nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 1/2006 35
Ths. Đoàn Trung Kiên *
in nay, hu ht phỏp lut cnh tranh
ca cỏc quc gia trờn th gii u quy
nh hnh vi lm dng v trớ thng lnh, v
trớ c quyn bo v th trng, bo v s
vn hnh bỡnh thng ca quy lut cnh tranh.
Tuy nhiờn, du hiu xỏc nh v trớ thng lnh,
v trớ c quyn cng nh quy nh cỏc hnh
vi b cm lm dng v trớ ny thỡ cũn nhiu
vn cn phi xem xột c v lớ lun v thc
tin. c bit trong bi cnh Lut cnh tranh
ca chỳng ta va mi cú hiu lc t ngy
1/7/2005 thỡ vic tỡm hiu v nghiờn cu cỏc
vn ny cng cú ý ngha cp thit.
Trong khuụn kh bi vit ny, chỳng tụi
khụng i vo tỡm hiu tt c cỏc vn liờn
quan n v trớ thng lnh, v trớ c quyn
cng nh c ch kim soỏt cỏc hnh vi lm
dng v trớ thng lnh, v trớ c quyn m
ch tp trung vo vic nhn din chỳng vi
hai vn c bn sau: 1) Khỏi nim v cỏch

ng. Trong khi ú, v trớ c quyn c
hiu l v trớ ca mt doanh nghip khi
khụng cũn i th no cnh tranh vi doanh
nghip ú hoc cú s cnh tranh nhng s
cnh tranh ú rt yu t v khụng ỏng
k.
(2)
Núi cỏch khỏc, s cnh tranh trờn th
trng liờn quan ca doanh nghip hu nh
ó b loi tr cho nờn vic xỏc nh v trớ c
quyn tng i d dng nhng trong trng
H

* Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
36 tạp chí luật học số 1/2006

hp cha t c v trớ c quyn thỡ vic
xỏc nh v trớ thng lnh l khỏ phc tp. Vỡ
v trớ thng lnh ch cho thy sc mnh kinh
t vt tri ca doanh nghip hoc mt
nhúm doanh nghip so vi cỏc i th cnh
tranh khỏc trờn th trng liờn quan i vi
mt hoc mt nhúm hng hoỏ, dch v c
th. Nh vy, cho dự doanh nghip hay
nhúm doanh nghip ó cú v trớ thng lnh
th trng thỡ trờn th trng vn cú s cnh

cỏc nc. Chng hn, theo Lut bo v cnh
tranh ca Croatia, Lut bo v cnh tranh
thng mi ca Cng ho Sộc thỡ doanh
nghip c xem l cú v trớ thng lnh trờn
th trng nu th phn ca doanh nghip ú
vt quỏ 30%, Lut bo v cnh tranh ca
Bungari quy nh l 35%; Lut chng hnh vi
c quyn ca Ba Lan l 40%; Lut cnh
tranh lnh mnh v nhng quy nh v c
quyn ca Hn Quc, Lut chng c quyn
t nhõn v duy trỡ cnh tranh ca Nht Bn,
Lut chng cnh tranh khụng lnh mnh ca
Mụng C; Lut bo v cnh tranh kinh t ca
Ucraina l 50%;
(3)
Lut cnh tranh ca Phỏp
l 80% v Lut cnh tranh ca Liờn minh
chõu u l 40%
(4)


Nu l nhúm doanh
nghip cú v trớ thng lnh th trng thỡ Lut
bo v cnh tranh ca Croatia xỏc nh mc
th phn l 50% i vi hai doanh nghip;
60% i vi ba doanh nghip v 75% i vi
bn doanh nghip; Lut cnh tranh lnh mnh
v nhng quy nh v c quyn ca Hn
Quc l 75% i vi ba doanh nghip
(5)

nh yu t th trng liờn quan vỡ yu t th
phn v cỏc yu t khỏc ch xỏc nh c
khi xem xột chỳng trong mi quan h vi th
trng liờn quan. Bi cnh tranh ch tn ti
trờn th trng liờn quan nờn khi x lớ cỏc v
vic v cnh tranh trong ú cú vic xỏc nh
v trớ thng lnh th trng thỡ cụng vic u
tiờn m c quan cú thm quyn x lớ cn
phi tin hnh l xỏc nh c th trng
liờn quan. Tuy nhiờn, vic xỏc nh th
trng liờn quan l vn khụng n gin.
Theo Lut mu v cnh tranh ca T chc
thng mi v phỏt trin ca Liờn hp quc
thỡ th trng liờn quan dựng ch nhng
iu kin chung theo ú ngi bỏn v ngi
mua trao i hng hoỏ v cng cú ngha ch
ra phm vi v mt khụng gian xỏc nh
nhng nhúm ngi bỏn v ngi mua hng
hoỏ trong ú cnh tranh cú th b hn ch.
Nhng iu kin chung ny yờu cu vic ch
ra nhng ngnh hng v khu vc a lớ trong
ú nhng nhúm nht nh v hng hoỏ,
ngi bỏn v ngi mua tỏc ng ln nhau
xỏc nh giỏ c v sn lng. Nhng iu
kin chung ny cng bao gm mi sn
phm, dch v cú th thay th cho nhau mt
cỏch hp lớ v bao gm tt c cỏc nh cnh
tranh trong phm vi gn, trong ú ngi tiờu
dựng cú th, trong ngn hn, la chn nu
vic hn ch hoc lm dng lm gia tng

tranh, ó cú rt nhiu ý kin khỏc nhau xung
quanh quan nim v thng lnh v c
quyn, cng nh vic xỏc nh cỏc hnh vi nghiªn cøu - trao ®æi
38 t¹p chÝ luËt häc sè 1/2006

lạm dụng vị trí này. Tuy nhiên, sau khi
nghiên cứu và tiếp thu có chọn lọc các quy
định của pháp luật các nước về vấn đề này,
Điều 11 Luật cạnh tranh quy định:
“- Doanh nghiệp được coi là có vị trí thống
lĩnh thị trường nếu có thị phần từ 30% trở
lên trên thị trường liên quan hoặc có khả năng
gây hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể.
- Nhóm doanh nghiệp được coi là có vị
trí thống lĩnh thị trường nếu cùng hành động
nhằm gây hạn chế cạnh tranh và thuộc một
trong các trường hợp sau đây:
a) Hai doanh nghiệp có tổng thị phần từ
50% trở lên trên thị trường liên quan;
b) Ba doanh nghiệp có tổng thị phần từ
65% trở lên trên thị trường liên quan;
c) Bốn doanh nghiệp có tổng thị phần từ
75% trở lên trên thị trường liên quan".
Như vậy, để xác định vị trí thống lĩnh thị
trường thì Luật cạnh tranh của Việt Nam chủ
yếu dựa vào yếu tố thị phần mà doanh nghiệp
đang nắm giữ trên thị trường liên quan. Nếu

quát có thể hiểu: Lạm dụng vị trí thống lĩnh,
vị trí độc quyền là hành vi của doanh nghiệp
hoặc nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh,
vị trí độc quyền sử dụng bằng mọi cách, mọi
thủ đoạn để loại bỏ sự cạnh tranh, loại bỏ và
tiêu diệt các đối thủ cạnh tranh khỏi “rào
cản” phát triển của mình, qua đó duy trì và
nâng cao hơn nữa vị trí đó trên thương trường.
Luật cạnh tranh của các quốc gia trên thế
giới bên cạnh đưa ra tiêu chí để xác định một
doanh nghiệp nào đó có bị coi là có trí vị
thống lĩnh, vị trí độc quyền hay không, còn
quy định rất cụ thể các hành vi mà doanh
nghiệp có vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền
không được thực hiện.
Theo Luật mẫu về cạnh tranh của Tổ
chức thương mại và phát triển Liên hợp quốc
thì những hành vi sau đây bị coi là hành vi
lạm dụng vị trí thống lĩnh, ví trí độc quyền:
- Hành vi ăn cướp với đối thủ cạnh tranh,
như việc bán sản phẩm với giá dưới chi phí
để loại bỏ đối thủ; nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 1/2006 39

- Phõn bit i x (nh i x khỏc nhau
mt cỏch khụng tho ỏng) trong vic nh
giỏ hay ỏp t cỏc iu kin chung cung cp

thun nhng hn ch trong quỏ trỡnh phõn
phi hoc sn xut nhng hng hoỏ cnh
tranh hay nhng loi hng hoỏ khỏc;
+ p t nhng bin phỏp hn ch v a
im, ngi mua hoc v hỡnh thc v khi
lng hng hoỏ c cung cp hoc nhng
hng hoỏ khỏc c bỏn li hoc xut khu;
+ Lm cho vic cung cp mt s hng
hoỏ v dch v ph thuc vo vic mua hng
hoỏ v dch v khỏc ca ngi cung cp
hoc ngi c ngi cung cp ch nh.
Lut bo v cnh tranh ca Croatia cm
lm dng u th hay v trớ c quyn trờn th
trng. Nhng hnh vi sau õy c xem
xột ỏnh giỏ s lm dng v trớ c quyn
hay thng lnh ca doanh nghip trờn ton b
hay mt phn ca th trng:
- Tng giỏ giỏn tip hay trc tip cú ch
nh hoc gim giỏ tm thi xung di giỏ
thnh vi mc ớch bo m hay duy trỡ v
trớ c quyn;
- Phõn chia ton b hay mt b phn ca
th trng theo khu vc, sn phm, theo dch
v hay nhúm khỏch hng;
- p dng cỏc iu kin khỏc nhau vi
nhng giao dch nh nhau cho cỏc thng
nhõn khỏc nhau, t ú t cỏc thng nhõn
ny vo v trớ bt li v cnh tranh trờn ton
b hay mt phn ca th trng;
- n nh vic bi hon khụng hp lớ hay

- Phõn bit i x vi cỏc khỏch hng vi
nhau hoc s dng cỏc iu khon hp ng
khụng bỡnh ng, k c vic hn ch khụng cú
cn c hoc lm gia tng trỏch nhim hoc
cung ng hng hoỏ, dch v cú cht lng thp
hn cỏc yờu cu thụng thng ca th trng;
- To ra s khan him hng hoỏ, dch v
bng vic khụng cung ng, phỏ hy hoc
lm h hi chỳng, bng vic a hng hoỏ
vo tỏi ch khụng cú lớ do chớnh ỏng, bng
vic mua vột hng hoỏ t cỏc i th cnh
tranh v bng cỏc hỡnh thc khỏc;
- Tin hnh kớ kt hoc thc hin hp
ng vi iu kin cú s chp thun ca cỏc
bờn v iu khon b sung m thc cht
khụng liờn quan ti i tng ca hp ng
hoc vic thc hin hp ng ú;
- S dng sc ộp kinh t nhm lm chm
dt hot ng, chia tỏch, sỏp nhp hoc
chuyn i cỏc cụng ti khỏc;
- Trong mt thi gian di ỏp dng cỏc
mc giỏ c quyn vt quỏ cỏc chi phớ sn
xut v tip th i vi hng hoỏ, dch v.
Theo Phỏp lnh v t do giỏ c v cnh
tranh ca nc Cng ho Phỏp thỡ nghiờm cm
doanh nghip hoc nhúm doanh nghip khai
thỏc mt cỏch quỏ ỏng nhng tỡnh hung sau:
- Khai thỏc quỏ ỏng u th ni tri trờn th
trng ni a hoc trờn phn ln th trng ni a;
- Khai thỏc quỏ ỏng s l thuc v kinh t

ngh; hn ch nhp khu song song
phự hp vi thụng l quc t ú, iu
13 Lut cnh tranh ca Vit Nam cng ó quy nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 1/2006 41

nh c th cỏc hnh vi b coi l lm dng v trớ
thng lnh, v trớ c quyn m doanh nghip
hoc nhúm doanh nghip cú v trớ ny b cm l:
- Bỏn hng hoỏ, cung cp dch v di
giỏ thnh ton b nhm loi b i th cnh
tranh. Phỏp lut cnh tranh ca cỏc nc gi
hnh vi ny l bỏn phỏ giỏ - bỏn di giỏ vn
nhm loi b i th cnh tranh. õy l hnh
vi cnh tranh mang tớch cht hu dit.
- p t giỏ mua, giỏ bỏn hng hoỏ, dch
v bt hp lớ hoc n nh giỏ bỏn li ti
thiu gõy thit hi cho khỏch hng. õy l
mt hnh vi cnh tranh liờn quan n yu t
giỏ c ca hng hoỏ, dch v - mt dng
phõn bit i x v giỏ. Doanh nghip cú v
trớ thng lnh, v trớ c quyn trc tip hay
giỏn tip n nh giỏ mua hoc giỏ bỏn bt
hp lớ (thp hn chi phớ sn xut hoc cao
hn chi phớ sn xut mt cỏch bt hp lớ) i
vi mt loi hng hoỏ, dch v nhm gõy thit
cho cỏc i th cnh tranh, bo v quyn li
cho doanh nghip th ba hoc thu li nhun

hoc mt s khỏch hng, qua ú h cú li th
hn so vi cỏc i th khỏc.
- p t iu kin cho doanh nghip khỏc
kớ kt hp ng mua bỏn hng hoỏ, dch v
hoc buc doanh nghip khỏc chp thun cỏc
ngha v khụng liờn quan mt cỏch trc tip
n i tng ca hp ng. õy l hnh vi
cnh tranh khụng cũn xa l i vi th trng
Vit Nam, nú din ra ph bin trong cỏc lnh
vc in, nc, vin thụng, hng khụng,
ng st, bo him Cỏc doanh nghip cú v
trớ thng lnh, c quyn trong cỏc lnh vc
ny thng ỏp t iu kin giao dch t trc
buc khỏch hng ca h mun giao dch thỡ
phi chp thun ton b cỏc iu kin ú.
- Ngn cn vic tham gia th trng ca
nhng i th cnh tranh mi. Cnh tranh
ch tn ti khi khụng cú s c quyn. Hnh
vi ny nhm duy trỡ th thng lnh, th c
quyn vi mc tiờu l th tiờu cnh tranh
bng nhiu cỏch, chng hn nh buc khỏch
hng ca h khụng c quan h thng mi nghiên cứu - trao đổi
42 tạp chí luật học số 1/2006

vi cỏc i th cnh tranh mi trờn th
trng liờn quan, khin cỏc i th ny b cụ
lp v rỳt lui khi th trng mt cỏch

trớ c quyn ú cng khụng th sc
kim soỏt c tt c cỏc hnh vi cú tớch cht
lm dng v th ny trờn thc t m cỏc doanh
nghip cú v trớ thng lnh, v trớ c quyn
trong mt s ngnh c thự nh bu chớnh
vin thụng, in lc, nc sch, ng khụng,
ng st, than Vit Nam vn thc hin.
iu ú ũi hi Nh nc cn phi cú thờm
cỏc c ch kim soỏt mi kim soỏt hu
hiu vn ny v trc ht cú th l:
- Cu trỳc li mt cỏch hp lớ c cu nn
kinh t quc dõn theo hng thu hp dn khu
vc kinh t nh nc, tng t trng ca cỏc
thnh phn kinh t khỏc;
- Dõn ch hoỏ trong vic phờ duyt cỏc
ch trng, chớnh sỏch ca Nh nc v u
t, kinh doanh v c bit l vn phờ
duyt giỏ c hng hoỏ, dch v c quyn;
- Bờn cnh vic s dng cỏc bin phỏp
hnh chớnh can thip trc tip vo cỏc
hot ng kinh doanh nh n nh khung giỏ
(giỏ chun, giỏ sn, giỏ trn), ỏp dng cỏc
chớnh sỏch thu Nh nc cng phi thc
hin phng thc qun lớ v iu tit nn
kinh t bng cỏc cụng c ca th trng, do
th trng t iu tit cung - cu, mt khỏc
khụng ngng hon thin h thng phỏp lut
v cnh tranh nhm kim soỏt v iu tit vn
ny mt cỏch cú hiu qu, khuyn khớch
cnh tranh mt cỏch thng nht, ng b./.