nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học - 3

Nguyễn Thanh Bình *
iệc nghiên cứu và đa ra khái niệm
khoa học, đúng đắn về thẩm quyền
giải quyết vụ án hành chính của toà án có
vai trò rất quan trọng trong việc xác định
thẩm quyền, quyền hạn cụ thể của toà án
khi thụ lí, xem xét, giải quyết các khiếu
kiện hành chính của công dân, tổ chức
đồng thời là cơ sở để xác định ranh giới
giữa các chức năng, nhiệm vụ, lĩnh vực
hoạt động của quyền t pháp, góp phần làm
rõ nét và cụ thể sự phân công thực thi
quyền lực nhà nớc của các cơ quan trong
bộ máy nhà nớc.
Trớc hết, về mặt thuật ngữ, khi nói đến
thẩm quyền giải quyết vụ án hành chính tức
là nói đến loại thẩm quyền cụ thể của toà
án. Do vậy, thẩm quyền xét xử hành chính
vừa có những đặc điểm chung về thẩm
quyền của toà án vừa có nét đặc thù riêng.
Trong các sách báo, các công trình khoa
học pháp lí, thuật ngữ thẩm quyền của toà
án, thuật ngữ thẩm quyền xét xử hành chính

materielle); thẩm quyền theo lnh thổ
(Compétence territoriale); thẩm quyền theo
t cách đơng sự (Compétence terrinalle).
Trong từ điển pháp luật, thuật ngữ thẩm
quyền xét xử đợc hiểu là: "Khả năng của
toà án xem xét một vụ việc trong phạm vi
pháp luật cho phép"
(1)
.
Trong các tài liệu, sách báo pháp lí,
V

* Trờng đào tạo các chức danh t pháp nghiên cứu - trao đổi
4 - Tạp chí luật học

thẩm quyền của toà án trong việc giải quyết
các khiếu kiện hành chính của công dân có
nhiều cách gọi khác nhau nh: Thẩm quyền
xét xử hành chính của toà án, thẩm quyền
giải quyết vụ án hành chính của toà án,
thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành
chính của toà án, thẩm quyền của toà án
hành chính, thẩm quyền tài phán hành
chính
Do cách gọi khác nhau nh vậy nên cần
thiết phải tìm hiểu sự thống nhất về tính
chất, nội dung giữa chúng để có cách tiếp

+ Yếu tố tổ chức: Về hình thức, toà án
có thẩm quyền xét xử, giải quyết vụ án
hành chính đợc thiết lập theo quy định của
pháp luật. Chúng có tên gọi có cơ cấu tổ
chức, có vị trí và phạm vi hoạt động tuỳ và
điều kiện cụ thể của từng quốc gia. Từ đó
mà ngời ta xác định thẩm quyền của
chúng. Do vậy, thẩm quyền ở đây có mối
liên hệ chặt chẽ, mật thiết với yếu tố tổ
chức, đây là mối liên hệ giữa nội dung (tính
chất) của hiện tợng với hình thức tồn tại
của nó;
+ Tính hệ thống của tổ chức: Thứ bậc
đẳng cấp của các bộ phận hợp thành hệ
thống tổ chức cũng có ý nghĩa cực kì quan
trọng liên quan đến sự phân chia thẩm
quyền, đến tính độc lập hay quan hệ phụ
thuộc trên dới của các bộ phận trong hệ
thống toà án ;
+ Giới hạn không gian: Là phạm vi ảnh
hởng, địa bàn hoạt động, nơi thực hiện
thẩm quyền và là giới hạn của thẩm quyền
về địa hạt, vùng lnh thổ;
+ Giới hạn thời gian: Yếu tố này chủ
yếu đợc thừa nhận (ghi nhận) nh là điều
kiện có nghĩa bắt buộc về mặt tố tụng (hình
thức hoạt động) để xác định hiệu lực của
thẩm quyền giải quyết vụ việc trong khoảng
thời gian nhất định nào đó;
+ Đối tợng xét xử, giải quyết: Đây là

+ Quyền hạn của toà án - bộ phận hữu
cơ của thẩm quyền: Là hệ quả và cũng là
hậu quả của việc thực hiện thẩm quyền.
Quyền hạn còn đợc xem nh là phơng
thức tồn tại của thẩm quyền.
Những nội dung, yếu tố trên đây có mối
liên hệ mật thiết với nhau, là tập hợp dùng
làm căn cứ để đa ra khái niệm về thẩm
quyền giải quyết vụ án hành chính của toà
án.
Tuy nhiên, khái niệm thẩm quyền xét
xử hành chính xét trong tổng thể quan niệm
chung về thẩm quyền của toà án về quyền
tài phán thì khái niệm này chỉ là một nội
dung, bộ phận cụ thể trong tổng thể quan
niệm chung trên đây.
Vì vậy, sẽ là thiếu sót khi phác thảo
khái niệm thẩm quyền xét xử hành chính
mà lại không nghiên cứu, không đặt nó
trong mối liên hệ với cái chung, với quan
niệm tổng thể nh hệ thống t pháp, thẩm
quyền, quyền hạn của toà án, hoạt động t
pháp Những quan niệm này nhìn dới
những giác độ khác nhau đều liên quan mật
thiết, hữu cơ với quan niệm, khái niệm,
thẩm quyền của toà án về xét xử các khiếu
kiện hành chính.
Theo PGS.TSKH. Đào Trí úc, hệ thống
t pháp là "hệ thống của các khâu khác
nhau nhng hoạt động và tổ chức của các

quyền t pháp. Thẩm quyền t pháp chủ
yếu thuộc hệ thống t pháp, các hình thức
tổ chức t pháp. Thẩm quyền t pháp đợc
biểu hiện thông qua tổ chức và hoạt động t nghiên cứu - trao đổi
6 - Tạp chí luật học

pháp mà mục đích của nó là xét xử để có
phán quyết.
Theo TS. Đinh Văn Mậu thì "quyền t
pháp là quyền tài phán bằng hoạt động xét
xử theo pháp luật tố tụng của toà án".
(6)

Theo đó toà án phán xét tính hợp pháp của
các quyết định pháp luật, phán quyết (quyết
định tài phán) về hành vi tội phạm, giải
quyết tranh chấp dân sự, kinh tế, lao động
và về tranh chấp hành chính. TS. Đinh Văn
Mậu còn cho rằng: "Cùng với việc "xử dân"
toà án còn có quyền "xử quan" tức là phán
xét các văn bản vi hiến và các quyết định
hành chính hành vi hành chính trái pháp
luật gây thiệt hại cho dân, bị dân khiếu
kiện ra toà án đòi bồi thờng".
(7)

Nh vậy, quyền t pháp đợc thể hiện

.
Theo các quan niệm trên thì thẩm quyền
xét xử hành chính là một nội dung, một bộ
phận của quyền t pháp. Xét xử hành
chính, xét xử các quyết định, các hành vi
công quyền bị khởi kiện hành chính là thẩm
quyền của toà án.
ở nớc ta, thẩm quyền xét xử hành
chính, thẩm quyền giải quyết các vụ án
hành chính đợc giao cho toà án nhân dân.
Hiến pháp hiện hành của nớc ta đ xác
định toà án nhân dân bao gồm: "Toà án
nhân dân tối cao, các toà án nhân dân địa
phơng, các toà án quân sự và các toà án
khác do luật định là những cơ quan xét xử
của nớc Cộng hoà x hội chủ nghĩa Việt
Nam"(Điều 127). Chính vì vậy, trong Luật
tổ chức toà án nhân dân (đợc sửa đổi, bổ
sung ngày 28/10/1995) đ thiết lập thêm tổ
chức xét xử hành chính trong toà án nhân
dân, theo đó "trao cho toà án nhân dân
chức năng xét xử những vụ án hành chính
và thiết lập một toà án hành chính trong
Toà án nhân dân tối cao và các toà án
nhân dân cấp tỉnh bên cạnh các toà án
hình sự, dân sự, kinh tế, lao động để thực
hiện chức năng này"
(10)
.
Nhìn chung, thẩm quyền xét xử hành

chính nói riêng.
Trong nhiều tài liệu nghiên cứu, các
công trình khoa học pháp lí về thẩm
quyền của toà án hành chính khi trình bày
thẩm quyền xét xử hành chính đều ghi nhận
sự phân định thẩm quyền nh là bộ phận
chủ yếu. Thẩm quyền đó bao gồm đối
tợng xét xử (phạm vi), phân định thẩm
quyền giữa các toà án, phân định thẩm
quyền giữa toà án với cơ quan hành
chính
(11)
.
Qua trình bày trên đây cho thấy, nội
dung của khái niệm thẩm quyền xét xử
hành chính của toà án nhân dân bao gồm
những vấn đề cần thể hiện, cần khái quát
nh sau:
- Tổ chức, cơ quan xét xử, cơ quan toà
án và các hình thức hoạt động của tổ chức,
cơ quan toà án;
- Phạm vi xét xử hành chính: Đối tợng
xét xử, loại việc xét xử;
- Quan hệ pháp luật cần xem xét: Các chủ
thể tham gia quan hệ tố tụng hành chính;
- Phân định, xác định thẩm quyền trong hệ
thống cơ quan xét xử, hệ thống toà án;
- Phân định, phân biệt thẩm quyền giải
quyết khiếu kiện hành chính giữa t pháp
và hành pháp.

chức năng xét xử vụ án hành chính thì
nhiệm vụ giải quyết các vụ án hành chính
là khó xác định, có chăng sẽ là không có nghiên cứu - trao đổi
8 - Tạp chí luật học

tính ổn định và không có quyền phán quyết
về tính hợp pháp của các quyết định hành
chính do đó không thể xác định thẩm quyền
xét xử hành chính cho toà án đợc. ở
phơng diện này, thẩm quyền của toà án
phụ thuộc vào chức năng của nó, chức năng
nhiệm vụ quyền hạn là cơ sở của thẩm
quyền. ở Pháp các toà án thờng không có
chức năng xét xử vụ án hành chính, chức
năng này đợc giao cho hệ toà án khác đảm
nhiệm - hệ thống toà án hành chính. Hệ
thống này độc lập với hệ thống toà án
thờng, độc lập với hệ thống hành pháp.
Về nội dung: Thẩm quyền xét xử hành
chính của toà án bao gồm các nội dung nh
đối tợng xét xử, hoạt động xét xử, phán
quyết và sự quy định, điều chỉnh của pháp
luật về đối tợng về hoạt động, về phán
quyết, về phân cấp và phân định thẩm
quyền.
Về tính chất: Tính chất của thẩm quyền
giải quyết vụ án hành chính là xem xét,

(2).Xem: Gustave Peiser - Luật hành chính - Nxb.
Chính trị quốc gia, H.1994, tr. 227.
(3).Xem: Luật tố tụng hành chính của Cộng hoà liên
bang Đức - Nxb. Chính trị quốc gia. H. 2000, tr. 213.
(4), (5).Xem: Đào Trí úc - Đại hội VIII Đảng cộng sản
Việt Nam và những vấn đề cấp bách của khoa học về
nhà nớc và pháp luật, Nxb. Khoa học x hội, H. 1997,
tr. 206, 207.
(6), (7).Xem: Đinh Văn Mậu - Đại hội VIII Đảng cộng
sản Việt Nam và những vấn đề cấp bách của khoa học
về nhà nớc và pháp luật, Nxb. Khoa học x hội, H.
1997, tr. 110.
(8).Xem: Hoàng Văn Hảo - Đại hội VIII Đảng cộng
sản Việt Nam và những vấn đề cấp bách của khoa học
về nhà nớc và pháp luật, Nxb. Khoa học x hội, H.
1997, tr. 72.
(9).Xem: Trần Ngọc Đờng - Đại hội VIII Đảng cộng
sản Việt Nam và những vấn đề cấp bách của khoa học
về nhà nớc và pháp luật, Nxb. Khoa học x hội, H.
1997, tr. 117.
(10).Xem: Nguyễn Cửu Việt - Giáo trình luật hành
chính Việt Nam, Nxb. Đại học quốc gia, H. 2000, tr.
510.
(11).Xem: Nguyễn Thanh Bình, chơng XII - Giáo
trình luật hành chính Việt Nam, tập 1, Nxb. Công an
nhân dân, H.1998; Nguyễn Cửu Việt, Giáo trình luật
hành chính Việt Nam, Nxb. Đại học quốc gia, H. 2000,
tr. 513, 519, 520; Đề tài khoa học toà án hành chính,
những vấn đề lí luận và thực tiễn m số 95-98-406/DT,
thanh tra Nhà nớc, tr. 9,12,14,15.