Vẻ đẹp kiến trúc của các ngôi chùa
Việt Nam
Nhiều ngôi chùa ở Việt Nam được Nhà nước xếp hạng di tích quốc gia đã trở thành
di sản văn hóa của dân tộc.

Vào thế kỷ 11, dưới triều Lý, các vị vua tập trung lo xây dựng đền chùa thể hiện phong
phú, đa dạng qua kiến trúc và mỹ thuật trang trí đạt đến trình độ cao của nghệ thuật kiến
trúc và điêu khắc.
Trải qua sự thăng trầm của lịch sử, của thiên tai, nhiều ngôi chùa đã bị tàn phá, song
đã được nhân dân góp công sức, tiền của trùng tu và tôn tạo, đến nay trên cả nước có tới
hàng nghìn ngôi chùa với vẻ đẹp độc đáo qua óc sáng tạo và bàn tay khéo léo của biết
bao nhiêu nghệ nhân và thợ lành nghề.

Tuy mỗi chùa có một vẻ khác nhau không chùa nào giống chùa nào nhưng có một
điểm chung là đều có một khung cảnh thiên nhiên tĩnh lặng như muốn đưa con người vào
cõi thiền để tu nhân tích đức, làm điều thiện, tránh cái ác. Bao đời nay, tiếng mõ cầu
kinh, tiếng chuông chùa đã để lại ấn tượng mạnh trong tâm khảm con người Việt Nam,
vừa có ý nghĩa tâm linh vừa có ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Vì có tới hàng nghìn ngôi chùa trong cả nước, không thể kể hết những nét riêng của
mỗi ngôi chùa, chúng tôi chỉ đề cập những nét đặc trưng kiến trúc và mỹ thuật trang trí
của một số ngôi chùa nổi tiếng.
Ở Hà Nội có Chùa Một Cột, kiến trúc rất độc đáo với tòa đài dựng trên một cột đá
giữa cái hồ vuông. Chùa hình vuông mỗi chiều 3 m, mái cong dựng trên cột đá hình trụ.
Cột có đường kính 1,2 m, cao 4 m, chưa kể phần chìm dưới đất. Tầng trên là hệ thống
những thanh gỗ tạo thành bộ khung sườn vững chãi đỡ cho ngôi đài dựng bên trên như
một đóa hoa sen vươn thẳng lên khu hồ có lan can bằng gạch bao quanh. Từ bờ ngoài có
cầu thang bằng gạch dẫn lên Phật đài. Trên cửa Phật đài có biển đề "Liên hoa đài" ghi
nhớ sự tích nằm mộng của vua Lý dẫn đến việc xây chùa. Tương truyền năm 1049, vua
Lý Thái Tông chiêm bao thấy Phật Quan Âm ngồi trên tòa sen, vua cũng được dắt lên đó.
Khi vua tỉnh giấc đem việc ấy kể lại, sư Thiền Tuệ khuyên vua dựng chùa. Theo bia chùa

chùa được bố trí từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp. Ngoài cùng là tam quan
ngoại, đi vòng theo hồ hình chữ nhật vào tam quan nội, tiếp đó là khu chùa chính, bố trí
theo kiểu "nội công ngoại quốc". Ðặc biệt gác chuông ba tầng của chùa Keo là nơi tập
trung cao độ của nghệ thuật điêu khắc gỗ tinh xảo của thời Hậu Lê. Nói đến chùa Keo
Thái Bình, người ta nhớ ngay đến gác chuông cũng như nói đến chùa Cổ Lễ Nam Ðịnh,
người ta nhớ ngay đến tháp Cửu phẩm liên hoa cao 12 tầng có kiến trúc độc đáo hiếm có
trong hệ thống các tháp Việt Nam.
Ở TP Hồ Chí Minh có gần một nghìn ngôi chùa, trong đó có những ngôi chùa có
lịch sử hơn hai trăm năm như: Từ Ân, Giác Lâm, Hội Sơn, Huê Nghiêm, Phước Tường
và Long Thạnh. Các chùa cổ ở TP Hồ Chí Minh thường bố trí gian thờ Phật ở phần trước
của chính điện và có một bức tường ngăn để phía sau thờ Tổ khác với phía bắc nhà thờ tổ
thường được xây sau, chính điện qua một cái sân. Còn kiến trúc các chùa mới Vĩnh
Nghiêm, Xá Lợi, Ấn Quang, Pháp Hội thì đều có lầu và đúc bê-tông cốt sắt thay vì
dựng khung gỗ. Kiến trúc các chùa ở TP Hồ Chí Minh có những nét riêng nhưng đều thể
hiện phong cách kiến trúc đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam. Mỹ thuật Phật giáo trong
các ngôi chùa được thể hiện các bàn thờ được làm bằng gỗ quý đen bóng, gờ mặt và chân
không chạm trổ chỉ có rèm phía trước được chạm lộng rất công phu. Các bao lam Bá
điểm, Thập bát La Hán, Hoa điểu chạm lộng cả hai mặt như nhau là những công trình
điêu khắc rất có giá trị. Các câu đối, hoành phi, phù điêu đều là những công trình điêu
khắc nổi tiếng của các nghệ nhân cùng nhiều nhóm thợ từ miền bắc, miền trung kết hợp
với các nhóm thợ ở Thủ Dầu Một, Cần Ðước, Thủ Ðức và được tiếp nối mãi về sau này
khi xây dựng chùa mới. (*)
Phác họa qua một số ngôi chùa về kiến trúc và mỹ thuật trang trí, có thể thấy các
chùa Việt Nam gắn bó rất mật thiết với trình độ và phong cách kiến trúc, điêu khắc của
dân tộc ta trong các thời kỳ lịch sử, gắn bó với đời sống xã hội qua các triều đại. Ở đó thể
hiện tinh hoa và bản sắc văn hóa Việt Nam, thể hiện óc sáng tạo và bàn tay khéo léo của
các nghệ nhân và thợ lành nghề Việt Nam từ đời này qua đời khác. Hầu hết các tượng
Phật cổ là những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc nổi tiếng, hẳn chúng ta phải thán phục
khi chiêm ngưỡng bức tượng Phật nghìn mắt nghìn tay được mô phỏng ở các chùa hiện
đang được đặt tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, 18 pho tượng La Hán ở chùa Tây