nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 1/2004 32 pgs.ts. nguyễn ngọc hoà *
c dự du hiu li cú ý ngha rt quan
trng nhng trong B lut hỡnh s
(BLHS), du hiu ny hu nh khụng c
phn ỏnh trong cỏc cu thnh ti phm
(CTTP).
(1)
Trong tng s 270 CTTP c
quy nh trong BLHS ch cú 20 CTTP th
hin rừ du hiu li l c ý hoc vụ ý
(2)
v 6
CTTP khỏc cú ni dung th hin giỏn tip
du hiu li l c ý trc tip.
(3)
Trong tt c
cỏc CTTP cũn li u khụng cú s mụ t loi
li l c ý hay vụ ý. Vic xỏc nh ny hon
ton thuc v c quan gii thớch, c quan ỏp
dng cng nh ngi nghiờn cu lut hỡnh
s. Trong thc t, vic xỏc nh ca cỏc c
quan cng nh cỏ nhõn v du hiu li trong

nguyờn tc nhng hnh vi do li vụ ý ch
c coi l ti phm khi iu lut quy nh v
mt cu thnh c th cú núi rừ iu ú.
(4)

Do tớnh quan trng nờn nguyờn tc ny c
quy nh trc tip trong nhiu BLHS nh
BLHS CHLB c, BLHS Thu in.
(5)

Nh vy, khi mụ t du hiu li trong
CTTP cng nh khi gii thớch, ỏp dng du
hiu ny ca CTTP phi tuõn th nguyờn tc
u tiờn l nguyờn tc li vụ ý phi c mụ
t rừ trong CTTP v khi du hiu li khụng
c mụ t thỡ phi hiu li trong trng
hp ú l li c ý.
M

* Trng i hc lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
T¹p chÝ luËt häc sè 1/2004 33

Khi CTTP không mô tả dấu hiệu lỗi thì
có các khả năng sau được đặt ra:
- Lỗi có thể là cố ý;
- Lỗi có thể là cố ý và vô ý;
- Lỗi có thể là vô ý.

có quan hệ cặp với CTTP tội huỷ hoại hoặc
cố ý làm hư hỏng tài sản; CTTP tội vô ý làm
lộ bí mật nhà nước có quan hệ cặp với CTTP
tội cố ý làm lộ bí mật nhà nước; CTTP tội vô
ý làm lộ bí mật công tác có quan hệ cặp với
CTTP tội cố ý làm lộ bí mật công tác; CTTP
tội vô ý làm lộ bí mật quân sự có quan hệ
cặp với CTTP tội cố ý làm lộ bí mật quân sự;
CTTP tội vô ý làm hư hỏng vũ khí quân
dụng, phương tiện kĩ thuật quân sự có quan
hệ cặp với tội huỷ hoại vũ khí quân dụng,
phương tiện kĩ thuật quân sự v.v Như vậy,
nhà làm luật của chúng ta chỉ mô tả dấu hiệu
lỗi vô ý trong CTTP có quan hệ cặp với
CTTP cố ý, điều mà nhà làm luật không thể
làm khác được. Còn tất cả các CTTP vô ý
khác đều không mô tả dấu hiệu lỗi - điều mà
đáng lẽ nhà làm luật phải làm. Nếu theo
đúng nguyên tắc chung thì trong BLHS chỉ
có 8 CTTP vô ý và tất cả các CTTP không
mô tả dấu hiệu lỗi phải được hiểu là CTTP
cố ý. Tất nhiên, việc giải thích, việc áp dụng
luật không thể theo nguyên tắc chung đó khi
xác định dấu hiệu lỗi trong CTTP. Chính
việc không theo nguyên tắc chung khi xây
dựng các CTTP đã buộc cơ quan giải thích,
cơ quan áp dụng cũng như người áp dụng
không theo nguyên tắc chung khi xác định
dấu hiệu lỗi trong CTTP. Việc xác định dấu
hiệu lỗi trong hầu hết các CTTP của BLHS

BLHS cng cũn nhiu hn ch c th khỏc
liờn quan n du hiu li trong CTTP.
Hn ch cn c nờu ra u tiờn õy
l hn ch trong vic t ti danh. Vic t
ti danh ũi hi trc ht phi rừ rng v
loi ti - c ý hay vụ ý. Thc t trong BLHS
cũn nhiu ti danh th hin tớnh a ngha v
tớnh cht li - c ý v vụ ý. Vớ d: Ti gõy
thng tớch hoc gõy tn hi cho sc kho
ca ngi khỏc trong khi thi hnh cụng v;
ti lm lõy lan dch bnh nguy him cho
ng vt, thc vt. hai ti danh ny cú th
hiu l c ý gõy thng tớch cng nh c ý
lm lõy lan nhng cng cú th hiu l vụ ý
gõy thng tớch cng nh vụ ý lm lõy lan.
i vi nhng ti danh a ngha v li, nh
lm lut cn sa i th hin rừ ti danh
ú thuc ti c ý hay vụ ý. Nhng cng cn
chỳ ý phi mụ t li trong CTTP cho phự
hp vi ti danh ó xỏc nh.
Bờn cnh ú, nhng ti danh tuy n
ngha v li nhng li cú nhng hn ch
khỏc. Nhiu ti danh th hin l ti c ý
nhng gia ti danh, s mụ t ca CTTP
cng nh quy nh ca iu lut núi chung v
cỏch hiu, cỏch gii thớch cng nh ý nh
ca nh lm lut khụng cú s thng nht vi
nhau. Cú th nờu ra õy mt s CTTP
thuc loi ny l CTTP ti bc t, CTTP ti
ua xe trỏi phộp, CTTP ti hnh ngh mờ tớn,

Ti ua xe trỏi phộp mi c quy nh
trong BLHS nm 1999. Ti danh ny th nghiªn cøu - trao ®æi
T¹p chÝ luËt häc sè 1/2004 35

hiện là tội cố ý. Nếu theo nguyên tắc chung
để giải thích thì dấu hiệu lỗi trong CTTP tội
này cũng là lỗi cố ý. Nhưng theo cách hiểu
của chúng ta hiện nay và đối chiếu khung
hình phạt của tội này với khung hình phạt
của tội cố ý gây thương tích thì lỗi của chủ
thể đối với hậu quả thương tích ở tội này chỉ
có thể là lỗi vô ý. Như vậy, tội đua xe trái
phép có hai CTTP - một CTTP là CTTP vật
chất và lỗi là lỗi vô ý và một CTTP là CTTP
hình thức và lỗi là lỗi cố ý. Để đảm bảo tính
thống nhất chúng tôi cho rằng nên giữ
nguyên tội danh là tội đua xe trái phép và
phải hiểu tội này là tội cố ý. Nhưng trong
CTTP phải bỏ dấu hiệu (vô ý gây) hậu quả
và bỏ cả dấu hiệu đặc biệt về nhân thân.
Những dấu hiệu này cần được quy định là
dấu hiệu định khung hình phạt tăng nặng.
Tội hành nghề mê tín, dị đoan trước đây
có tên gọi là tội hành nghề mê tín, dị đoan
gây hậu quả nghiêm trọng. Sự thay đổi này là
do trong CTTP có thêm dấu hiệu thay thế cho
dấu hiệu hậu quả nghiêm trọng là dấu hiệu về

nhưng trong thực tế hiểu và giải thích luật thì
điều này đã không được chú ý. Biểu hiện rõ
nhất là ở các CTTP tội cố ý trong đó mô tả
đặc điểm nhất định của đối tượng như CTTP
tội giao cấu với trẻ em (Điều 115 BLHS),
CTTP tội dâm ô đối với trẻ em (Điều 116
BLHS), CTTP tội mua dâm người chưa thành
niên (Điều 256 BLHS) v.v Ở các tội phạm
này, đặc điểm của đối tượng (trẻ em, người
chưa thành niên) là dấu hiệu ảnh hưởng có
tính quyết định đến tính nguy hiểm cho xã hội
của hành vi phạm tội. Lỗi cố ý của chủ thể
đòi hỏi phải bao trùm cả đặc điểm này. Điều
đó có nghĩa chủ thể phải biết đặc điểm này.
Tất nhiên, việc chứng minh điều này cũng
phức tạp nhưng không thể vì phức tạp mà bỏ
qua không cần chứng minh lỗi cố ý của chủ
thể đối với đặc điểm này của đối tượng.
Trong BLHS, các tội danh thể hiện là tội
vô ý là các tội danh có thể bắt đầu bằng tập
hợp từ “tội vô ý ”, “tội vi phạm quy định nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 1/2004 36

v , ti thiu trỏch nhim . Trong ú
cỏc ti danh loi th hai chim s ụng.
Trc õy, cỏc ti danh ny cng nh
mt s ti danh khỏc thuc ti vụ ý u cú

lm cho nn nhõn t sỏt, khụng mong mun, nhng
cú ý thc mc cho hu qu xy ra (c ý giỏn tip)
v cng cú th do c ý v hnh vi, vụ ý v hu qu.
(H thng hoỏ cỏc vn bn cn thit cho cụng tỏc kim
sỏt - Tp I Hỡnh s, VKSNDTC 1991, tr. 205). Theo ú
cỏc giỏo trỡnh ging dy hin nay cng u gii thớch
nh vy.
các quyền hiến định
(Tip trang 26)
- Bo m v phng din phỏp lut
thc nh, gm: Phỏp lut ni dung v phỏp
lut hỡnh thc, do nh nc ban hnh v bo
m thc hin trờn c s nhu cu khỏch
quan ca xó hi Vit Nam hoc cỏc cụng
c quc t m Nh nc Vit Nam kớ kt
hay tham gia. Phỏp lut ni dung xỏc lp
quyn, ngha v ca cụng dõn, nh nc,
cỏc t chc kinh t v cỏc t chc chớnh tr -
xó hi trong lnh vc xó hi. Cũn phỏp lut
hỡnh thc quy nh trỡnh t, th tc, hỡnh
thc thc hin cỏc quyn v ngha v y.
- Bo m v mt t chc v hot ng
ca b mỏy nh nc trong lnh vc quyn
con ngi, quyn cụng dõn, gm: C cu t
chc b mỏy nh nc núi chung, c cu t
chc cỏc c quan chuyờn trỏch nhng vn
kinh t, vn hoỏ, khoa hc, k thut, xó hi
liờn quan ti cỏc quyn ca cụng dõn; hot
ng phỏp lut ca nh nc trờn ba lnh vc
xõy dng phỏp lut, t chc thc hin phỏp