Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam với việc thực hiện CEDAW tạp chí luật học số 3/2006 101

TS. Hoàng Thị Minh Sơn *
rong nhng thp niờn gn õy phong tro
bo m quyn bỡnh ng ca ph n
luụn luụn l mt vn sụi ng tt c cỏc
quc gia. iu ny c th hin rừ nột trong
thụng ip nhõn 10 nm thc hin Tuyờn b v
k hoch hnh ng Bc Kinh v quyn ph
n, Tng th kớ Liờn hp quc Kofi Annan ó
kờu gi cng ng quc t n lc hn na
tip tc ci thin a v ca ph n trong xó hi
v t c quyn bỡnh ng v gii cho ph
n ton cu. ễng Kofi Annan nhn mnh:
Quyn bỡnh ng gii ca ph n v trao
quyn cho ph n l chỡa khoỏ ca ho bỡnh,
quyn con ngi v phỏt trin. Khụng ch bỡnh
ng v loi tr mi hỡnh thc phõn bit i x,
ph n cũn phi c m bo l i tỏc bỡnh
ng v tham gia y trong cỏc tin trỡnh
hoch nh chớnh sỏch, thc hin chớnh sỏch v
k hoch phỏt trin ca mi quc gia.
(1)
Tng
th kớ Liờn hp quc cng khng nh vic thc

ng vi nam gii v thụng qua cỏc to ỏn
quc gia cú thm quyn v cỏc c quan nh
nc khỏc bo v ph n mt cỏch cú hiu
qu chng li mi hnh ng phõn bit i x.
L mt trong nhng nc tham gia kớ
CEDAW, vn bỡnh ng gii Vit Nam
luụn l vn xuyờn sut trong chớnh sỏch ca
ng v phỏp lut ca Nh nc. Quyn bỡnh
ng nam n l mt trong nhng quyn cụng
dõn, l mt ni dung chớnh luụn c quan
tõm trong lch s lp hin ca nc ta. Trong
cỏc bn hin phỏp ca nc ta u ghi nhn
nguyờn tc mi cụng dõn u bỡnh ng trc
phỏp lut. Ngay t bn Hin phỏp dõn ch
nhõn dõn u tiờn, Hin phỏp nm 1946 v
cng l ln u tiờn trong lch s dõn tc, ph
n Vit Nam c ghi nhn v mt phỏp lớ
T

* Ging viờn chớnh Khoa lut hỡnh s
Trng i hc Lut H Ni
Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam với việc thực hiện CEDAW 102 tạp chí luật học số 3/2006

ngang quyn vi nam gii trờn mi lnh vc
ca i sng, chớnh tr, xó hi
2. Nhng quy nh chung ca phỏp lut
t tng hỡnh s Vit Nam trong vic bo v

l b cỏo, ngi b hi, nguyờn n dõn s, b
n dõn s, ngi cú quyn li, ngha v liờn
quan n v ỏn khụng phõn bit h l nam
hay n, nhng ngi ny u cú quyn bỡnh
ng trong vic a ra ti liu, chng c,
vt, a ra yờu cu v tranh lun dõn ch trc
to ỏn. To ỏn cú trỏch nhim to iu kin cho
nhng ngi tham gia t tng vi t cỏch trờn
thc hin cỏc quyn ny do phỏp lut quy nh
nhm lm rừ s tht khỏch quan ca v ỏn.
(4)

Th hai, vic tm giam i vi ph n.
Xut phỏt t chc nng xó hi, chc nng
lm m, lm v; t c im tõm - sinh lớ ca
n gii m phỏp lut t tng hỡnh s cng cú
nhng quy nh c bit nhm to iu kin
tt hn ngi ph n khi tham gia t tng
khụng ch thc hin c quyn v ngha v t
tng ca mỡnh m cũn thc hin c chc nng
xó hi, chc nng m h khụng th v khụng
d bt c ai thc hin thay mỡnh. iu ny
c th hin vic quy nh v bin phỏp
tm giam theo khon 2 iu 88 B lut t tng
hỡnh s (BLTTHS) l i vi b can, b cỏo l
ph n cú thai hoc ang nuụi con di ba
mi sỏu thỏng tui m cú ni c trỳ rừ rng
thỡ khụng tm giam m ỏp dng bin phỏp
ngn chn khỏc, tr trng hp b can, b cỏo
b trn v b bt theo lnh truy nó; b can, b

người mẹ và đứa trẻ. Người phụ nữ đang
mang thai là đối tượng cần được chăm sóc đặc
biệt cả về thể chất và tinh thần. Đứa trẻ dưới
ba mươi sáu tháng tuổi hơn lúc nào hết rất cần
được bàn tay chăm sóc của người mẹ”.
(5)
Trong thực tiễn điều tra, truy tố và xét xử các
vụ án hình sự đối với những trường hợp này
phụ nữ thường được cơ quan có thẩm quyền
áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú, thay
vì phải áp dụng biện pháp tạm giam đối với
nam giới nhằm đảm bảo sự có mặt của họ theo
giấy triệu tập. Khi được áp dụng biện pháp này
họ vẫn sống chung cùng gia đình dưới sự quản
lí, theo dõi của uỷ ban nhân dân xã, phường,
thị trấn nơi họ cư trú. Trong thời gian cấm đi
khỏi nơi cư trú nếu họ có lí do chính đáng phải
tạm thời đi khỏi nơi cư trú thì phải được sự
đồng ý của chính quyền xã, phường, thị trấn nơi
người đó cư trú và phải có giấy phép của cơ
quan đã áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư
trú. Quy định này tạo điều kiện thuận lợi để bị
can, bị cáo có thể nhận được sự chăm sóc của
gia định khi mang thai cũng như khi sinh con,
đảm bảo sức khoẻ cho người mẹ cũng như đứa
trẻ khi sinh ra không phải chịu thiệt thòi về việc
chăm sóc y tế… đồng thời vẫn thực hiện được
các quyền và nghĩa vụ khi tham gia tố tụng.
Thứ ba, việc tiến hành khám xét đối với phụ nữ.
Trong quá trình tiến hành điều tra vụ án

Khi bản án, quyết định của toà án đã có
hiệu lực pháp luật, mặc dù là người bị toà án
kết tội, người phụ nữ vẫn luôn được pháp luật
bảo vệ, kể cả trường hợp họ đã bị toà án tuyên
phạt với mức hình phạt cao nhất là tử hình.
Pháp luật tố tụng hình sự quy định thủ tục xem
xét bản tử hình rất chặt chẽ, trước khi đưa ra
thi hành và đặc biệt là đối với phụ nữ.
Trong trường hợp người bị kết án là phụ
nữ thì khi ra quyết định thi hành án, chánh án
toà án đã xét xử sơ thẩm phải tổ chức kiểm tra
các điều kiện không áp dụng hình phạt tử hình
đối với phụ nữ được quy định tại Điều 35 Bộ
luật hình sự là không thi hành hình phạt tử hình
đối với phụ nữ có thai, phụ nữ đang nuôi con
dưới 36 tháng tuổi. Nếu có căn cứ cho rằng
Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam với việc thực hiện CEDAW 104 tạp chí luật học số 3/2006

ngi b kt ỏn l ph n ang cú thai hoc ph
n ang nuụi con di 36 thỏng tui thỡ chỏnh
ỏn to ỏn ó xột x s thm khụng ra quyt nh
thi hnh ỏn v bỏo cỏo chỏnh ỏn To ỏn nhõn
dõn ti cao xem xột chuyn hỡnh pht t hỡnh
thnh tự chung thõn cho ngi b kt ỏn.
Mc dự ó c kim tra rt cht ch v
iu kin khụng ỏp dng hỡnh pht t hỡnh i
vi ph n trc khi ra quyt nh thi hnh ỏn

Trong thi gian chp hnh hỡnh pht tự
phm nhõn n c hng ch giam gi v
sinh hot nh sau:
- Ch giam gi.
i vi phm nhõn l ph n b tm giam
hoc trong thi gian chp hnh hỡnh pht tự cú
thi hn, tự chung thõn thỡ h phi c giam
gi mt khu riờng bit trong tri giam theo
ch qun lớ, lao ng, sinh hot phự hp vi
gii tớnh, sc kho v tui. Trng hp
ngi b tm giam hoc phm nhõn l ngi
cha thnh niờn thỡ ngoi vic c giam riờng
theo gii tớnh, phỏp lut cũn quy nh khụng
c giam chung vi ngi ó thnh niờn.
Nu ngi b tm giam hoc phm nhõn ó
18 tui thỡ mi chuyn ngi ú sang ch
giam gi ngi thnh niờn.
- Ch sinh hot v ch lao ng ci to.
Ch sinh hot ca phm nhõn n cng
c phỏp lut quy nh cht ch nhm m
bo h cú th duy trỡ sinh hot hng
ngy. Phm nhõn n c min lao ng c
hi. Phm nhõn c ngh lao ng nu cú con
nh ang cựng trong tri b m c y, bỏc
s ca tri xỏc nh; m au c y, bỏc s ca
tri giam xỏc nh; ang nm iu tr ti trm
xỏ, bnh xỏ, bnh vin.
- Ch i vi phm nhõn cú thai hoc
nuụi con nh.
i vi phm nhõn ang cú thai c

nuụi v tỡnh hỡnh sc kho ca a tr.
Phm nhõn n c phộp mang con vo
tri giam chm súc cho n khi con trũn 36
thỏng tui nu khụng cú ngi chm súc, nuụi
dng. Khi con ca phm nhõn trũn 36 thỏng
tui thỡ phi c gii quyt nh i vi trng
hp phm nhõn sinh con trong tri giam.
Ngoi ra, tri giam cũn phi dnh mt khu
riờng bit, thoỏng mỏt, sch s lm nh tr
v phi b trớ ngi trụng gi tr. Ngoi gi
lm vic bt buc, phm nhõn c cựng vi
con ca mỡnh trong tri giam.
Túm li, mc dự l i tng b buc ti
nhng k c trng hp b tm giam, b khỏm
xột hay phi chp hnh hỡnh pht tự hoc b t
hỡnh, cn c vo c im gii tớnh phỏp lut
t tng hỡnh s ó cú nhng quy nh phự hp
ph n khi tham gia t tng khụng b xõm
phm n danh d, nhõn phm ng thi vn
cú iu kin thc hin quyn v ngha v t
tng ca mỡnh theo quy nh ca phỏp lut.
3. Kt lun
Vit Nam chỳng ta ó kớ v phờ chun
Cụng c quc t v xoỏ b mi hỡnh thc
phõn bit i x i vi ph n, luụn coi trng,
bo v, phỏt huy cỏc quyn ca ph n, to mi
iu kin cho ph n úng vai trũ tớch cc trong
mi lnh vc i sng thụng qua vic tng
cng khuụn kh phỏp lớ, chớnh sỏch v quyn
ph n, bo m ph n tht s l ch nhõn ca

(2). Cụng c quc t v xoỏ b mi hỡnh thc phõn
bit i x vi ph n, Nxb. Ph n, H Ni 2004, tr. 5.
(3).Xem: iu 5 BLTTHS.
(4).Xem: iu 19 BLTTHS.
(5).Xem: ThS. Th Phng, Ngi ph n trong
phỏp lut t tng hỡnh s Vit Nam v mt s nc
trong khu vc, Tp chớ lut hc, c san v bỡnh
ng gii nm 2005, tr. 55.
(6).Xem: iu 259 BLTTHS.
(7), (8).Xem: Phng Bỡnh: Ci thin a v ca ph
n. Nhõn dõn hng thỏng s 102/2005, tr. 33, 34.