Điện Nguyên tử, Giáo dục và Công
tác Phát triển
TS Phùng Liên Đoàn , Kiều bào Mỹ
Trong Kì họp thứ 6 từ 20-10 Quốc hội đã bàn đến dự án “Điện hạt nhân
Ninh thuận”. Đây là một vấn đề rất quan trọng, nó liên hệ không chỉ trực
tiếp tới phát triển kinh tế mà còn có những hệ lụy rất lớn tới an sinh, môi
trường và sức khỏe của hàng triệu người. Vì thế dự án hạt nhân phải được
nghiên cứu kĩ lưỡng với tinh thần trách nhiệm cao về những khả năng:
chuyên viên, vốn đầu tư, môi sinh và sức khỏe không chỉ trước mắt mà còn
lâu dài. Nếu chỉ tính ăn xổi ở thì sẽ có thể gây những tác hại rất nguy hiểm
và tai hại không thể lường trước cho nhân dân và đất nước. Tai nạn nhà
máy điện nguyên tử Chernobil đã sau hơn 20 năm vẫn còn để lại những
thiệt hại về sinh mạng, môi sinh và kinh tế vô cùng khủng khiếp!
Bài dưới đây của TS Phùng Liên Đoàn, một chuyên viên nguyên tử có tên
tuổi trong giới khoa học quốc tế, viết trước đây hai năm nhưng còn những
giá trị thời sự rất cao. Mong rằng bài này sẽ tạo một tiếng vang báo động và
thúc đẩy những tiếng nói trung thực và mạnh dạn của các chuyên viên ở
trong và ngoài nước.
Vào đầu tháng 10-2007, tôi hân hạnh được Vựa Tư Tưởng ( Think Tank )
Howard Baker mời tham dự một cuộc họp về phong trào bành trướng xây
nhà máy điện nguyên tử. Người ta gọi phong trào này là sự “Tái Sinh”
(Renaissance) của điện nguyên tử, bởi vì suốt 25 năm qua, các nước tân
tiến Âu Mỹ đều không xây thêm nhà máy nguyên tử tạo điện, trong khi đó
thì kinh tế toàn cầu đã phát triển ào ạt, thải ra nhiều khí carbonic gây hiện
tượng “nhà kiếng” làm cho khí quyển của trái đất càng ngày càng nóng và
đe dọa an sinh của nhân loại trong một hai thế kỷ tới.
Điện nguyên tử không xa lạ gì với tôi, bởi vì vào năm 1958 khi bắt đầu
bước chân vào đại học, tôi đã quyết tâm học về ngành này. Trước đó mới
13 năm hai quả bom nguyên tử đã tàn phá Hiroshima và Nagasaki, khiến
quân phiệt Nhật phải đầu hàng Mỹ; và trước đó mới chỉ năm năm, tổng
thống Eisenhower của Mỹ đã tuyên bố đem năng lượng nguyên tử phục vụ

hiện tượng “nhà kiếng,” vì các chất khí thải này làm khí quyển của trái đất
giữ nhiều chất nóng của ánh sáng mặt trời, có thể làm không khí nóng hơn
5-7 độ trong vòng 100 năm, gây tai biến to lớn về thời tiết ( bão lụt, hạn
hán ) và nạn lụt hồng thủy bởi sự tan rã của các băng sơn ở Bắc Cực và
Nam Cực làm nước biển dâng cao. Phương pháp nhân loại phải thực hiện là
giảm bớt việc dùng than đá, dầu hỏa và khí đốt, bởi vì khí thải carbonic là
một thành phần quan trọng bậc nhất gây hiện tượng “nhà kiếng.” Người ta
đã đồng ý được với nhau về Qui Ước Kyoto và Rio de Janeiro, yêu cầu các
nước kỹ nghệ lớn giảm thiểu việc dùng nhiên liệu cùng là tăng việc sử dụng
năng lượng mặt trời, năng lượng trái đất, và năng lượng nguyên tử. Các
nước kỹ nghệ lớn như Mỹ và Trung quốc đều không muốn tuân thủ yêu cầu
của các qui ước trên, bởi các nguồn năng lượng đó đều đắt hơn nhiên liệu,
và họ sợ rằng kinh tế của họ sẽ bị suy thoái. Tuy nhiên, đến năm 2006, thì
Tối Cao Pháp Viện của Mỹ đã khuyến cáo để chính phủ Mỹ cũng phải tuân
theo gương dẫn đầu bởi Liên quốc Âu châu và Nhật, trong khi các nước
dẫn đầu phong trào bảo vệ khí quyển đang cố gắng tạo lập“thuế carbonic”
đánh vào hàng hóa xuất cảng của các nước còn ích kỷ như Trung quốc và
Ấn Độ áp lực họ phải dùng bớt nhiên liệu đi. Hiện Trung quốc thải 6,2 tỉ
tấn CO2 ra khí quyển mỗi năm, ngang hàng với Mỹ, và hai nước này thải
40% - 50% toàn thể CO2 trên thế giới. )
Hội nghị điện nguyên tử vào đầu tháng 10 năm 2007 tại Washington do
Vựa Tư Tưởng Baker tổ chức chỉ mời khoảng 50 người. Đó là những người
có ảnh hưởng lớn hoặc hiểu biết nhiều về năng lượng nguyên tử. Số người
tham dự gồm 8 nghị sĩ làm luật của Mỹ; chủ tịch các đại công ty xây cất
nhà máy nguyên tử của Mỹ, Pháp và Nhật; bộ trưởng bộ Năng Lượng và
chủ tịch Cơ Quan Qui Luật Nguyên Tử; chủ tịch các hãng làm điện đang
cần xây cất thêm nhà máy điện nguyên tử; và đặc biệt có cả các vị thủ lãnh
nguyên tử của Pháp và Nhật. Sở dĩ tôi đựoc mời là vì tôi có quen với
thượng nghị sĩ Howard Baker từ nhiều năm ( nay đã về hưu sau khi làm đại
sứ Mỹ tại Nhật ), quen biết với các người làm việc tại Vựa Tư Tưởng

địa phương, do đó từ con ốc đặc thù đến linh kiện kiểm soát chất phóng xạ,
cái gì cũng phải nhập cảng. Và nếu sau này nếu có gì trục trặc thì sẽ phải
“đóng cửa” chờ đợi vật liệu hoặc linh kiện đem từ ngoài vào, một việc có
thể làm tê liệt mọi hoạt động vốn đã rất mong manh của quốc gia. Coi
chừng, bởi vì các nước nhỏ và nghèo không có một đội ngũ làm việc thật
qui củ và tốt, có thể gây tai nạn bất ngờ mặc dầu họ có thể là những người
rất tài giỏi về toán và vật lý, nhưng việc điều hành một nhà máy nguyên từ
không những cần tài giỏi mà còn cần có kinh nghiệm và nguyên tắc làm
việc hết sức nghiêm túc.
Từ vấn đề “coi chừng” trên, tôi nghĩ đến vấn đề giáo dục, một phong trào
đang được bàn cãi rất sôi nổi trong nhiều tầng lớp người Việt Nam , trong
nước cũng như ngoài nước. Một mặt, bộ trưởng Giáo Dục Nguyễn Thiện
Nhân là một lãnh đạo trẻ, có hiểu biết thực tế về nền giáo dục của các nước
tiền tiến cũng như của các nước láng giềng, để biết rằng giáo dục của ta cần
phải được sửa đổi mạnh bạo thì mới mong đáp ứng được nhu cầu phát triển.
Một mặt khác, ngân sách giáo dục của ta rất thấp so với các nước láng
giềng và các nước tiền tiến. Chưa ai cho tôi biết ngân sách giáo dục của
nước ta là bao nhiêu, nhưng có người nói: “Tính phần trăm thì ngân sách
giáo dục của ta cao hơn cả Trung quốc!” Nhưng tính phần trăm sao được,
khi ta bắt học sinh từ mẫu giáo lên đến đại học đều phải đóng học phí, và
học phí đó chỉ vài đô la mỗi tháng nhưng nhiều người dân vẫn không đủ
sức và vì thế, nạn “không đi học” của ta là rất cao. Phần trăm sao được khi
đội ngũ giảng huấn của ta còn quá thiên ngoại, học trình của ta còn quá lý
thuyết khiến người học ra trường không tìm được việc làm thực tế. Ta
thường có khuynh hướng duy ý chí, chủ quan cho rằng người Việt Nam
vốn rất tài giỏi và thông minh, vì vậy ta nhất định phải có một đại học trong
số 200 đại học giỏi nhất thế giới và trong vòng 20 năm nữa ta nhất định
phải đào tạo được 20.000 tiến sĩ. Môt số trí thức lại có đề nghị Việt Nam
thành lập một trường đại học chuyên nghiệp dùng tiếng Anh làm chuyển
ngữ, để ta dễ hội nhập với đà tiến triển quốc tế và dễ đào tạo cán bộ có tầm

Nam sẽ có hơn 90% người dân có giáo dục vững vàng để thành các thành
phần chỗ nào cũng tốt trong xã hội. Giáo dục căn bản vững vàng này cần
hai đại bộ phận quan trọng áp dụng sát sao vào đời sống hàng ngày của xã
hội ta chứ không phải là học vẹt. Đó là: văn hóa (gồm tất cả những ngành
học làm trí tuệ được mở mang, hiểu biết được quảng bác ) và kinh tế ( gồm
tất cả những ngành học làm đời sống vật chất được sung túc, nhanh nhẹn,
hiệu suất cao. )
Có người nói, như vậy là ta không đáp ứng được với nhu cầu kinh tế hiện
nay. Thưa rằng, nhu cầu này có thể tự thị trường giải quyết, bởi vì các
doanh nghiệp Việt Nam trong nước cũng như ngoài nước có thể cộng tác
với những người có nhiều kinh nghiệm thực tế và có tiền, mở các lớp huấn
nghệ đào tạo công nhân một cách đặc biệt và nhanh chóng đáp ứng nhu cầu
kinh tế ngắn hạn của doanh thương và lợi nhuận trước mắt. Chính phủ chỉ
cần làm chính sách thông thoáng và tổ chức kiểm soát phẩm chất đồng
nhất, nhậy bén, công bằng, không tri trệ, hối lạm. Ngay chi phí kiểm soát
như vậy cũng có thể giải quyềt bằng phương pháp kinh tế thị trường.
Trung Tâm Việt Nam Phát Triển Bền Vững Thế Kỷ 21 phải dùng mọi
phương pháp khoa học để thúc đẩy việc trồng người; hoạch định chính sách
bền vững; dùng mọi bài học trên thế giới một cách rất Việt Nam để phát
triển người Việt Nam và đất nước Việt Nam theo tài nguyên, môi trường và
mục đích đặc thù Việt Nam. Các hoài bão to lớn như “điện nguyên tử2,”
“đại học nổi tiếng nhất thế giới,” “20 ngàn tiến sĩ,” “ khảo cứu khoa học
cao siêu ” là những vấn đề cần phải được bàn thảo nghiêm túc, nhũn nhặn
( ta phải biết ta là ai ) với tâm niệm là “làm cách nào, với khả năng ít ỏi của
ta, để nước Việt Nam nhanh chóng được dân giàu, nước mạnh, xã hội công
bình, dân chủ, văn minh.” Viễn tượng có thể là vào năm 2100, 100% trẻ em
và người già được chăm sóc tốt, 90% người dân đạt được mức lợi tức hàng
năm trên 10.000 USD/người ( tính theo giá USD năm 2007 ) và 70% người
dân được học hết lớp 12 trung học. Đây là kết quả đã có tại hầu hết các
nước văn minh ngày nay. Và viễn tượng này phải có lộ trình đi từng bước

điện tại United Engineers and Constructors (nay thuộc Raytheon) cho các
tiểu bang New York và North Carolina. Từ 1975 tới 1983 ông Đoàn khảo
cứu năng lượng tại một Vựa Tư Tưởng có tên là Institute for Energy
Analysis tại Oak Ridge Associated Universities thuộc tiểu bang Tennessee.
Từ 1983 cho tới nay, ông Đoàn là Tổng Giám Đốc công ty tư vấn kỹ thuật
Professional Analysis, Inc.(PAI) có cơ sở làm việc về các vấn đề nguyên tử
và môi trường tại nhiều trung tâm nguyên tử khắp nước Mỹ.
Ông Đoàn đã từng là hội viên của các hội khoa học như American Nuclear
Society, American Association for the Advancement of Science, New York
Academy of Science, và là kỹ sư có bằng hành nghề tại các tiểu bang
Pennsylvania, Florida và Tennessee. Suốt 45 năm qua, ông Đoàn đã làm
việc từ thiện hướng về Việt Nam với hơn 15 hội từ thiện không đảng phái,
không tôn giáo.