần hóa học của nước biển có những đặc tính sau đây:
Tất cả nước biển đều có thành phần muối hòa tan phong phú, trừ những vùng
biển đặc biệt, nói chung là có nồng độ muối tương đối ổn định, khoảng 35‰. Thành
phần hóa học của tất cả nước biển đều giống nhau và thành phần tương đối ổn định,
trong đó ion Cl
-

Một tác hại khác của đất mặn là trong dung dịch đất chứa nhiều ion độc. Một
số ion ở nồng độ thấp không độc nhưng ở nồng độ cao lại gây độc. Các ion này lại
cạnh tranh với chất dinh dưỡng trong quá trình hút của rễ làm cho rễ khó hút chất dinh
dưỡng.
Đặc biệt khi cây hút các ion độc vào trong tế bào sẽ gây rối loạn trao đổi chất
của tế bào. Các ion độc sẽ ức chế hoạt động các enzim, các chất kích thích sinh trưởng
cho nên làm rối loạn hoạt động trao đổi chất- năng lượng, các hoạt động sinh lý bình
thường của tế bào.
10
Các chất độc còn ảnh hưởng theo chiều hướng bất lợi đến nguyên sinh chất
như làmgiảm mạnh độ nhớt, tính thấm của nguyên sinh chất tăng mạnh nhất là
tăng mạnh ngoại thẩm làm cho tế bào mất chất dinh dưỡng. Các hoạt động sinh lý của
tế bào cũng bị ảnh hưởng: quá trình quang hợp giảm mạnh do lá kém phát triển, sắc tố
ít do các chất độc ức chế quá trình tổng hợp sắc tố, các quá trình xảy ra trong quang
hợp bị giảm sút do ảnh hưởng của chất độc và thiếu nước. Quá trình hô hấp tăng
mạnh, các cơ chất bị phân huỷ mạnh, nhưng hiệu quả năng lượng thấp, phần lớn năng
lượng của các quá trình phân huỷ đều thải ra dưới dạng nhiệt làm cho tế bào thiếu
ATP để hoạt động. Phân huỷ mạnh, tổng hợp lại yếu nên không bù đủ lượng vật chất
do hô hấp phân huỷ, chất dự trữ dần dần bị hao hụt, cây không sinh trưởng được, do
vậy cây còi cọc, năng suất thấp. Nếu cây bị mặn nặng hay mặn kéo dài sẽ bị chết.
Mức độ thừa hay gây độc: nồng độ các nguyên tố cần thiết hay bất cứ một
nguyên tố nào khác cao, đủ để làm giảm sự sinh trưởng và năng suất của cây trồng.
Nồng độ dinh dưỡng thừa có thể gây ra sự mất cân bằng giữa các chất dinh dưỡng cần
thiết khác và sự mất cân bằng này cũng có thể làm giảm năng suất.
Năng suất bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi bị thiếu chất dinh dưỡng và khi điều
chỉnh được sự thiếu hụt chất dinh dưỡng này, sự sinh trưởng của cây trồng tăng nhanh
hơn nhiều so với sự gia tăng nồng độ chất dinh dưỡng trong cây. Trong trường hợp bị
thiếu nghiêm trọng, nếu được bón phân thì năng suất có thể tăng nhanh, nhưng nồng
độ chất dinh dưỡng đó trong cây có thể bị giảm.
Khi nồng độ đạt đến mức độ tới hạn, năng suất cây trồng thường đạt tối đa.

hút chất dinh dưỡng. Thành phần các muối trong đất mặn phổ biến là NaCl, Na
2
SO
2
,
Na
2
SO
4
, Na
2
CO
3
, MgCl
2
, MgSO
4
các muối đó ở nồng độ cao đều gây độc cho cây.
III.2. Tiến trình thí nghiệm
III.2.1.Mục đích thí nghiệm:
- Khảo sát ảnh hưởng của độ mặn_muối NaCl lên sự nảy mầm và phát
triển của cây Lúa.
- Tìm ra ngưỡng chịu đựng, giới hạn cho phép giúp cây phát triển tốt.
III.2.2.Nguyên tắc tiến hành thí nghiệm
Dựa trên nguyên tắc đối chứng và quan sát nhờ vào khả năng hấp thụ
chất dinh dưỡng cũng như độc chất vào cơ thể của cây. Tùy theo nồng độ khác
nhau sẽ gây ra những tác động và ảnh hưởng kahcs nhau lên sự nảy mầm và
phát triển của cây Lúa.
III.2.3.Dụng cụ và hóa chất
III.2.3.1. Dụng cụ

NaCl
(g/l) 0 0.1 0.2 0.3 0.4 0.5 0.6 0.7 0.8
H
2
O pha (ml) 100
ml dung dịch
gieo trồng
30
Hạt Giống 20
Kết quả sau 1 tuần
Số cây sống 20 20 19 19 17 15
14
(3)
16
(6)
9
(2)
Chiều dài thân
TB (cm)
10.8 10.3 9.3 6 5.8 5 4.5 3.2 2.5
Chiều dài rễ
TB(cm)
10.5 10 6.5 6.2 5.7 5.5 4.5 3.5 2.2
Hiện tượng:
Từ mẫu 0 đến mẫu 6: cây lúa phát triển bình thường chỉ khác nhau về chiều
dài thân rễ, tuy nhiên quan sat bên ngoài về màu lá, rễ, thân thì tương tư
nhau. Không có sự chênh lệch đáng kể.
Từ mẫu 7 đến mẫu 8: cây lúa phát triển rất yếu, lá đen và có nhiều cây thân
vàng, lá ngã.
Lần 2: khảo sát 10 khay (gieo ngày 24/03/11 thu kết quả 31/03/11)

3.3 –
3.5
2 –
3.2
2.2-
0.8
13.5 –
11
11 –
9.5
9.4 –
6.5
10 –
6.7
9.7
-9.4
9 -
8
7.7 –
5.3
3 –
2.1
2.5 –
2.7
1.1 –
0.5
11 -
8
10 -
10

3 -
2.5
3 –
1.7
1.3 –
0.6
11.5 -
10
9 -
5
4.5 –
4.7
10.4
- 11
9 –
8.5
8 –
6.5
9.8 -
6
3.7 –
2.1
3.5 –
2.3
1 -
1
Trung bình
Thân – Rễ
11.88
– 10.2

Kết quả sau 1 tuần
Số cây sống 35 35 35 35 33 34 34 32 32 30
Chiều dài
Thân - Rễ
(cm)
10 –
8.8
10.2-
12.2
8.9 –
5
7.2 –
5.3
8.0 –
6.6
7.5 –
6.0
6.5 –
5.0
4.5 –
2.7
3.6 –
2
2 –
1.8
10–
9.8
9.5 –
8.2
8.8 –

6
4.3 –
1.8
2. –
2.3
9.5–
11.5
9.6 –
11.4
8.0 –
6.6
6.3 –
5.8
8.0 –
6.0
7.0 –
7.2
5 –
6.6
4.2 –
4.4
3.9 –
1.7
4. –
2.1
9.8- 7 -6.6 8.2 - 7.7 – 8.3 – 7.7 – 5.4 – 6.2 – 4.7 – 3.0 –
15
11.7 8 5.7 6.5 6.5 6 7.0 2.2 2
Trung bình
Thân – Rễ

III.2.5.Hạn chế thí nghiệm
- Khả năng chịu mặn của mỗi giống lúa khác nhau.
- Sự nảy mầm và phát triển của Lúa phụ thuộc vào ánh sáng, nhiệt độ và độ
ẩm.
- Điều kiện dinh dưỡng, độ cứng, Ph trong nước.
- Tác động của côn trùng.
- Thời gian khảo sát chỉ giới hạn trong vòng 1 tuần, nên chưa khảo sát hết sự
ảnh hưởng trong giai đoạn phát triển sau đó.
III.3. Kết luận:
Lần 1 ta thấy cùng nồng độ muối trên nhưng Lúa phát triển yếu và số
cây chết cao hơn. Lần 2 và lần 3 chúng tôi đã thay đổi giống Lúa ML48 và
thấy số cây sông xót cao hơn.
Vì vậy: mỗi giống Lúa có ngưỡng chịu mặn khác nhau.
Nồng độ từ 0 – 5 g/lít Lúa phát triển bình thường.
Tuy nhiên với nồng độ NaCl
≥
5g/lít gây ảnh hưởng đến sự phát triển
của cây lúa.
Đặc biệt ta thấy dấu hiệu rõ ràng hơn ở nồng độ 7g/lít cây rất yếu và có
dấu hiệu chết, vàng lá và thân.
Nồng độ
≥
7g/lít Lúa không phát triển, nhiều cây chết.
Cây Lúa đã phát triển được cấy trong nồng độ
≥
7g/lít đã cung cấp chất
dinh dưỡng NO
3
sau 1 tuần có biểu hiện lá vàng, úa đen, ngã, rễ thối, nhiều cây
chết.

chuyểngenCác tính trạng khác giữ quá nhiều trong một nền nông học trở nên rất khó
khăn
Kỹ thuật sàng lọc lặp lại
Các kỹ thuật đánh giá sang lọc tin cậy và lặp lại là cơ sở thành công của bất
kỳchương trình tạo giống nào, đặc biệt chọn giống chịu bất thuận mặn. Có nhiều
kỹthuật đánh giá sang lọc với các loài cây trồng, giai đoạn sinh trưởng, và kiểu
bấtthuanạ, nhưng nên chọn kỹ thật đảm bảo nhanh , dễ thực hiện, có thể thực hiện và
có thể lặp lại.
19
Ở vùng bị ngập mặn, lúa có thể bị ảnh hưởng về sinh trưởng. Những nơi có
nồng độ muối cao, bị ngập lâu, lúa có thể chết, vì vậy cần có biện pháp xử lý ngăn
mặn.
Trước hết, phải ngăn chặn triệt để không cho nước lợ, mặn tiếp tục xâm nhập
vào đồng ruộng. Ở những diện tích bị ngập mặn cần phân loại để có biện pháp xử lý
thích hợp. Tập trung chăm sóc những diện tích mà cây lúa mới bị ảnh hưởng, điều tiết
đủ lượng nước ngọt để rửa mặn nhiều lần; giữ mực nước bằng 2/3 chiều cao cây lúa
và nên ngâm tối thiểu 1 ngày, kết hợp làm cỏ xới nhằm xử lý triệt để lượng muối
trong nước. Nếu nồng độ muối dưới mức gây hại và cây lúa có biểu hiện phục hồi, ra
lá non trở lại thì ngưng tháo nước. Lúc này có thể bón vôi với lượng 30 -
40kg/1.000m2, kết hợp bón thúc nhẹ 4 - 6kg urê hoặc phun các loại phân bón lá để
lúa hồi phục nhanh, sinh trưởng thuận lợi. Tuyệt đối không bón nhiều phân, chỉ khi
lúa hoàn toàn hồi phục mới áp dụng các biện pháp chăm bón bình thường.
Đối với những diện tích lúa bị chết, nhất thiết phải rửa mặn bằng cách cho nước vào
cày bừa và tháo nước ra, kiểm tra thấy an toàn mới gieo trồng lại. Nếu không rửa mặn
mà tiếp tục gieo cấy trên diện tích này, cây sẽ chết hoặc sinh trưởng kém vì các độc
chất không được xử lý cộng thêm tàn dư cây trồng bị chết thối do nhiễm mặn gây ảnh
hưởng lớn tới cây trồng ngay sau đó. Việc nông dân trồng lúa trên nền đất nuôi tôm
vừa giúp có thêm thu nhập vừa có lợi cho môi trường nuôi tôm. Tuy nhiên, cần tuân
thủ một số biện pháp kỹ thuật để đảm bảo năng suất lúa như: bố trí thời vụ nuôi tôm
sao cho thu hoạch xong tôm thì kịp rửa mặn và đảm bảo cho cây lúa trổ bông khi còn

kênh mương, thủy lợi nội đồng, để chủ động giữ ngọt, ngăn mặn bảo đảm phân phối
nước hợp lý, hiệu quả; tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng về
những ảnh hưởng của diễn biến thời tiết bất thường đã và đang diễn ra ở trong nước
và trên thế giới để chủ động ứng phó và chung sống.
Bài tiểu luận của nhóm được thực hiện là quá trình thực nghiệm trên lớp và tìm
kiếm tài liệu trên sách báo cùng với sự giúc đở tận tình của thầy Nguyễn Văn Phương
trong quá trình nhóm làm thí nghiệm và giúc đở nhóm hoàn thành bài báo cáo được
21
hoàng thiện. Tuy nhiên không tránh những thiếu sót kính mong thầy và mọi người
đóng góp ý kiến để bài tiểu luận của nhóm được hoàng thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Nhóm thực hiện
22