Hiến chơng ASEAN với hợp tác chuyên ngành tạp chí luật học số 9/2008 57

Đỗ Mạnh Hồng *
rong hp tỏc quc t u tranh phũng
chng ti phm, iu c quc t l
cụng c phỏp lớ thng c cỏc quc gia s
dng nhiu nht. Mi iu c quc t v
hỡnh s u cú nhúm i tng iu chnh
chuyờn bit, trong ú iu c quc t v
tng tr t phỏp v hỡnh s cú i tng
iu chnh l cỏc quan h phỏp lớ quc t liờn
quan n cỏc hot ng tỏc nghip iu tra v
t tng hỡnh s ca c quan chc nng ca
quc gia. Loi hỡnh iu c ny cú tớnh
chuyờn mụn cao, c cỏc quc gia s dng
ph bin trong cuc chin chng ti phm
hỡnh s, nht l trong giai on phỏt trin hin
nay ca quan h quc t di s tỏc ng ca
xu th ton cu hoỏ. V trớ, vai trũ v tm nh
hng quan trng ca iu c quc t v
tng tr t phỏp v hỡnh s ó c khng
nh qua thc tin u tranh phũng chng ti
phm ca mi quc gia. ú chớnh l ng
lc thỳc y mnh m vic kớ kt cỏc iu
c quc t a phng ton cu cng nh

cỏc hip nh song phng hoc a phng
khu vc. õy l xu th phỏt trin chung v
ngy cng tr thnh ph bin trong quan h
quc t. Cỏc quc gia thnh viờn ASEAN
cng khụng nm ngoi xu th phỏt trin ny.
Nhn thc c tm quan trng ca vn
ngn nga v trng tr ti phm, i a s
cỏc quc gia thnh viờn ASEAN ó i n
nht trớ kớ kt Hip nh tng tr t phỏp v
hỡnh s vo ngy 29 thỏng 11 nm 2004 (gi
tt l Hip nh).
Vic kớ kt Hip nh khụng ch nhm
T

* Liờn hip cỏc nh thu quc t
Hiến chơng ASEAN với hợp tác chuyên ngành 58 tạp chí luật học số 9/2008

thit lp c ch hp tỏc trong lnh vc t
phỏp hỡnh s gia cỏc quc gia ASEAN m
cũn hng ti mc tiờu cao hn l tng cng
hp tỏc an ninh-chớnh tr trong ASEAN v
xõy dng Cng ng an ninh-chớnh tr
ASEAN (ASC) vo nm 2015. Trong K
hoch hnh ng ASC c thụng qua ti
Hi ngh Cp cao ASEAN ln th 10 t chc
ti Viờng chn, Lo thỏng 11/2004, cỏc quc
gia ASEAN ó xỏc nh 6 lnh vc hp tỏc,

gia cỏc quc gia ASEAN trong lnh vc
tng tr t phỏp v hỡnh s.
Hip nh tng tr t phỏp v hỡnh s
gm 32 iu khon cp cỏc vn phỏp lớ
c bn nh phm vi tng tr t phỏp v
hỡnh s, hỡnh thc v ni dung yờu cu
tng tr, vic thc hin yờu cu tng tr,
vn bo mt v hn ch s dng chng c
thu thp c Xut phỏt t mi quan h
c thự gia cỏc quc gia thnh viờn
ASEAN, Hip nh khụng iu chnh tt c
cỏc vn phỏp lớ liờn quan n tng tr t
phỏp, nh vn dn ti phm khụng
nm trong phm vi iu chnh ca Hip nh
v mt s vn phỏp lớ khỏc s c phõn
tớch c th cỏc phn sau.
1. Phm vi tng tr t phỏp v hỡnh s
Nhm mc ớch nõng cao hiu qu ca
hp tỏc quc t u tranh phũng, chng ti
phm, cỏc quc gia thnh viờn ASEAN
(4)
ó
xỏc nh rt rừ phm vi tng tr t phỏp v
hỡnh s. Theo quy nh ti iu 1 Hip nh,
cỏc hot ng tng tr t phỏp bao gm:
- Chuyn giao v tip nhn li khai, ti
liu, giy t liờn quan n v vic hỡnh s;
- Thc hin khỏm xột, kim soỏt, kim
tra cỏc vt chng v a im gõy ỏn;
- Cung cp cỏc bn chớnh v bn sao cỏc

c no, cng nh gõy khú khn cho vic thi
hnh yờu cu tng tr t phỏp trong mi
quan h phỏp lớ quc t c thự gia cỏc
quc gia thnh viờn Hip nh. Tuõn th
nguyờn tc Pacta sunt servanda
(6)
ca lut
quc t, cỏc quc gia thnh viờn phi cú
ngha v tn tõm tng tr t phỏp hỡnh s
trong khuụn kh ca Hip nh, phi s dng
tt c cỏc bin phỏp cn thit giỳp ln
nhau trong quỏ trỡnh iu tra, xột x v a
ra phỏn quyt v cỏc v ỏn hỡnh s.
Bờn cnh vic xỏc nh rừ rng phm vi
tng tr t phỏp, cỏc quc gia thnh viờn
Hip nh cũn tho thun nht trớ ghi nhn
c th cỏc trng hp khụng ỏp dng cỏc
quy nh ca Hip nh. Theo ú, cỏc vn
phỏp lớ quan trng ca tng tr t phỏp
hỡnh s nh dn ti phm, chuyn giao
ngi phm ti thi hnh ỏn, chuyn giao
vic xột x hỡnh s s khụng thuc phm
vi iu chnh ca Hip nh. Mc dự õy l
cỏc vn phỏp lớ nm trong khỏi nim
tng tr t phỏp nhng xut phỏt t tớnh
cht phc tp ca vn , chc chn chỳng
s c iu chnh trong mt iu c quc
t chuyờn bit cú th l song phng hoc a
phng khu vc (trong khuụn kh ASEAN).
ng thi, Hip nh ó th hin nht quỏn

quc gia c yờu cu cú y c s cho
rng yờu cu tng tr c a ra da trờn
c s phõn bit chng tc, tụn giỏo, gii
tớnh, quc tch hoc quan im chớnh tr i
vi cỏ nhõn liờn quan. Ngoi ra cp 1,
Hiến chơng ASEAN với hợp tác chuyên ngành 60 tạp chí luật học số 9/2008

quc gia cũn t chi tng tr t phỏp trong
cỏc trng hp sau õy:
+ ng s cú liờn quan ó món hn tự,
c õn xỏ hoc min ti theo phỏn quyt cú
hiu lc ca quc gia c yờu cu hoc
quc gia yờu cu;
+ Yờu cu tng tr t phỏp liờn quan
n vic iu tra, xột x v ra phỏn quyt i
vi hnh vi c thc hin trờn lónh th
quc gia c yờu cu v theo lut phỏp
quc gia ny õy khụng phi l hnh vi ti
phm chng li lut phỏp quc gia h;
+ Cỏc iu khon trong yờu cu tng
tr t phỏp cú th nh hng n an ninh
ch quyn, trt t cụng cng hoc cỏc li ớch
cng ng ca quc gia c yờu cu;
+ Quc gia yờu cu khụng m bo c
rng cỏc thụng tin cung cp s ch c s
dng chuyờn bit cho v vic hỡnh s liờn
quan n hot ng tng tr t phỏp c th;

tng tr t phỏp hỡnh s v cỏc c quan ny
s liờn lc trc tip vi nhau trong hot ng
tng tr t phỏp hoc thụng qua kờnh ngoi
giao (iu 4 Hip nh).
2. Cỏc vn phỏp lớ v yờu cu tng
tr t phỏp hỡnh s
Theo quy nh ti khon 1 iu 5 Hip
nh, yờu cu tng tr t phỏp phi c son
tho thnh vn bn ( hỡnh thc vit). Tuy
nhiờn, trong cỏc trng hp khn cp, yờu cu
cú th c th hin di hỡnh thc khụng
thnh vn bn nhng trong khong thi gian
5 ngy phi chuyn sang hỡnh thc vit.
Vn bn yờu cu tng tr t phỏp phi
m bo cha ng y cỏc ni dung cn
thit theo yờu cu ca quc gia c yờu
cu. C th, vn bn yờu cu phi ghi nhn
cỏc thụng tin liờn quan n tờn ca c quan
yờu cu, c quan cú thm quyn iu tra
hoc tin hnh xột x hỡnh s, mc ớch v
bn cht ca yờu cu tng tr t phỏp, bn
mụ t chi tit bn cht ca v vic hỡnh s,
ni dung túm tt cỏc s kin v vn bn phỏp
lớ cú liờn quan, bn mụ t chi tit v hnh vi
Hiến chơng ASEAN với hợp tác chuyên ngành tạp chí luật học số 9/2008 61

phm ti, mc hỡnh pht cao nht, cỏc yu t

(khon 3 iu 6 Hip nh).
Ton b cỏc yờu cu cng nh cỏc ti
liu, giy t cú liờn quan n tng tr t
phỏp s c chuyn giao trc tip gia cỏc
c quan trung ng m cỏc quc gia thnh
viờn ch nh. Trong cỏc hon cnh c bit
v cp thit thỡ vic chuyn giao ny s c
thc hin thụng qua hai t chc cnh sỏt
quc t l INTERPOL v ASEANAPOL
(khon 2 iu 5 Hip nh). V nguyờn tc,
quc gia c yờu cu s tin hnh ngay
hot ng tng tr t phỏp theo phng
thc ó c quy nh trong lut hoc trong
thc tin quc gia mỡnh. Tuy nhiờn, theo yờu
cu, quc gia tin hnh hot ng tng tr
t phỏp cú th s dng cỏc phng thc m
quc gia yờu cu tr giỳp a ra, vi iu
kin phi phự hp vi lut phỏp v thc tin
ca quc gia c yờu cu.
Trong ton b quỏ trỡnh thc hin yờu
cu tng tr t phỏp, Hip nh cũn a ra
ngha v bo mt i vi c hai quc gia yờu
cu v c yờu cu tng tr (iu 9 Hip
nh). Theo ú, quc gia c yờu cu phi
cú ngha v ỏp dng mi bin phỏp thớch hp
gi bớ mt v yờu cu tng tr, ni dung
yờu cu, ti liu kốm theo, cng nh cỏc
hnh ng c thc hin theo yờu cu ú.
V phớa quc gia yờu cu, cn c vo phỏp
lut nc mỡnh, phi ỏp dng cỏc bin phỏp

nhập quốc tế hiện nay.
Vấn đề đầu tiên và có thể coi là quan
trọng nhất trong hoạt động tương trợ tư pháp
hình sự giữa các quốc gia là vấn đề thu thập
chứng cứ và lấy lời khai của các cá nhân có
liên quan (người làm chứng, người bị tình
nghi…). Theo Điều 11 Hiệp định, quốc gia
được yêu cầu, phù hợp với pháp luật nước
mình, phải cố gắng thu thập được đầy đủ các
chứng cứ, lời khai có tuyên thệ, tài liệu, hồ
sơ từ nhân chứng để chuyển cho quốc gia
yêu cầu nhằm mục đích phục vụ cho quá
trình tố tụng. Hiệp định mở rộng phạm vi thu
thập chứng cứ bằng việc cho phép sử dụng
kết nối truyền hình trực tiếp hoặc các công
cụ giao tiếp thích hợp khác nhằm thực hiện
quá trình thu thập chứng cứ, lời khai… nếu
việc làm đó là vì công lí. Đồng thời, khi có
yêu cầu lấy lời khai của cá nhân, quốc gia
được yêu cầu phải cố gắng và tận tâm lấy lời
khai tự nguyện của họ.
Trong việc sử dụng chứng cứ, quốc gia
yêu cầu không có quyền tuyệt đối. Theo Điều
8 của Hiệp định, quốc gia này không được sử
dụng, tiết lộ hoặc chuyển giao thông tin hay
chứng cứ do quốc gia được yêu cầu cung cấp
để phục vụ cho các mục đích khác với mục
đích đã ghi trong văn bản yêu cầu tương trợ
nếu không được sự đồng ý của quốc gia cung
cấp chứng cứ (quốc gia được yêu cầu). Tuy

tại quốc gia yêu cầu. Mặt khác, quốc gia yêu
cầu còn có thể đề nghị quốc gia được yêu
Hiến chơng ASEAN với hợp tác chuyên ngành tạp chí luật học số 9/2008 63

cu n lc nh v, phỏt hin, cm gi,
phong ta, tch biờn, tc ot hoc xung
cụng ti sn cú c do phm ti v cỏc
cụng c, phng tin h tr cho vic phm
ti. Tt c cỏc quyn núi trờn ca quc gia
yờu cu s c quc gia c yờu cu thc
hin theo ỳng quy nh vi iu kin tuõn
th v phự hp vi phỏp lut ca quc gia
ny (quc gia c yờu cu).
Vn tip theo l tr giỳp thc hin
cỏc hnh vi t phỏp liờn quan n cỏc cỏ
nhõn. õy l vn thng xut hin trong
thc tin tng tr t phỏp hỡnh s v ó
c cỏc quc gia thnh viờn ASEAN rt
quan tõm. Theo Hip nh, quc gia c
yờu cu cú th giỳp trong vic m bo
cho mt ngi cú mt ti quc gia yờu cu
h tr vic iu tra hỡnh s hay cú mt trong
cỏc hot ng t tng liờn quan n v vic
hỡnh s ti quc gia yờu cu, tr trng hp
ngi ú chớnh l b cỏo (iu 14 Hip nh).
i vi ngi b giam gi ti quc gia c
yờu cu m s hin din ca ngi ny l cn

xột x v ỏn hỡnh s khỏc vi v ỏn hỡnh s
nờu trong yờu cu tng tr, cng nh khụng
c m cỏc v kin dõn s chng li h i
vi cỏc hnh vi c cho l ó xy ra trc
khi h ri khi quc gia c yờu cu.
Ngoi ra, iu khon v bo m an ton cũn
quy nh mc cao bo v cỏc cỏ
nhõn c dn gii khụng phi chu bt kỡ
hỡnh pht no, khụng phi chu trỏch nhim
phỏp lớ hay gp rc ri vi phỏp lut.
Tinh thn hp tỏc u tranh phũng chng
ti phm gia cỏc quc gia thnh viờn
ASEAN cũn c nõng cao qua vic Hip
nh ghi nhn vn quỏ cnh ngi b giam
gi. Theo quy nh ti iu 17, quc gia
c yờu cu, cn c vo phỏp lut v thc
tin nc mỡnh cú th ng ý cho phộp quỏ
cnh qua lónh th nc mỡnh ngi ang b
quc gia yờu cu hoc quc gia th ba giam
gi cú mt trc tip ti quc gia yờu cu
trong mt v ỏn hỡnh s. Trong trng hp
Hiến chơng ASEAN với hợp tác chuyên ngành 64 tạp chí luật học số 9/2008

phng tin vn chuyn ngi b dn gii
dng li ti quc gia c yờu cu thỡ nhõn
viờn ca quc gia yờu cu hoc nc th 3
ang thi hnh cụng v ny vn tip tc chu

theo yờu cu ca quc gia thnh viờn (iu
24), gii quyt tranh chp phỏt sinh trong
quỏ trỡnh thc hin tng tr t phỏp (iu
28) cng nh cỏc vn khỏc cú tớnh cht
th tc hnh chớnh m bt kỡ iu c quc
t no cng phi ghi nhn trong quỏ trỡnh kớ
kt v thc hin theo lut quc t.
S ra i ca Hip nh tng tr t
phỏp v hỡnh s gia cỏc quc gia thnh viờn
ASEAN l thnh cụng ln ca s hp tỏc
quc t u tranh phũng chng ti phm
trong khu vc ụng Nam . Hip nh ny
th hin mc cao tinh thn ho hp v
hu ngh trong tin trỡnh phỏt trin ca Hip
hi ASEAN. Vi 32 iu khon, vn bn
phỏp lớ quc t quan trng ny ca ASEAN
chc chn s tr thnh cụng c phỏp lớ hiu
qu trong cuc u tranh phũng, chng ti
phm trong khu vc, c bit l ti phm
khng b quc t - mi e da cú tớnh ton
cu hin nay. Cựng vi tin trỡnh hi nhp
quc t ngy cng sõu rng, chỳng ta cú
quyn tin rng Hip nh tng tr t phỏp
v hỡnh s ca ASEAN s gúp phn quan
trng trong s nghip bo v ho bỡnh v an
ninh khu vc, qua ú m bo s n nh v
bn vng ca trt t phỏp lớ quc t./.

(1).Xem: Nguyn Th Thun, Lut hỡnh s quc t,
Nxb. Cụng an nhõn dõn, H Ni 2007, tr.17.