Tư liệu văn hiến Việt
Nam đang ở đâu?

Trần Trọng Dương Tư liệu văn hiến (tư liệu chữ viết)
1
là một nguồn tài sản vô
giá để nghiên cứu về toàn bộ đời sống xã hội của Việt Nam
trong quá khứ. Một nhà nghiên cứu khoa học xã hội và nhân
văn không được tiếp cận và khai thác nguồn tư liệu này thì sẽ
bị vô hiệu hóa, cũng giống như nhà nghiên cứu khoa học tự
nhiên không có cơ sở vật chất để tiến hành các thí nghiệm
khoa học. Chữ Thái trên sách lá cọ. Ảnh: Nguyễn Văn Tuân Trên cơ sở ngôn ngữ văn tự ở Việt Nam, tư liệu văn hiến
được phân thành tư liệu chữ Hán (ghi tiếng Hán cổ đại và
tiếng Hán Trung đại), chữ Nôm (ghi tiếng Việt tiền cổ - tiếng
Việt cổ và tiếng Việt trung- cận đại), chữ Phạn, chữ Thái cổ,
chữ Latin cổ (chủ yếu trong các văn bản của công giáo), chữ
Pháp, chữ Quốc ngữ cổ, chữ Khmer cổ, chữ Chăm cổ ,
trong đó tài liệu chữ Hán cổ chiếm khối lượng lớn nhất -
khoảng 80%, còn sách chữ Nôm của người Việt chiếm 15%.
Các loại tư liệu văn hiến khác chiếm 5%.

được khai thác về trong quãng 20 năm qua, hiện đang xử lý,
bảo quản, và chờ lên thư mục. Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm

Tư liệu Hán Nôm Việt Nam còn phân tán ở rất nhiều nơi
khác như Viện Thông tin Khoa học, Viện Văn học, Viện Sử
học, Khoa Văn - Khoa Sử (trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội), khoa Văn học (Đại học
Sư phạm), một số đơn vị ở Huế và nhiều nơi khác chưa thể
biết hết được. Một số đơn vị vì không phải là cơ quan chuyên
môn về văn bản học - thư tịch học - văn tự học, nên ít khi
được đề cập, và đương nhiên, không được đem ra phục vụ.

Các tư liệu Hán Nôm cũng nằm khá nhiều trong dân gian,
trong các di tích lịch sử văn hóa. Ví dụ như các kho mộc bản
(văn bản khắc gỗ) tại hơn 100 chùa tổ ở nước ta, mà một
trong số đó là kho ván chùa Vĩnh Nghiêm. Đến nay, chưa có
dự án quy mô nào để “càn quét” toàn bộ các tư liệu trong dân
gian (từ sắc phong, gia phả, cho đến sớ điệp, ván khắc…)
4
.
Gần đây, có việc gia đình nhà văn Nguyễn Văn Xuân đã rao
bán một kho tuồng cổ có 204 pho tuồng Nôm. Thế nhưng,
các cơ quan hữu quan còn khá lúng túng không biết xử lý thế
nào
5
. Ấy là chưa kể đến hàng loạt các tư liệu cổ hiện còn nằm
ở nhiều nơi trên thế giới như Anh, Nhật, Pháp, Vatican, Mỹ,


Nhưng dường như phần nhiều các nhà khoa học Việt Nam
vẫn đang chỉ mải mê với cuộc rượt đuổi về lý thuyết! 1 Tư liệu cổ được chia thành hai loại, tư liệu hiện vật và tư
liệu chữ viết. Tư liệu hiện vật là đối tượng nghiên cứu chuyên
biệt của ngành khảo cổ học, nên được gọi là tư liệu văn vật.
Tư liệu chữ viết là đối tượng của ngành văn bản học, văn tự
học, ngữ văn học,…

2 Trần Nghĩa & Francois Gros (đồng chủ biên). 1993. Di sản
Hán Nôm Việt Nam - Thư mục đề yếu, NXB Khoa học Xã hội.

3 Nguyễn Xuân Diện. 2013. Khai thác giá trị di sản Hán
Nôm Phật giáo (bản thảo).

4 Thư viện Quốc gia hiện đang triển khai chương trình số
hóa sắc phong. Nhưng kết quả chưa công bố.

5 Theo Nguyễn Xuân Diện, con số tư liệu Hán Nôm về Ca
Trù hiện còn 49 văn bản và 70 văn bia [2007. Lịch sử và
nghệ thuật ca trù- Khảo sát nguồn tư liệu tại Viện Nghiên
cứu Hán Nôm. NXB Thế giới, H]. Nếu so sánh với các số liệu
trên, rõ ràng di sản tuồng Nôm lớn gấp ba lần. Còn theo
Nguyễn Tô Lan - chuyên gia duy nhất về Tuồng Nôm hiện
nay, ngoài kho của Nguyễn Văn Xuân ra thì toàn bộ các kho
trên thế giới hiện còn khoảng 200 văn bản Tuồng Nôm nữa.
Nếu làm một bộ tổng tập văn học Tuồng Nôm Việt Nam thì
tối thiểu cũng bằng bộ “Sử Thi Tây Nguyên” gồm mấy chục