PHẦN MỞ ĐẦU
Nền kinh tế thị trường đã đưa thế giới bước vào vònh xoáy phát triển không ngừng
trên mọi phương diện. Trong đó sự phát triển vượt trội của lĩnh vực kinh tế dẫ tạo tiền
đề thúc đẩy các lĩnh vực khác phát triển, sự phát triển này thể hiện rõ nhất ở quá trình
toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế …bên cạnh sự phát triển này vẫn tồn tại nhiều
vấn đề như khủng hoảng kinh tế chu kỳ; suy thoái đạo đức; phân hoá giàu nghèo …
vậy những thành tựu và tồn tại trên phải chăng bắt nguồn từ quy luật giá trị. quy luật
giá trị là gì ?có vai trò như thế nào, biểu hiện và tác động ra sao đến quá trình phát
triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta ngày nay.
Cảm ơn thầy giáo đã giúp em hoàn thành tốt đề tài này.
1
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ CÁC VẤN ĐỀ CÓ LIÊN QUAN
1.1. Quy luật giá trị và các vấn đề có liên quan
1. 1. 1. Khái niệm giá trị hàng hoá:
Gía trị hàng hoá là lao động xã hội kết tinh trong hàng hoá hay là chi phí lao
động xã hội cần thiết để sản xuất hàng hoá.
1. 1. 2 Quy luật giá trị - quy luật kinh tế căn bản của sản xuất và trao đổi hàng hoá.
Quy luật giá trị là quy luật kinh tế căn bản của sản xuất và lưu thông hàng hoá.
Nội dung của quy luật này: sản xuất và trao đổi hàng hoá thực hiện theo hao phí
lao động xã hội cần thiết. Hay nói cách khác: sản xuất và trao đổi hàng hoá phải trên
cơ sở lao động xã hội cần thiết để sản xuất và tái sản xuất ra hàng hoá đó. Yêu cầu
của quy luật này: sản xuất, trao đổi hàng hoá phải được tiến hành theo nguyên tắc
ngang giá. Những người sản xuất và trao đổi hàng hoá tuân theo mệnh lệnh của giá cả
thị trường. Thông qua sự vận động của giá cả thị trường sẽ thấy được sự hoạt động
của quy luật giá trị. Giá cả thị trường lên xuống xoay quanh giá trị hàng hoá và trở
thành cơ chế tác động của quy luật giá trị, Cơ chế này phát sinh tác dụng trên thị
trường thông qua cạnh tranh, cung cầu, sức mua của đồng tiền. Điều này cắt nghĩa vì
sao khi trình bày quy luật giá trị, một quy luật bao quát cả bản chất và các nhân tố cấu
thành cơ chế tác động của nó. Do tầm quan trọng của cơ chế tác động và để tăng ý
nghĩa thực tiễn của quy luật giá trị, những năm gần đây, các nhà khoa học thấy cần

quy luật giá trị trong giai đoạn tư bản tự do cạnh tranh. Qua hai điểm dưới đây sẽ
thấy rõ điều đó:
Tuy giá cả sản xuất của hàng háo thuộc ngành cá biệt có thể cao hơn hoặc thấp
hơn giá trị, nhưng tổng giá trị sản xuất của toàn bộ hàng hoá của tất cả các ngành
trong toàn xã hội đều bằng tổng giá trị của nó. Tổng số lơi nhuận mà các nhà tư bản
thu được cũng bằng tổng số giá trị thặng dư do giai cấp công nhân sáng tạo ra.
Giá cả sản xuất lệ thuộc trực tiếp vào giá trị. Gía trị hàng hoá giảm xuống, giá cả
sản xuất giảm theo, giá trị hàng hoá tăng lên kéo theo giá cả sản xuất tăng lên.
3
Giá cả độc quyền: Trong giai đoạn tư bản độc quyền, tổ chức độc quyền đã nâng
giá cả hàng hoá lên trên giá cả sản xuất và giá trị. Gía cả độc quyền bằng chi phí sản
xuất cộng với lợi nhuận độc quyền. Lợi nhuận độc quyền vượt quá lợi nhuận bình
quân. Khi nói giá cả độc quyền thì thường hiểu là giá cả bán ra cao hơn giá cả sản
xuất và giá trị, đồng thời cũng cần hiểu còn có giá cả thu mua rẻ mà tư bản độc quyền
mua của người sản xuất nhỏ, tư bản vừa và nhỏ ngoài độc quyền. Gía cả độc quyền
không xoá bỏ giới hạn của giá trị hàng hoá, nghĩa là giá cả độc quyền không thể tăng
thêm hoặc giảm bớt giá trị và tổng giá trị thặng dư do xã hội sản xuất ra; phần giá cả
độc quyền vượt quá giá trị chính là phần giá trị mà những người bán ( công nhân,
người sản xuất nhỏ, tư bản vừa và nhỏ…) mất đi. Nhìn vào phạm vi toàn xã hội, toàn
bộ giá cả độc quyền cộng với giá cả không độc quyền về đại thể bằng toàn bộ giá trị.
1. 1. 4. Các quy luật có liên quan và mối quan hệ của chúng với quy luật giá trị.
a/ Quy luật lưu thông tiền tệ.
Còn sản xuất hàng hoá thì còn lưu thông hàng hoá và lưu thông tiền tệ. Quy luật lưu
thông tiền tệ xuất hiện và tồn tại là một tất yếu khách quan. Nội dung của quy luật
này thể hiện ở mối quan hệ giữa lượng tiền tệ phát hành với các nhân tố có liên quan.
Các Mác trình bày nội dung của quy luật này qua côngh thức khái quát và công thức
ở dạng cụ thể của nó:
Ở dạng khái quát, nội dung của quy luật này là:
M =
P.Q

cơ sở vật chất chưa được hiện đại hoá, chưa phù hợp với trình độ và thông lệ quốc tế.
b/ Quy luật cung cầu hàng hoá, dịch vụ
Lý luận và thực tiễn đều khẳng định: ở nơi nào có nhu cầu thì ở nơi đó cũng xuất
hiện luồng cung ứng hàng hoá, dịch vụ để hình thành mối quan hệ cung cầu. Mối
quan hệ nhân quả giữa cung và cầu liên tục tiếp diễn trên thị trường, tồn tại một cách
khách quan, độc lập đối với ý thứccủa con người được gọi là quy luật cung cầu. Sự
hoạt động của quy luật này thể hiện ở cơ chế vận động giữa giá cả thị trường và giá
trị hàng hoá thông qua các trường hợp: cung bằng cầu, cung lớn hơn cầu và cung nhỏ
hơn cầu:
5
Khi cung bằng cầu thì giá cả bằng giá trị hàng hoá trong sản xuất
Khi cung lớn hơn cầu thì giá cả thấp hơn giá trị hàng hoá trong sản xuất
Khi cung nhỏ hơn cầu thì giá cả cao hơn giá trị hàng hoá trong sản xuất
Vai trò của quy luật cung cầu:Quy luật cung cầu giải thích rõ nhất, chính xác nhất
vì sao giữa giá trị và giá cả thị trường lại không ăn khớp với nhau, tạo điều kiện cho
quy luật giá trị có cơ chế hoạt động. Tuy cung cầu không trực tiếp quyết định sự hình
thành giá trị hàng hoá, nhưng nó cũng ảnh hưởng gián tiếp đến chu kỳ sản xuất sau
đối với việc hình thành giá trị hàng hóa, thông qua tác động của thị trường làm thay
đổi điều kiện sản xuất và thay đổi năng suất lao động, giúp các giám đốc có những
quyết định năng động, linh hoạt trong sản xuất, kinh doanh và trong ký kết các hợp
đồng kinh tế
c/ Quy luật cạnh tranh
Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh về kinh tế giữa những người sản xuất với
nhau, giữa người sản xuất với người tiêu dùng hàng hoá và dịch vụ, nhằm giành được
những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng để thu được nhiều lợi ích nhất
cho mình.
Những người sản xuất, tiêu thụ có điều kiện khác nhau về trình độ trang bị kỹ
thuật, chuyên môn, không gian, môi trường sản xuất, điều kiện nguyên vật liệu v. v.
nên chi phí lao động cá biệt khác nhau. Kết quả có người lãi nhiều, người lãi ít, người
phá sản. Để giành lấy các điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm

được hình thành một cách tự phát, thông qua sự biến động của giá cả trên thị trường.
7
Quy luật giá trị
Quy luật lưu
thông tiền tệ
Quy luật cạnh tranh Quy luật cung cầu
Có thể hiểu vai trò điều tiết này thông qua những trường hợp biến động quan hệ cung
cầu xảy ra trên thị trường:
Khi cung nhỏ hơn cầu, sản phẩm không đủ để thoả mãn nhu cầu xã hội, giá cả cao
hơn giá trị, hàng hoá bán chạy với lãi cao, người sản xuất mở rộng quy mô sản xuất,
những người trước đây sản xuất hàng hoá khác, nay chuyển sang sản xuất hàng hoá
này. Như vậy, tư liệu sản xuất và sức lao động được chuyển và ngành này nhiều hơn
vào các ngành khác. Khi cung lớn hơn cầu, sản phẩm làm ra quá nhiều so với nhu cầu
xã hội, giá cả thấp hơn giá trị, hàng hoá bán không chạy, có thể lỗ vốn, tình hình đó
buộc người sản xuất ở ngành này thu hẹp quy mô sản xuất hay chuyển sang ngành
khác, làm cho tư liệu sản xuất và sức lao động giảm đi ở ngành này mà tăng ở ngành
khác mà họ thấy có lợi hơn.
Như vậy là theo “mệnh lệnh” của giá cả thị trường lúc lên, lúc xuống xoay quanh
giá trị, khiến cho ngành sản xuất khác có lợi hơn ngành sản xuất này, mà có sự di
chuyển tư liệu sản xuất và sức lao động từ ngành này sang ngành khác, quy mô sản
xuất của ngành khác được mở rộng nhanh hơn ngành này. Điều đó làm cho tư liệu
sản xuất và sức lao động bỏ vào từng ngành trong từng lúc có xu hướng phù hợp với
yêu cầu của xã hội. Đó là biểu hiện vai trò điều tiết của quy luật giá trị, tạo nên những
tỷ lệ cân đối nhất định giữa các ngành sản xuất. Nhưng vì sản xuất trong điều kiện
chế độ tư hữu cạnh tranh vô chính phủ nên những tỷ lệ hình thành một cách tự phát
đó thường xuyên bị phá vỡ và gây ra những lãng phí về của cải xã hội. Vì vậy, cân
đối đó chỉ là hiện tượng tạm thời.
Quy luật giá trị không chỉ điều tiết sản xuất hàng hoá, mà còn điều tiết cả lưu thông
hàng hoá. Gía cả của hàng hoá hình thành một cách tự phát theo quan hệ cung cầu.
Cung và cầu có ảnh hưởng lớn đến giá cả, nhưng giá cả cũng có tác dụng khơi thêm

là kinh tế thị trường, trong đó mua bán là sự trao đổi ngang giá trị. Sự trao đổi là kết
quả tất yếu của phân công lao động xã hội. Nhưng trao đổi theo cách nào lại tuỳ
thuộc vào chế độ xã hội. Trao đổi ngang giá trị hoặc sự mua bán chỉ xảy ra khi xuất
9
hiện tư hữu. Khi chưa xuất hiện tư hữu về tư liệu sản xuất, việc trao đổi ít xảy ra,
nhưng nếu có, cũng chỉ là sự san xẻ, nhường nhịn, đắp đổi cho nhau giữa các thành
viên của những cộng đồng nguyên thuỷ. Do đó, một trong những dấu hiệu của nền
kinh tế thị trường là sự trao đổi ngang giá.
c/ Sự trao đổi chủ yếu bằng phương thức mua bán có nghĩa là: Qúa nửa số chủng loại
sản phẩm được trao đổi bằng phương thức mua bán. Với mỗi chủng loại sản phẩ, tỷ lệ
lưu thông bằng phương thức mua bán chiếm quá nửa tổng số sản phẩm đó trong luân
chuyển. Phạm vi lưu thông rộng lớn, không bó hẹp trong cộng đồng làng xã, mà mở
rộng ra cả nước và xuyên quốc gia và hội nhập quốc tế.
2. 1. 2 Người trao đổi hàng hoá phải có quyền tự do nhất định khi tham gia trao đổi
trên thương trường.
a/ Quyền tự do phải được thực hiện trên ba mặt sau đây: Tự do lựa chọn nội dung trao
đổi. Có nghĩa là, nền kinh tế được gọi là nền kinh tế thị trườngchỉ khi nào trong nền
kinh tế đó, người tham gia trao đổi có quyền chọn cái mà mình cần bán hay cần mu.
Bởi vì, nếu không như thế, hành vi mua bán sẽ không còn đúng nghĩa của nó nữa;Tự
do chọn đối tác trao đổi. Có nghĩa là, người tham gia thị trường có quyền bán cho hay
mua của người mà mình muốn; Tự do thoả thuận giá cả trao đổi.
b/ Sự tự do nêu trên chỉ có tính tương đối: Sở dĩ như vậy là vì, về lý thuyết, không có
tự do tuyệt đối. Về thực tế, nếu có ai đó được tự do tuyệt đối thì sẽ có người khác mất
tự do. Vì thế, mọi thành viên tham gia thị trường chỉ có thể có tự do nhất địng mà
thôi.
2.1.3. Hoạt động mua bán phải được thực hiện thường xuyên ổn định, trên cơ sở
một kết cấu hạ tầng tối thiểu, đủ để việc mua bán diễn ra thuận lợi, an toàn.
Tính thường xuyên, ổn định thể hiện ở thời gian và địa điểm diễn ra hoạt động mua
bán. Không thể gọi một nền kinh tế nhất thời, bấp bênh, chưa định hình tổ chức và
địa chỉ…là nền kinh tế thị trường được. Ngoài ra, sự ổn định và thường xuyên còn

trong nhau, xâm nhập và bổ sung cho nhau, đó là các nhân tố cơ bản của kinh tế thị
trường và nhóm các nhân tố của xã hội đang định hướng xã hội chủ nghĩa. Nói cách
11
khác, nó là một kiểu tổ chức kinh tế được kết hợp giữa cái chung (kinh tế thị trường)
và cái đặc thù là xã hội chủ nghĩa, trong đó cái đặc thù quy định tính chất của tổ chức
kinh tế đó.
Bản chất kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã quy định việc tổ chứa
nền kinh tế theo bốn nguyên tắc cơ bản sau: Nguyên tắc về sở hữu: Với tính đa dạng
về hình thức, trong đó sở hữu nhà nước giữ vai trò chủ đạo; Nguyên tắc về cơ chế vận
hành: Cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước bằng pháp luật, kế hoạch, chính
sách và các công cụ khác. Nhà nước nói ở đây là nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhà
nước của dân do dân và vì dân;Nguyên tắc về phân phối thu nhập: Thực hiện sự kết
hợp chặt chẽ nguyên tắc phân phối của chủ nghĩa xã hội (phân phối theo lao động,
phân phối thông qua phúc lợi xã hội) và nguyên tắc phân phối của kinh tế thị trường
như phân phối theo giá trị sức lao động, phân phối theo vốn, theo tài sản; Kết hợp hài
hoà giữa văn hoá truyền thống dân tộc và văn hoá hiện đại có chọn lọc, trong đó văn
hoá dân tộc là gốc.
* Các luận điểm của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa xét về cấu
trúc:Từ bản chất và nguyên tắc cơ bản đã phân tích ở trên có thể hình dung, kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa về mặt cấu trúc thể hiện rõ ở các điểm sau:
Một là: Dựa trên tính đa dạng về hình thức sở hữu và do đó đa thành phần kinh tế,
trong đó kinh tế nhà nước mà doanh nghiệp nhà nước là một bộ phận giữ vai trò chủ
đạo. Đặc điểm này có tác dụng tạo tiền đề cho tự do kinh tế (tự do cạnh tranh, tự do
kinh doanh và tự chủ) mà thiếu nó kinh tế thị trường không thể tồn tại và phát triển
được. Hai là: Dựa trên một lực lượng sản xuất sao cho thúc đẩy tăng trưởng cao và
lâu bền, đi tắt vào những ngành, lĩnh vực kinh tế mũi nhọn của thời đại, sớm hình
thành cơ cấu thị trường đồng bộ. Tất cả được triển khai theo hướng ưu tiên cho sự
hình thành các nhân tố xã hội chủ nghĩa. Ba là: Lấy cơ cấu kinh tế như một hệ thống
mở cả trong lẫn ngoài để tồn tại và phát triển kinh tế thị trường. Độ mở của hệ thống
kinh tế tuỳ thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, các thành phần kinh

chủ nghĩa. Phấn đấu cho đặc trưng này trở thành hiện thực, đủ sức vạch hành lang,
tạo môi trường kinh tế, chính trị, xã hội thuận lợi cho các chủ thể thuộc các thành
13
phần kinh tế, đưa nền kinh tế thị trường phát triển theo đúng định hướng xã hội chủ
nghĩa đã chọn là ván đề rất bưc xúc và không dễ dàng.
Bốn nhược điểm nói trên có quan hệ biện chứng với nhau, mỗi đặc diểm có vị trí
tưong đối nhất định của nó, song đặc điểm thứ nhất và đặc điểm thứ tư có ý nghĩa
đặcbiệt quan trộng, nếu không muốn nói là có ý nghĩa quyết định đối với sự tồn tại và
phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
2.2.1. Mô hình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước
ta.
Việt nam với tư cách là nước phát triển muộn về kinh tế thị trường, lại diễn ra
trong bối cảnh thời đại mới khác nhièu so với trước. Để nắm bắt” cơ hội’, vượt qua
“thách thức”, rút ngắn khoảng cách lạc hậu, “tụt hậu” xa so với các nước, giữ vững
địng hướng xã hội chủ nghĩa đã chọnh, không thể phát triển theo mô hình kinh tế thị
trường cổ đioển, mà nên chọn mô hình phát triển kinh tế thị trường rút ngắn, hiện đại
là thích hợp. Tất nhiên không hoàn toàn giống như các nước đã đi theo mo hình này,
nhất là về tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nó. Mô hình phát triển kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩả nước ta bao gồm các đặc trưng chủ yếu sau:Phát
triển trong sự kết hợp hài hoà giữa quy luật phát triển tuần tự với quy luật phát triển
nhảy vọt; Phát triển cùng một lúc ba trình độ phát triển của hình thái kinh tế hàng
hoá, đó là kinh tế hàng hoá giản đơn, kinh tế thị trường tự do(cổ điển) và kinh tế thị
trường hỗn hợp(hiện đại). Tất nhiên, trong từng thời điểm, tính trội của mỗi trình dộ
có khác nhau; Phát triển trong sự kết hợp hài hoà giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh
thời dại, coi trọng việc kết hợp vai trò thúc đẩy sự ra đời các nhân tố của kinh tế thị
trường và vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước xa hội chủ nghĩa trong qúa trình chuyển
sang kinh tế thị trường hiện đại.
Ba đặc trưng nói trên có quan hệ mật thiết với nha, trong đó đặc trưng thứ ba có ý
nghĩa quyết định.
2.2.2. Vai trò của quy luật giá trị trong sự phát triển kinh tế thị trường ở nước ta.

các chỉ tiêu ssản xuất mà nhà nước đưa ra và phải tự nghiên cứu để tìm ra thị trường
phù hợp với các sản phẩm của mình; thực hiện sự phân đoạn thị trường để xác định
15
tấn công vào đâu, bằng những sản phẩm gì. Mặt khác, cùng với xu hướng công khai
tài chính doanh nghiệp để giao dịch trên sàn giao dịch chứng khoán, thúc đẩy tiến
trình gia nhập AFTA, WTO; mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp đều phải nâng cao sức
cạnh tranh của mình để có thể đứng vững khi bão táp của qúa trình hội nhập quốc tế
ập đến. Sức cạnh tranh được nâng cao ở đây là nói đến sức cạnh tranh giữa các doanh
nghiệp trong nước với doanh nghiệp trong nươc, giữa doanh nghiệp trong nước với
doanh nghiệp nước ngoài, giữa các cá nhân trong nước với cá nhân trong nước, giữa
cá nhân trong nước với cá nhân nứoc ngoài (cũng có thể coi đây là hệ quả tất yếu của
sự phát triển của lực lượng sản xuất)
c/ Tạo nên sự năng động của nền kinh tế thị trường Việt Nam.
Cạnh tranh gay gắt sẽ đưa đến một hệ quả tất yếu là làm cho nền kinh tế năng
động lên. Vì trong cạnh tranh, mỗi người sẽ tìm cho mình một con đường đi mới
trong một lĩnh vực sản xuất, kinh doánhao cho tạo nên sự sản xuất hiệu quả nhất. Các
con đường đó sẽ vô vàn khác nhau,các con đường đó luôn tạo ra những lĩnh vực sản
xuất mới. Và hơn nữa, cạnh tranh năng dộng sẽ làm cho sản phẩm hàng hoá đa dạng
về mẫu mã, nhiều về số lượng, cao về chất lượng. Bởi vì, sự đào thải của quy luật giá
trị sẽ ngày càng làm cho sản phẩm hoàn thiện hơn, mang lại nhiều lơi ích cho người
tiêu dùng. Sự năng động còn thể hiện ở sự phát triển nhiều thành phần kinh tế. Bởi vì,
việc phát triển nhiều thành phần kinh tế có tác dụng thu hút nguồn nhân lực vào các
thành phần kinh tế, phát huy nội lực, tận dụng nội lực để ssản xuất ra nhiều hàng hoá
thu lợi nhuận(lơi nhuận siêu ngạch, lơi nhuận độc quyền) hay nang cao trình độ ssản
xuất trong một ngành, một lĩnh vực nhất định.
d/ Thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế.
Với mục đích tìm kiếm lợi nhuận, siêu lợi nhuận. Sự đầu tư trong nước và đầu tư
ra nước ngoài ngày càng phát triển, hay nói cách khác là thúc đẩy quá trình hội nhập
quốc tế. Mỗi nước đều có những ưu thế, lợi thế riêng. Do thời gian và trình độ xuất
phát điểm của nền kinh tế khác nhau nên khi nước này cần vốn thì nước kia lại thừa.