LỜI NÓI ĐẦU
Đổi mới kinh tế ở Việt Nam đã trở thành một hiện thực sống động, tạo ra một
bước ngoặt quan trọng đời sống kinh tế xã hội nước ta, được bạn bè quốc tế quan
tâm sâu sắc và đánh giá cao. Đường lối chính sách ấy được khởi nguồn từ Đại hội
Đảng toàn quốc Việt Nam lần thứ VI. Đại hội VI Đảng cộng sản Việt Nam đã phân
tích đúng đắn nguyên nhân của tình hình khủng hoảng kinh tế xã hội, đề ra định
hướng lớn để thoát khỏi tình trạng đó, đồng thời cũng đề ra đường lối đổi mới toàn
diện cho nền kinh tế Nhà nước.Thương mại nước ta, từ đó cũng liên tục vận động
cho phù hơp với thời kỳ đổi mới, trong đó phải kể đến một bộ phận vô cùng quan
trọng đó là thương mại quốc tế mà cụ thể là lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Nhập khẩu từ lâu đã được thừa nhận là một mặt hoạt động cơ bản của kinh tế
đối ngoại là một phương tiện quan trọng để phát triển nền kinh tế. Nhập khẩu cho
phép khai thác các tiềm năng thế mạnh của các nước trên thế giới, bổ sung các sản
phẩm trong nước chưa sản xuất được hoặc sản xuất không đủ nhu cầu tiêu dùng
trong nước.
Như chúng ta đã biết, Việt Nam cũng như một số nước nghèo chậm phát triển
khác đang tăng cường nhập khẩu máy móc thiết bị tiên tiến. Ta cũng biết rằng máy
móc, thiết bị, vật tư giữ một vị trí không nhỏ trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện
đại hoá đất nước. Trong thời đại ngày nay những phát minh sáng chế trong việc thiết
kế chế tạo máy móc, thiết bị của thế giới thay đổi từng ngày từng giờ, nếu không
nắm bắt được các thông tin đầy đủ, chính xác kịp thời thì việc chúng ta nhập khẩu
máy móc thiết bị công nghệ sẽ có thể dẫn đến tổn thất không nhỏ cho đất nước. Vì
vậy, việc nhập khẩu máy móc, vật tư thiết bị như thế nào để phù hợp với điều kiện
nền kinh tế của Việt Nam và đạt hiệu quả cao là vấn đề mà các nhà doanh nghiệp
nhập khẩu và các nghành các cấp có liên quan đang rất quan tâm xem xét. Đặc biệt
việc nhập khẩu máy móc thiết bị trong lĩnh vực giao thông vận tải luôn có một lĩnh
vực giao thông vận tải có một ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố, duy trì và nâng
cao chất lượng cơ sở hạ tầng hiện có, đồng thời tạo điều kiện cho quá trình phát
triển các ngành khác và toàn bộ nền kinh tế. Đó là một mục tiêu lớn của Nhà nước
nói chung cũng như của ngành Giao thông vận tải nói riêng.
Trang 1

cũng như mọi mặt chính trị, văn hoá, xã hội…Nhận biết được điều này, ông cha ta
từ ngàn xưa đã biết mở cửa, buôn bán hàng hoá với các nước ở các khu vực khác
nhau trên thế giới. Truyền thống tốt đẹp đó ngày nay đã được Đảng và Nhà nước ta
kế thừa và phát huy, phát triển cho phù hợp với tình hình kinh tế mới của đất nước.
Thương mại quốc tế là mối quan hệ trao đổi hàng hoá, dịch vụ giữa một quốc
gia với các quốc gia khác, là một bộ phận của quan hệ kinh tế quốc tế của một nước
với các nước khác trên thế giới. Sự trao đổi đó là một hình thức của mỗi quan hệ xã
hội phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế của những hoạt động sản xuất hàng
hoá riêng biệt.
Nói đến thương mại quốc tế có nghĩa là nói đến lĩnh vực phân phối lưu thông
hàng hoá và dịch vụ với nước ngoài. Lĩnh vực này thuộc hai khâu của quá trình tái
sản xuất mở rộng, chắp nối sản xuất và tiêu dùng của nước ta với sản xuất và tiêu
dùng nước ngoài, nếu làm tốt sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất và đời sống. Nừu
xem xét quá trình tái sản xuất theo nghĩa liên tục không ngừng và theo ý nghĩa kinh
tế mở cửa thì hai khâu phân phối và lưu thông hàng hoá, dịch vụ là những khâu
không thể thiếu được cuả quá trình tái sản xuất.
Thương mại xuất hiện được sự đa dạng về điều kiện tự nhiên của sản xuất giữa
các nước, các khu vực. Vì điều kiện sản xuất rất khác nhau giữa các nước cho nên
Trang 3
mỗi nước dựa vào điều kiện thuận lợi của nước mình chuyên môn hoá sản xuất
những mặt hàng cụ thể phù hợp với điều kiện tài nguyên thiên nhiên và nhân lực của
mình, xuất khẩu sản phẩm hàng hoá đó và nhập khẩu từ những nước khác các hàng
hoá mà họ chuyên sản xuất (chuyên môn hoá).
Điều kiện để có thương mại quốc tế là trao đổi và chuyên môn hoá sản xuất
trên cơ sở lợi thế so sánh. Trong thời gian hiện nay thương mại Quốc tế lại càng trở
nên quan trọng bởi vì nó luôn tác động đến phân công lao động Quốc tế và chuyên
môn hoá sâu để có thể đạt được hiệu quả kinh tế cao trong nhiều ngành công nghiệp
hiện đại. Chuyên môn hoá quy mô lớn làm cho chi phí sản xuất giảm và hiệu quả
kinh tế theo quy mô sẽ được thực hiện. Mặt khác sự khác nhau về sở thích và nhu
cầu của người dân ở các quốc gia khác nhau cũng là một nguyên nhân để có buôn

nước được nâng cao, việc áp dụng khoa học kỹ thuật mới được thường xuyên và có
ý thức, đồng thời đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải được đào tạo nghiêm túc. Thương mại
Quốc tế đưa đến việc xoá bỏ nhanh chóng các chủ thể kinh doanh hàng hoá lạc hậu.
Nó góp phần làm thiện cơ chế quản lý xuất nhập khẩu của Nhà nước và mỗi địa
phương thông qua đòi hỏi hợp lý của các chủ thể tham gia kinh doanh thương mại
Quốc tế trong quá trình thực hiện. Ngoài ra Thương mại Quốc tế dẫn đến sự liên
kết chặt chẽ giữa các nhà sản xuất với các nhà khoa học một cách thiết thực và có
hiệu quả từ phía các nhà sản xuất, nó khai thông nguồn chất xám trong và ngoài
nước.
Tóm lại, Thương mại Quốc tế là tất yếu khách quan tạo ra hiệu quả kinh tế cao
nhất trong nền sản xuất của mỗi quốc gia cũng như trên toàn thế giới.
2. Vai trò của nhập khẩu hàng hoá nói chung và nhập khẩu máy móc,
thiết bị nói riêng trong nền kinh tế nước ta hiện nay.

Xuất nhập khẩu nói chung và nhập khẩu nói riêng là hoạt động kinh doanh
buôn bán ở phạm vi quốc tế. Nó không phải là những hành vi mua bán riêng lẻ mà là
cả một hệ thống các quan hệ mua bán trong một nền thương mại có tổ chức cả bên
trong và bên ngoài nhằm mục đích đẩy mạnh sản xuất hàng hoá phát triển, chuyển
đổi cơ cấu kinh tế trong nước, ổn định và từng bước nâng cao mức sống của nhân
dân. Do đó xuất nhập khẩu nói chung và nhập khẩu nói riêng là hoạt động kinh tế
Trang 5
đối ngoại dễ đem lại những hiệu quả đột biến rất cao, hoặc có thể gây thiệt hại vì nó
phải đương đầu với một hệ thống kinh tế khác từ bên ngoài mà các chủ thể tham gia
nhập khẩu không dễ dàng khống chế được.
Nhập khẩu là một hoạt động quan trọng của ngoại thương. Nhập khẩu tác động
một cách trực tiếp và quyết định đến sản xuất và đời sống trong nước. Nhập khẩu để
bổ sung các hàng hoá mà trong nước không sản xuất được, hoặc sản xuất không đáp
ứng được nhu cầu. Nhập khẩu còn để thay thế, nghĩa là để nhập về hàng hoá mà
nếu sản xuất trong nước sẽ không có lợi bằng nhập khẩu.
Hai mặt nhập khẩu bổ sung và nhập khẩu thay thế nếu được thực hiện tốt sẽ

- Sử dụng tốt mọi khả năng, tiềm năng sản xuất.
- Ổn định giá cả chống lạm phát.
Nhà nước ta khuyến khích nhập khẩu các mặt hàng trong nước không sản xuất
được. Trong tình hình đó, các doanh nghiệp tronn nước muốn tồn tại và phát triển
được phải quan tâm hơn tới chất lượng và hạ giá thành sản phẩm. Hàng hoá nhập
khẩu không những mở rộng khả năng sản xuất tiêu dùng trong nước mà còn góp
phần không nhỏ vào việc nâng cao đời sống tinh thần, nâng cao tầm hiểu biết của
nhân dân về sự phát triển không ngừng của thế giới.
Việt Nam là một nước nghèo và thiếu ngoại tệ để nhập khẩu máy móc, thiết bị
nhằm mục đích công nghiệp hoá và hiện đại hoá. Theo số liệu của Bộ Thương mại,
xuất khẩu của Việt Nam hiện nay có thể bù đắp được 70 - 80% chỉ tiêu nhập khẩu.
Trong tổng kim ngạch nhl hiện nay thì có đến 80 - 90% là nhập khẩu tư kiệu sản
xuất, nhập khẩu hàng hoá tiêu dùng chỉ chiếm một tỉ lệ không đáng kể.
Tuy nhiên, để phát huy được hết vai trò của hoạt động nhập khẩu thì điều đó
còn phụ thuộc rất nhiều vào đường lối, quan điểm của Đảng. Ở nước ta trong cơ chế
quan liêu, bao cấp tự cung, tự cấp, quan hệ chỉ bó hẹp trong phạm vi một vài nước
xã hội chủ nghĩa hoạt động nhập khẩu chỉ dựa trên các khoản viện trợ và mua bán
theo nghị định thư là chính, sự quản lý quá cứng nhắccủa Nhà nước đã làm mất đi
tính linh hoạt uyển chuyển và tính hiệu quả của hoạt động nhập khẩu, không phát
Trang 7
huy được vai trò của hoạt động nhập khẩu trong nền kinh tế. Bên cạnh đó, chủ thể
của hoạt động nhập khẩu là những doanh nghiệp Nhà nước, độc quyền, thụ động, cơ
cấu cồng kềnh, trình độ cán bộ hạn chế, do vậy việc nhập khẩu đã mang lại hiệu quả
không cao, đặc biệt là nhập khẩu các máy móc thiết bị. Tất nhiên những cái cũ
không phù hợp với xu thế phát triển của thời đại sẽ bị diệt vong và thay vào đó
những cái mới tiến bộ hơn, đó là nền kinh tế thị trường với cơ chế mở. Đấy chính là
một bước ngoặt lớn cho nền kinh tế nói chung và hoạt động xuất nhập khẩu nói
riêng. Tuy chỉ mới một thời gian ngắn nhưng hoạt động nhập khẩu đã phát huy được
vai trò quan trọng của nó, nhập khẩu đã tạo ra thị trường trong nước sôi động, tràn
ngập hàng hoá với đủ các qui cách, chất lượng, chủng loại, mẫu mã đa dạng và

quan tâm đến đổi mới các chính sách nhập khẩu sao cho phù hợp với tình hình hiện
tại. với mục tiêu đó, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta đối với hoạt động nhập
khẩu nói riêng và các hoạt động ngoại thương, kinh tế đối ngoại nói chung là:
- Quán triệt bài học kết hợp sức mạnh của dân tộc và sức mạnh thời đại trong
hoạt động.
- Mở rộng sự tham gia của các thành phần kinh tế và hoạt động dưới sự quản
lý thống nhất của Nhà nước.
- Coi trọng hiệu quả kinh tế xã hội trong hoạt động nhập khẩu tức là không chỉ
chạy theo mục đích lợi nhuận mà bất chấp, bỏ qua những lợi ích xã hội mà ngược
lại phải kết hợp một cách hài hoà các lợi ích. Ví dụ như thu lợi nhuận nhưng cũng
phải tạo ra công ăn việc làm, nâng cao uy tín và địa vị của đất nước trên thương
trường quốc tế.
Những quan điểm này được cụ thể hoá trong các nguyên tắc cơ bản của chính
sách nhập khẩu sau:
a. Sử dụng vốn nhập khẩu tiết kiệm, đem lại hiệu quả kinh tế cao:
Thực hiện nguyên tắc này có nghĩa là đòi hỏi các cơ quan quản lý cũng như
mỗi doanh nghiệp phải:
- Xác định mặt hàng nhập khẩu phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế xã hội,
khoa học kỹ thuật của đất nước.
Trang 9
- Sử dụng vốn tiết kiệm, dành ngoại tệ nhập vật tư, thiết bị sản xuất và đời
sống, khuyến khích sản xuất trong nước thay thế hàng xuất khẩu.
- Nghiên cứu thị trường để nhập được hàng hoá thích hợp với giá cả có lợi,
nhanh chóng phát huy tác dụng, đẩy mạnh sản xuất và nâng cao đời sống nhân dân.
b. Nhập khẩu thiết bị kỹ thuật tiên tiến hiện đại:
c. Bảo vệ và thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển, tăng nhanh xuất khẩu.
Đây chính là những nguyên tắc cơ bản của chính sách nhập khẩu mà Đảng và
Nhà nước ta đề ra. Đây cũng được hiểu như là cách xử sự hay đúng hơn là những
quy tắc thực hiện trong hoạt động nhập khẩu sao cho phù hợp với lợi ích của xã hội
cũng như của các doanh nghiệp.

nền kinh tế, tự mình thực hiện một chính sách biệt lập tách khỏi mối quan hệ cũng
co lợi với thế giới bên ngoài. Nhận thức được điều đó, Đảng và Nhà nước ta đã có
những hướng đi mới trong đường lối chính sách của mình. Trong nghị quyết Đại hội
Đảng toàn quốc lần thứ VII, VIII, Đảng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của kinh tế
đối ngoại đối với nhiệm vụ ổn định và phát triển kinh tế của đất nước cũng như phát
triển khoa học kỹ thuật và công nghiệp.
Cho đến nay, tuy chưa lâu và cũng chưa phải là nhiều song chúng ta cũng thấy
được những kết quả đáng mừng từ chính sách mở rộng thương mại, giao lưu kinh tế
với bên ngoài. Nước ta đang từng bước chuyển mình với nhịp độ sản xuất mới bằng
những công nghệ, khoa học tiên tiến, kim ngạch xuất nhập khẩu hàng năm ngày một
tăng.
Trang 11
Bảng 1: Kim ngạch XNK Việt Nam từ năm 1991
Năm
Chỉ tiêu
1994 1995 1996 1997 1998 1999
Xuất khẩu 2.087 2.581 2.989 3.600 5.300 7.800
Nhập khẩu 2.338 2.541 2.879 4.500 7.500 8.150
Cán cân XNK -251 40 -890 -900 -2.200 -950
Tổng kim ngạch 4.425 5.122 5.868 8.100 18.800 15.350
Chú thích: Qua bảng trên ta thấy kim ngạch XNK nói chung và nhập khẩu nói
riêng tăng nhanh bình quân trên 20% môic năm thời kỳ từ 1994 tới nay. Cũng trong
thời kỳ này tỷ trọng nhập khẩu hàng tiêu dùng tăng chiếm trung bình 16%, nhập
máy móc thiết bị giảm, nhưng tỉ trọng nguyên vật liệu vẫn còn quá lớn, trung bình là
60% đặc biệt là xăng dầu, và vật liệu xây dựng thị trường nhập khẩu chủ yếu của
Việt Nam vẫn là các nước châu Á - Thái Bình Dương. Cho đến nay tuy vẫn là nước
"nhập siêu" nhưng chênh lệch xuất nhập khẩu ngày càng được thu hẹp.
5. Các hình thức nhập khẩu ở nước ta hiện nay:
Hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu chỉ được tiến hành ở các doanh nghiệp
xuất khẩu trực tiếp nhưng trong thực tế, do tác động của điều kiện kinh doanh và sự