Luận văn tốt nghiệp

Âm hưởng nữ quyền trong
tiểu thuyết Sơn Táp
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài
2. Lịch sử nghiên cứu.
3. Đối tượng nghiên cứu.
4. Phạm vi nghiên cứu.
5. Phương pháp nghiên cứu.
6. Cấu trúc luận văn.
PHẦN NỘI
DUNG 8
Chương 1
MẪN AN KỲ VÀ SƠN TÁP, HAI NHÀ VĂN NỮ DI DÂN TRUNG QUỐC
1.1 Phác họa diện mạo dòng văn học di dân Trung Quốc ở Phương Tây…………8
1.2 Nhận diện Mẫn An Kỳ và Sơn Táp trong dòng văn học di dân Trung
Quốc…………………………………………………………………………….20
1.2.1 Mẫn An Kỳ, nhà văn của thế hệ di dân thứ nhất………… 21
1.2.2 Sơn Táp, nhà văn của thế hệ di dân thứ hai…………………….22
1.3 Tiểu thuyết lịch sử, điểm gặp gỡ của hai nhà văn khác thế hệ………………23
Chương 2
CÁCH NHÌN LỊCH SỬ VÀ SỐ PHẬN NGƯỜI NỮ CỦA HAI NHÀ VĂN
2.1 Nhìn lịch sử từ góc nhìn hoài nghi…………………………………………31
2.2 Nhìn lịch sử từ góc nhìn nữ quyền………………………………………….39
2.3 Những gặp gỡ và khác biệt trong cách xây dựng nhân vật nữ …………… 56

thống trị, nơi phụ nữ bị trói buộc bởi vô vàn giáo điều bất công, Sơn Táp
mang “tham vọng” dùng ngòi bút để khẳng định vị thế người phụ nữ Trung
Hoa. Tư tưởng đó đã gặp được mảnh đất lành – nước Pháp, quê hương của
những nhà nữ quyền văn chương như Simon de Beauvoir, tác giả của công
trình nổi tiếngGiới tính thứ hai (The second sex) một công trình có ý nghiã
hết sức quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của chủ nghĩa nữ quyền
trong đời sống xã hội hiện đại cũng như trong văn học.Bởi vậy không có gì lạ
khi theo dõi lộ trình tiểu thuyết của Sơn Táp từ những tác phẩm đầu tiên cho
đến những tiểu thuyết mới nhất, người ta nhận thấy in đậm trong tiểu thuyết
của nữ tác giả này dấu ấn đậm nét của nữ quyền. Âm hưởng nữ quyền trong
tiểu thuyết Sơn Táp vừa có nét chung khi đặt trong dòng chảy của văn học nữ
đương đại Trung Quốc vừa mang những nét riêng in đậm cá tính sáng tạo của
nữ nhà văn. Không chọn lối bày tỏ nữ quyền một cách trực diện, hô hào; bạo
liệt với tính dục nhưng không đến mức bị xếp vào kiểu “ thân thể sáng tác”
của văn học Linglei trong nước nhưng cách thể hiện tư tưởng nữ quyền của
Sơn Táp vẫn gây ấn tượng cho người đọc rằng nhà văn này thực sự rất có ý
thức về nữ quyền khi cầm bút. Điều đó dễ dàng nhận thấy khi đặt các tiểu
thuyết của Sơn Táp theo một hệ thống.
1. Cái nhìn lịch sử như là lịch sử của người nữ
Một trong những vấn đề thể hiện rõ nét sự bất bình đẳng giữa nam và nữ
chính là cách nhìn nhận lịch sử một chiều theo góc nhìn của nam giới. Các
nhà nữ quyền luận đã chỉ ra rằng “…Chính nền văn hóa phụ hệ đã đẩy phụ
nữ ra ngoài lề xã hội cũng như của văn học nghệ thuật. Trong văn hoá ấy,
nam giới được xem là đồng nghĩa với nhân loại, đồng nhất với lịch sử, còn
phụ nữ thì bị nhìn như một “cái Khác” (Other), lúc nào cũng ở vị thế phụ
thuộc, phải dựa vào nam giới mới có thể tự định nghĩa được chính
mình.”[2]. Lịch sử của đàn ông vô hình chung được đồng nhất như lịch sử
của nhân loại. Cũng như vậy, lịch sử Trung Hoa với năm ngàn năm tồn tại,
hiện lên trên bề mặt của nó là các triều đại với tên tuổi của các anh hùng –
những người đàn ông, phụ nữ có được nhắc đến thì chỉ như là những nhân vật

qua những gương mặt đại diện của phụ nữ Trung Hoa.Đó là những Lục Y,
những Xuân Ninh, những Liễu những Thanh, sau cái vẻ mềm mại, yếu đuối
như Thùy liễu của họ ẩn giấu một nét đẹp đảm đang, tháo vát, tài giỏi và
cương quyết. Những người đàn ông xuất hiện bên cạnh họ chỉ như một nét
đối lập để làm tôn thêm hình ảnh người phụ nữ Trung Hoa giản dị, kiệm lời
nhưng vĩ đại.Ở kiếp thứ 1, Lục Y mang hình ảnh của người phụ nữ Trung
Hoa truyền thống từ vẻ đẹp mảnh mai, thanh nhã, thoát tục: “… Gương mặt
nàng tròn vành vạnh, nước da trắng bóc như trong suốt. Đôi mắt nàng to và
hơi xếch e lệ cúi xuống. Làn tóc nàng lượn sóng bồng bềnh xòa xuống kín
lưng…”[4;16]. Nàng kiên nghị từ chối sự giúp đỡ của anh trai vì muốn “ lập
nghiệp từ chính đôi tay mình”. Là một tiểu thư được hầu hạ nhưng Lục Y
không ngại vất vả việc nhà. Khuyên chồng từ bỏ hư danh không được nàng
cam lòng một tay quán xuyến gia đình để Sùng Dương an tâm theo đuổi sự
nghiệp.Và khi chồng đã vinh hiển, phụ bạc nàng, tìm cách ép nàng về chốn
phồn hoa, Lục Y vẫn kiên quyết từ chối, ở vậy giữ tấm chân tình. Sự an
nhiên, thấu hiểu nỗi phù du cuộc đời của Lục Y như nổi bật lên trên những
tham vọng vinh hoa, danh lợi của chàng nho sinh Sùng Dương. Đối diện với
nàng, tất cả những gì Sùng Dương theo đuổi chỉ là hư vô, cát bụi.Ở kiếp thứ
2, sự tài giỏi, tháo vát, bao dung của Xuân Ninh là hình ảnh trái ngược với
người anh Xuân Di bất tài, vô dụng. Xuân Ninh mang thân phận nữ nhi,chịu
sự đối xử bất công mà đàn bà phải chịu bao đời. Nàng bị chèn ép ngay từ
trong bụng mẹ “…Anh ấy xuống tấn tôi, chèn tôi, bóp nghẹt tôi; dẫm đạp lên
tôi, đạp đầu tôi xuống để vươn lên”[4;57].Ra đời trong khi người anh được
cả gia tộc đón mừng thì cô bé Xuân Ninh không được coi trọng “… Anh tôi
coi khinh tôi. Bà tôi không bao giờ thèm nói với tôi nửa lời, bà dạy cho anh
biết kiêu ngạo khi là thân trai, là người nối dõi tông đường”[4;63]. Nhưng rồi
trải qua gia biến, gánh nặng gia tộc không thể dựa vào Xuân Di mà chính là
đôi vai Xuân Ninh gánh vác. Nổi bật ở kiếp thứ 3 là hình ảnhLiễu mảnh mai
khuê các nhưng cũng vô cùng mạnh mẽ, dũng cảm. Vẻ mạnh mẽ đó toát
lêntừ giọng nói diễn thuyết cương nghị “ dịu dàng, trong sáng, rành mạch”

cách tiếp cận nhân vật từ thế giới nội quan, Nữ Hoàng đã tạo được một cái nhìn
mới về lịch sử. Hình ảnh Võ Tắc Thiên hiện lên sống động vừa như một cá
nhân lịch sử kiệt xuất, hiếm có, một hiện tượng duy nhất, không lặp lại vừa là
một người phụ nữ Trung Hoa điển hình, đáng thương cảm và ngưỡng mộ.
Với một cá tính mạnh mẽ, kiên cường, một trí tuệ mẫn tiệp, Võ Tắc Thiên là
“ nụ cười bí ẩn của Đấng làm cho bánh xe vô thủy vô chung xoay vần”. Cô
bé Chiếu ra đời mang một sứ mệnh kì lạ: chinh phục thế giới, trở thành trung
tâm của thế giới. Sứ mệnh đó, cuộc chiến đấu đó đã được ấn định từ khi cô
còn là một cái bào thai. Nghe thấy niềm mong mỏi mình ra đời của người
thân“ …Tôi thương hại những sinh linh nhiệt thành, niềm nở, háo hức ấy.Họ
còn chưa biết rằng tôi sẽ phá hủy thế giới của họ để xây xựng nên thế giới
của mình. Họ không biết rằng tôi sẽ mang tới sự giải thoát nhờ lửa cháy và
băng giá…”[6;7].Thế giới mà cô bé Chiếu ra đời và chiến đấu là thế giới mà
nam quyền thống trị tuyệt đối. Từ trong gia đình : “…Vương quốc nơi cha là
vị chúa tể tuyệt đối ngự trị chia làm hai bộ phận. Khu trước dành cho nam
giới. các quản lý,thư lại, kế toán, đầu bếp, thị dồng, tòng bộc, kỵ sĩ tùy tùng,
vệ binh, lính hầu, bận rộn từ lúc rạng đông…Thế giới nam nhi này dừng lại
trước một của lớn màu đỏ tía nơi tư thất bắt đầu. Đằng sau bức tường cao,
trắng như tuyết, hàng trăm phụ nữ sinh sống,già, trẻ, bé gái…”[6;8] đến
cung đình , chức phận vị trí của nam và nữ được quy đinh rõ ràng: “…Trung
tâm của đế chế, lãnh vực của đấng chúa tể tuyệt đối…Ngoại cung chuyên
việc triều chính đối lập với Nội cung dành cho lạc thú.Ở ngoại cung nơi
không một bóng phụ nữ, Thiên tử đứng đầu các đại thần và tướng lĩnh, cai trị
và đảm nhiệm chức trách đại tư tế, thực hiện các nghi lễ quanh năm. Ở nội
cung, nam giới bị tống khứ,duy nhất đấng quân vương, trút đi chức phận
thiêng liêng, hưởng hương vị ngọt ngào tuyệt diệu của mười ngàn mỹ
nhân…”[6;53]. Với cá tính mạnh mẽ, Chiếu dũng cảm đón nhận số phận của
mình: Số phận làm thay đổi trật tự ngàn đời của chế độ nam quyền. Trở thành
Tài nhân của Thái Tông nhưng chưa kịp được sủng ái thì vị vua đã qua đời.
Số phận của Chiếu tưởng như chấm hết như vô vàn các cung nhân khác, chôn

trở thành một nữ hoàng đế,hình ảnh Võ Tắc Thiên dưới cái nhìn của Sơn Táp
như một nữ chiến binh dũng cảm một mình đối đầu với chế độ phong kiến
Nam quyền ngàn đời thống trị trên đất Trung Hoa. Thách thức những luật lệ
cổ hủ, sự xuất hiện của Võ trên đấu trường chính trị là niềm tự hào, sự khẳng
định tài năng, trí tuệ của nữ giới. Dựng lại chân dung của Nữ hoàng, Sơn Táp
muốn đề cao, ca ngợi người phụ nữ kiệt xuất của lịch sử Trung Hoa đồng thời
đòi hỏi một cái nhìn khách quan công bằng hơn cho nữ nhân trong lịch sử.
2. Miêu tả tính dục như một phần không thể thiếu để khẳng định quyền
làm chủ bản thân của người nữ
Một trong những phương diện quan trọng thể hiện nữ quyền của văn học nữ
đương đại chính là sự mạnh dạn viết về tính dục. Từ lâu nay hình ảnh người
phụ nữ với những phẩm chất, giá trị, cũng như đời sống tinh thần và thể xác
của họ luôn được nhìn bằng đôi mắt của người đàn ông theo hệ quy chiếu giá
trị của quan điểm nam quyền. Việc các nhà văn nữ dám xông vào các đề tài
cấm kị một cách tự do, nhất là đề tài tình dục, mổ xẻ cả những vấn đề tế nhị
một cách thẳng thừngchính là dấu hiệu rõ nét nhất của ý thức nữ quyền. Với
họ, tình dục là một phương diện thể hiện rõ nhất sự tự do bản ngã.Qua những
trang viết về những thức tỉnh tình dục, những khao khát bản năng của giới
mình, người phụ nữ khẳng định quyền lợi được nói lên tiếng nói của chính
họ, tiếng nói của người trong cuộc. Văn học nữ đương đại Trung Quốc đầu
thập niên 90 đã chứng kiến một cuộc “bung thoát” dữ dội khi hàng loạt các
tác phẩm của các cây bút nữ như Vệ Tuệ, Miên Miên, Xuân Thụ… đề cập
một cách khá mạnh bạo thản nhiên về tình dục. Viết về tình dục như là cách
để họ thể hiện cá tính, tạo nên một trào lưu kiểu “ thân thể sáng tác” trong
văn học.Trong một đất nước như Trung Quốc nơi mà vấn đề tình dục là sự
cấm kị từ ngàn ðời thì việc sau khi văn học được “cởi trói” vấn đề tình dục
được đề cập một cách tràn ngập như thế cũng làhệ quả tất yếu của những ức
chế bị dồn nén quá lâu. Sự đề cập đến tính dục với một thái độ thản nhiên,
say mê là một cuộc đột phá về đạo đức, thể hiện một thái độ thách thức của
giới trẻ đối với những chuẩn mực đạo đức của phong kiến của Trung Quốc

quyền đương đại, Võ Tắc Thiên hiện lên còn như là một nhà nữ quyền trên
phương diện tình yêu, tình dục. Lãnh địa tình dục từ trước đến nay vẫn bị
xem như là thú vui riêng của đàn ông, đơn thuần là sự thỏa mãn cho nam giới
còn cảm giác của phụ nữ không hề được xem trọng. Nhưng với Võ, việc bà
tìm đến với những người tình sau khi trở thành một góa phụ là sự đòi hỏi
công bằng quyền được hưởng thú vui ái ân của người phụ nữ. “… Lần đầu
tiên, tôi tự cho phép không quan tâm đến lạc thú của người đàn ông để tập
trung vào thú vui của bản thân mình… Trái ngược với phu quân tôi chỉ nghĩ
đến sự thụ hưởng của chính mình, chàng trai hướng dẫn thân thể tôi và dìu
dắt thân thể ấy co lại, duỗi ra, vặn vẹo. Tôi thành cây đàn mà y làm rung lên
mỗi sợi dây và bộc lộ những âm vang cho đến bấy giờ chưa hề được biết…”
[5; 274] Qua hình tượng Võ Tắc Thiên, Sơn Táp cho người ta thấy rằng
việc xem người phụ nữ bình đẳng với đàn ông trong chuyện tình dục và phụ
nữ có quyền được làm chủ thân xác không phải là điều mới mẻ. Tư tưởng ấy
của phụ nữ Trung Hoa đương đại đã được phát ngôn và trở thành hiện thực
ngay từ người phụ nữ vĩ đại của thế kỉ thứ VII. Miêu tả chân thật những khao
khát bản năng của nhân vật, Sơn Táp góp một tiếng nói nhân bản, đòi quyền
bình đẳng cho người phụ nữ.
3. Nhìn nhận yếu tố giới tính chỉ là vấn đề tương đối, hướng tới
bình quyền và cân bằng giữa hai giới.
Sau Bốn kiếp Thùy liễu, Thiếu nữ đánh cờ vây, Nữ hoàng, đến với Hoàng
đế và giai nhân (Alexandre et Alestria), cuốn tiểu thuyết gần đây nhất của
Sơn Táp có thể xem là một bước phát triển mới trong việc thể hiện tư tưởng
nữ quyền của nhà văn.Trong tác phẩm này, Sơn Táp không những tiếp tục
xây dựng mẫu hình nhân vật nữ mạnh mẽ, can đảm, có bản lĩnh, có khả năng
đối nghịch không những ngang tay mà còn thượng phong với đàn ông qua
hình tượng Alestria- nữ hoàng của các cô gái Amazone mà còn đề cập đến
vấn đề phi giới tính, một trong những vấn đề cơ bản là nền tảng tư tưởngcủa
các nhà nữ quyền luận thuộc thế hệ thứ hai. Trong khi những khác biệt về
sinh lý là những điều không thể tránh khỏi, các nhà nữ quyền tập trung vào

Alexandre đã khiến cho người cha bạo chúa Philippe mê mẩn, khiến
Hephaestion yêu say đắm và nhất mực trung thành. Bản thân Alexandre cũng
nhận ra tồn tại trong mình cả hai giới tính “Ta vừa là nam vừa là nữ”[7;34].
Có một Alexandre Đại đế hung bạo, mạnh mẽ chủ nhân của những đoàn quân
thiện chiến luôn khát vọng chinh phục mọi vùng đất nhưng cũng còn có một
Alexandre mang tâm hồn thi sĩ, mang những tổn thương, khiếm khuyết tâm
hồn vì bi kịch gia đình. Những cuộc chinh chiến bất tận chỉ là cái cớ để
Alexandre khẳng định sự tồn tại, để từ chối mối liên hệ với người cha bạo
chúa và người mẹ ủy mị, để khiến mình mạnh mẽ: “…Alexandre, vua của
toàn cõi Á châu tìm diệt một Alexandre khác, kẻ biết nói chuyện với các vì
sao, kẻ biết yêu thương, một triết gia sở hữu một thân thể mềm mại và những
ngôn từ công chính những tâm hồn thanh thản trong thế giới hòa bình không
biết chiến tranh…”[7;147]. Alexander đã trở thành một Đại Đế oai hùng
chinh Đông phạt Tây nhưng Alexandre cũng luôn là một kẻ cô đơn, trăn trở
đi tìm bản ngã của chính mình. Tuổi ấu thơ luôn sống trong nỗi khiếp sợ
người cha bạo chúa và người mẹ đau khổ, nhiều mưu mô, Alexandre đã trải
qua một quá trình phát triển nhân cách phức tạp trong một môi trường giáo
dục khắc nghiệt. Chỉ khi gặp được Alestria, cuộc khủng hoảng và truy tìm
bản ngã mới dừng lại. Alexandre mới tìm thấy đúng con người mình. Alestria
cũng vậy. Cô gái bị bỏ rơi được thủ lĩnh của bộ tộc Amazone- bộ tộc của
những cô gái yêu ngựa, yêu tự do sống trên thảo nguyên đưa về nuôi dưỡng,
truyền dạy và trở thành một nữ hoàng dũng mãnh và thiện chiến. Nếu vẻ nữ
tính của Alexandre khiến cho Alestria tưởng nhầm là một cô gái, đem lòng
yêu mến thì vẻ nam tính từ sự thiện chiến của Alestria cũng khiến Alexandre
nhầm với một chàng trai “…Ta phóng tấm khiên vào hắn,hắn đánh bay ra
bằng một cú chùy… Thanh kiếm đồng của ta, thừa kế của Philippe và được
những cư dân núi lửa ban phúc bắt tréo lưỡi liềm của hắn Hắn vừa làm mẻ
thanh kiếm vô địch của Alexandre…” [7;141]. Không phủ lên mình áo lụa,
trang sức, không ẻo lả, yếu đuối như những tiểu thư quen với nhung lụa, cơ
thể Alestria khỏe khoắn, rạng ngời sức sống của một nữ chiến binh: “ Hai

chút như nhau và đều được đặt vào trung tâm tác phẩm. Hình tượng
Alexandre và Alestria hiện lên không chỉ như “những con người đỉnh cao
không cùng nòi giống” mà còn mang tính biểu tượng, tượng trưng cho hai
nửa của nhân loại, cho đàn ông và đàn bà hai nhân tố hình thành nên sự sống,
vũ trụ. Qua câu chuyện tình của Alexandre và Alestria, Sơn Táp cho người
đọc thấy cả hai giới luôn cần đến nhau để được là mình, đàn ông sẽ chỉ là đàn
ông khi có người đàn bà và ngược lại, việc xem nhẹ hay quá đề cao giới nào
cũng là trái đi quy luật cân bằng ấy của tự nhiên. Chút nữ quyền ẩn ý của tác
giả không khiến câu chuyện tình bớt lãng mạn đi trái lại thêm nhiều ý nghĩa,
dư vị khi gấp lại trang sách.
Như vậy, đi dọc đường văn của Sơn Táp từ những tiểu thuyết đầu tay
đến tiểu thuyết mới xuất bản, rõ ràng có thể khẳng định sự tồn tại của âm
hưởng nữ quyền trong tiểu thuyết của nữ nhà văn. Dù biểu hiện có lúc đậm
nhạt và theo nhiều cách thức khác nhau nhưng không thể phủ nhận tư tưởng
nữ quyền đã trở thành một đặc điểm của tiểu thuyết Sơn Táp góp phần tạo
nên sức hấp dẫn của các tác phẩm. Âm hưởng nữ quyền trong tiểu thuyết của
Sơn Táp vừa thể hiện cá tính riêng của nữ nhà văn đồng thời cho thấy nó nằm
trong xu thế chung của văn học đương đại thế giới và Trung Quốc. Bằng con
đường sáng tác văn học, cùng với các nhà văn khác, Sơn Táp đã góp thêm
một tiếng nói đòi quyền bình đẳng cho người phụ nữ trong xã hội hôm nay.
TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.2 Nhận diện Mẫn An Kỳ và Sơn Táp trong dòng văn học di dân Trung
Quốc………………………………………………………………………
…….20
1.2.1 Mẫn An Kỳ, nhà văn của thế hệ di dân thứ
nhất………… 21
1.2.2 Sơn Táp, nhà văn của thế hệ di dân thứ
hai…………………….22
1.3 Tiểu thuyết lịch sử, điểm gặp gỡ của hai nhà văn khác thế
hệ………………23
Chương 2
CÁCH NHÌN LỊCH SỬ VÀ SỐ PHẬN NGƯỜI NỮ CỦA HAI NHÀ
VĂN
2.1 Nhìn lịch sử từ góc nhìn hoài
nghi…………………………………………31
2.2 Nhìn lịch sử từ góc nhìn nữ
quyền………………………………………….39
2.3 Những gặp gỡ và khác biệt trong cách xây dựng nhân vật nữ
…………… 56
2.3.1 Điểm gặp
gỡ………………………………………………………56
2.3.2 Điểm khác
biệt……………………………………………………64
Chương 3
NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT CỦA MẪN AN KỲ VÀ SƠN TÁP
3.1 Nghệ thuật trần thuật của Mẫn An
Kỳ………………………………………72
3.2 Nghệ thuật trần thuật của Sơn
Táp………………………………………… 84
KẾT LUẬN 97
TÀI LIỆU THAM KHẢO 101