đặc san góp ý dự thảo bLTTDS
Tạp chí luật học

75
TS. Nguyễn Trung Tín *
tho B lut t tng dõn s cú Phn th
IX quy nh v th tc gii quyt cỏc v
vic dõn s cú yu t nc ngoi v tng tr
t phỏp. Phn ny gm ba chng: Chng
XXXIV, chng XXXV, chng XXXVI.
Trong phm vi bi ny, chỳng tụi nờu mt s ý
kin v Chng XXXV "Thm quyn ca to
ỏn Vit Nam gii quyt cỏc v vic dõn s cú
yu t nc ngoi".
Theo quan im chung, t tng dõn s
quc t c hiu l tng th cỏc nguyờn tc
v cỏc quy phm phỏp lut gii quyt cỏc vn
sau:
1. Xỏc nh thm quyn gii quyt cỏc v
vic dõn s theo ngha rng cú yu t nc
ngoi;
2. Quy ch phỏp lớ ca cỏ nhõn v phỏp
nhõn nc ngoi trong lnh vc t tng dõn s

ca mỡnh thỡ vn u tiờn m h phi gii
quyt rừ rng l to ỏn Vit Nam cú thm
quyn khụng? tr li cõu hi ny h phi
chỳ ý ti cỏc iu c quc t m Vit Nam
ó kớ kt hoc tham gia vi cỏc quc gia hu
quan (vớ d, cỏc hip nh tng tr t phỏp),
sau ú s l Chng XXXV ny (nu c
thụng qua).
iu ú cú ngha l nu cỏc iu c quc
t liờn quan v Chng XXXV ny khụng quy
nh tũa ỏn Vit Nam cú thm quyn thỡ cỏc cỏ
nhõn v phỏp nhõn trờn mun gii quyt tranh
D

* Vin nh nc v phỏp lut đặc san góp ý dự thảo bLTTDS
76
Tạp chí luật học

chp hoc yờu cu ca mỡnh bng con ng
to ỏn thỡ phi tỡm cõu tr li trong cỏc iu
c quc t v cỏc quy nh trong phỏp lut t
tng dõn s quc t ca quc gia khỏc cú liờn
quan. Bi vy, theo chỳng tụi, khon ny cn
quy nh nh sau: "1. Thm quyn ca tũa ỏn
Vit Nam gii quyt cỏc v vic dõn s cú yu
t nc ngoi c xỏc nh theo quy nh ti
Chng XXXV nu cỏc v vic dõn s thuc

yu t nc ngoi mi phỏt trin phự hp vi
chớnh sỏch ca quc gia ú (chớnh sỏch y
trc ht c th hin trong phỏp lut). Vỡ u
cú hai mc ớch chung nờu trờn cho nờn cỏc
quc gia cng thng da vo cỏc du hiu xỏc
nh thm quyn tng i ging nhau. ú l
cỏc du hiu nh ni c trỳ ca b n, ni cú
ti sn tranh chp v ni xy ra hnh vi gõy
thit hi (i vi cỏc v vic v n bự thit hi
ngoi hp ng).
(2)

Tuy nhiờn, cỏc du hiu ny mc dự v
hỡnh thc cng ging nh cỏc du hiu xỏc
nh thm quyn theo lónh th trong lnh vc t
tng dõn s khụng cú yu t nc ngoi song
v thc cht thỡ khỏc hn. S khỏc ny th hin
hai im. Th nht, xut phỏt t ch quyn
quc gia, cỏc quc gia ch quy nh khi cỏc du
hiu nh vy cú trờn lónh th ca mỡnh thỡ quc
gia ú cú thm quyn gii quyt. Th hai, cỏc
du hiu ú c hiu l du hiu v thm
quyn ca to ỏn mt quc gia ch khụng phi
thm quyn ca to ỏn c th ca quc gia ni
cú cỏc du hiu trờn (mc dự trờn thc t cú
nhiu trng hp trựng lp nh vy). Cú iu
cỏc du hiu ú l khỏch quan vi cỏc bờn
khụng ph thuc vo quc tch ca h. Do vy,
vic quy nh nh khon 2 (cỏc im a, b, c)
ca iu 416 l khụng phự hp. Phn ny quy

nh vy m b n hoc nguyờn n l cụng
dõn Vit Nam thỡ sao? Cỏch quy nh nh vy
rừ rng l thiu khỏch quan khụng cú li gii
thớch. Ai cng bit rng mt trong khõu xõy
dng vn bn l giai on nghiờn cu tỡnh hỡnh.
Trong giai on ú phi xem xột kinh nghim
ca cỏc quc gia trờn th gii v vn ny.
Phn phõn nh thm quyn quc t l mt
trong cỏc vn thuc lnh vc t phỏp quc t
ca cỏc quc gia. Cú th núi rng khoa hc t
phỏp quc t Vit Nam v ngnh t phỏp quc
t Vit Nam mi c hỡnh thnh v phỏt trin.
Chỳng ta cha cú kinh nghim nhiu v vn
ny. Vic hc tp cỏc kinh nghim ca cỏc
quc gia phỏt trin (nht l cỏc tiờu chớ ph
bin chung trờn th gii) chc chn l iu cn
thit phc v cho cụng cuc cụng nghip hoỏ,
hin i hoỏ t nc, cho vic hi nhp quc
t ca nc ta. Cỏc quy nh khỏc bit trong
vic i x vi cỏ nhõn v phỏp nhõn nc
ngoi khụng phi vỡ trt t cụng cng, vỡ li ớch
ca an ninh quc gia hay c im phong tc,
tp quỏn l iu khụng chp nhn c.
im d khon 2 iu 416 quy nh: "Cỏc
v vic dõn s v quan h dõn s m cn c
xỏc lp, thay i, chm dt quan h ú theo
phỏp lut Vit Nam hoc xy ra trờn lónh th
Vit Nam nhng cú ớt nht mt trong cỏc
ng s l ngi nc ngoi". Trc ht, cỏc
v vic õy cú th l v vic v hp ng cú

đặc san góp ý dự thảo bLTTDS
78
Tạp chí luật học

ca to ỏn Vit Nam theo du hiu ni c trỳ
ca b n hoc ni cú ti sn tranh chp l phự
hp hn c. Riờng i vi trng hp bi
thng thit hi ngoi hp ng, vic quy nh
tũa ỏn Vit Nam cú thm quyn gii quyt khi
hnh vi gõy thit hi xy ra Vit Nam l phự
hp vi xu hng chung. Cỏch quy nh ú
trờn thc t cú c s l ch to ỏn ni ú cú
iu kin thun li xỏc nh ai l ngi cú
li, mc ca li v mc thit hi. Tuy
nhiờn, vic quy nh cỏc trng hp theo im
d khon 2 iu 416 k trờn li kốm theo iu
kin phi cú ớt nht mt trong cỏc bờn ng s
l ngi nc ngoi l khụng hp lớ v xa l
vi xu hng chung trờn th gii. Bi vỡ, thc
tin iu chnh phỏp lut v ni dung cỏc
quc gia trờn th gii (trong ú cú c B lut
dõn s Vit Nam), ch th ca cỏc v vic dõn
s cú yu t nc ngoi khụng phi bao gi
cng cú ớt nht mt bờn ng s l ngi
nc ngoi. iu ny cng c quy nh
trong khon 2 iu 411 ca bn D tho ny.
Do vy, vn hp lớ t ra õy l nu cng
vi cỏc v vic nh vy m c hai bờn ng
s l cụng dõn Vit Nam thỡ sao? Liu to ỏn
Vit Nam cú thm quyn gii quyt khụng?

bng vic xỏc nh du hiu ni c trỳ b n
hoc ni cú ti sn l i tng ca hp ng.
Vớ d, nu cụng dõn Vit Nam l nguyờn n
i vi v kin nh trờn, trong khi ú b n c
trỳ nc ngoi hoc ti sn nc ngoi m
theo phỏp lut nc ngoi, to ỏn ni ú cú
thm quyn, khi ú chc chn cụng dõn trờn s
chn to ỏn nc ngoi khi kin tr trng
hp iu c quc t m Vit Nam v nc
ngoi cựng kớ kt hoc tham gia cú quy nh
khỏc. Do vy, khụng phi ngu nhiờn m nhiu
quc gia khụng chn cỏch quy nh nh trờn.
Do vy, theo chỳng tụi, trong cỏc trng hp
ú cn quy nh rng tũa ỏn Vit Nam cú thm
quyn khi b n c trỳ Vit Nam hoc ti
sn l i tng ca hp ng Vit Nam. Vỡ
th, im ny cn b i vỡ cú quy nh chung
v thm quyn nh trờn ri. đặc san góp ý dự thảo bLTTDS
Tạp chí luật học

79

Do vy, theo chỳng tụi, khon 2 iu 416
cn quy nh nh sau:
"2. Tũa ỏn Vit Nam cú thm quyn gii
quyt cỏc v vic dõn s cú yu t nc
ngoi i vi ớt nht mt trong cỏc trng

hnh cng bc). Do vy, vic quy nh thm
quyn c bit phi xut phỏt chớnh xỏc t cỏc
lớ do nh chỳng tụi ó nờu trờn. Nu ỳng vi
cỏc lớ do nh vy thỡ thm quyn c bit ca
cỏc quc gia ớt trựng nhau. Bi vỡ, nu cú s
trựng nhau thỡ xut hin nguy c l nguyờn n
khụng bit kin õu bo v li ớch chớnh
ỏng ca mỡnh c.
Xut phỏt t lun im trờn chỳng tụi xin
cú my ý kin v iu ny. Khon 1 iu 417
quy nh: "1.Nhng v ỏn dõn s cú yu t
nc ngoi sau õy thuc thm quyn gii
quyt c bit ca tũa ỏn Vit Nam:
a. V ỏn dõn s cú liờn quan n quyn i
vi ti sn l bt ng sn cú trờn lónh th Vit
Nam;
b. Tranh chp phỏt sinh t hp ng vn
chuyn m ngi vn chuyn cú tr s chớnh
hoc chi nhỏnh ti Vit Nam;
c. V ỏn li hụn gia cụng dõn Vit Nam vi
cụng dõn nc ngoi hoc ngi khụng quc
tch nu c hai v chng c trỳ, lm n, sinh
sng Vit Nam".
Theo chỳng tụi cn b mc b khon 1 iu
417, bi trong tranh chp v hp ng vn
chuyn, b n cú th l ngi vn chuyn
hoc khỏch hng. Trong trng hp khỏch
hng l b n thỡ vic ngi vn chuyn kin
khỏch hng ti quc gia ni khỏch hng c trỳ
l thun tin hn c. Ti sao trong trng hp

b ú phi cú liờn quan n vic xỏc lp quyn,
ngha v ca h trờn lónh th Vit Nam;
c. Tuyờn b cụng dõn nc ngoi, ngi
khụng quc tch mt tớch, ó cht nu h cú
mt Vit Nam ti thi im cú nhng s kin
xy ra m nhng s kin ú l cn c tuyờn
b mt ngi mt tớch, ó cht v vic tuyờn b
ú cú liờn quan n vic xỏc lp quyn, ngha
v ca h trờn lónh th Vit Nam;
d. Ngi nc ngoi yờu cu Tũa ỏn Vit
Nam tuyờn b cụng dõn Vit Nam mt tớch, ó
cht nu vic tuyờn b ú cú liờn quan n vic
xỏc lp quyn, ngha v ca h trờn lónh th
Vit Nam;
. Cụng nhn ti sn nm trờn lónh th
Vit Nam l vụ ch hoc cụng nhn quyn s
hu ca ngi ang qun lớ i vi bt ng
sn vụ ch trờn lónh th Vit Nam".
Theo chỳng tụi im b, c cn ỏp dng
chung i vi cụng dõn Vit Nam cng nh
ngi nc ngoi. Cũn mc d thỡ nờn b, bi
vic tuyờn b mt ngi mt tớch, ó cht s cú
c s v thun tin i vi quc gia nu h cú
mt quc gia ú ti thi im cú nhng s
kin xy ra khi nhng s kin y l cn c
ra tuyờn b ú. Trong trng hp s tuyờn b
trờn i vi cụng dõn Vit Nam m cỏc s kin
ó nờu li xy ra nc ngoi thỡ phi chng
cỏch quy nh nh trờn l thiu khỏch quan v
khú thc hin. Bi, vic tuyờn b mt ngi


đặc san góp ý dự thảo bLTTDS
Tạp chí luật học

81

trỏnh vic trựng lp trong vic gii quyt cỏc
tranh chp dõn s cú yu t nc ngoi, cỏc
yờu cu gii quyt v vic dõn s cú yu t
nc ngoi. S trựng lp s lm mt thi gian,
cụng sc ca to ỏn cng nh cỏc bờn. Tuy
nhiờn, vic ú cng c gii quyt vi cỏc
iu kin nht nh. Chớnh vỡ cú cỏc quy nh
ca phỏp lut v iu trờn cho nờn nguyờn n,
ngi n yờu cu phi tớnh trc vic
n ti to ỏn quc gia no trong s cỏc to ỏn
ca cỏc quc gia cú thm quyn (iu ny xut
phỏt t vic xỏc nh du hiu khỏc nhau khi
phõn nh thm quyn quc t trong cỏc ngun
quc ni ca cỏc quc gia). Vn t ra õy
l cỏc iu kin ú l gỡ?
Khon 1 iu 419 quy nh to ỏn Vit
Nam tr li n khi kin, n yờu cu hoc
ỡnh ch gii quyt v vic dõn s cú yu t
nc ngoi vi cỏc iu kin sau: "1 ó cú
bn ỏn, quyt nh ca tũa ỏn nc ngoi gii
quyt v vic dõn s ú v gia nc cú tũa ỏn
ra bn ỏn, quyt nh dõn s ú v Vit Nam
cú kớ kt hoc gia nhp iu c quc t quy
nh vic cụng nhn v cho thi hnh bn ỏn,

c cụng nhn v cho thỡ hnh Vit Nam
hay khụng? Cõu tr li õy l cỏc quc gia
khỏc v Vit Nam s khụng th cụng nhn v
thi hnh cỏc bn ỏn v cựng mt v vic hai ln
c. Do vy, theo chỳng tụi cn quy nh li
c iu ny nh sau: "Tũa ỏn Vit Nam tr li
n khi kin, n yờu cu hoc ỡnh ch gii
quyt v vic dõn s cú yu t nc ngoi
trong trng hp to ỏn nc ngoi ó th lớ v
tranh chp hoc v vic hoc ó ra bn ỏn hoc
quyt nh dõn s ú, tr trng hp v tranh
chp hoc v vic dõn s thuc thm quyn
c bit ca tũa ỏn Vit Nam"./.

(1). Xem: "Giỏo trỡnh t phỏp quc t", i hc Hu,
Nxb. Giỏo dc, H.1998, tr.182.
(2).Xem: "Giỏo trỡnh t phỏp quc t", Trng i hc lut
H Ni, Nxb. Cụng an nhõn dõn, H. 1997, tr. 305 - 307.