nghiên cứu - trao đổi
40
T ạp chí luật học số 2/200
4

Ths. NGuyễn Văn Hơng *
1. S cn thit phi hon thin cỏc quy
nh ca lut hỡnh s v bo v tr em
Trong cuc u tranh phũng chng ti
phm núi chung, phũng chng cỏc ti xõm
phm i tng l tr em núi riờng, lut
hỡnh s cú vai trũ c bit quan trng.
bo v tr em cú hiu qu v trng tr
nghiờm khc hnh vi phm ti xõm hi tr
em, lut hỡnh s cn cú nhng quy nh
riờng phự hp vi tớnh cht, mc nguy
him ca hnh vi phm ti; phự hp vi ũi
hi ca xó hi v bo v tr em.
Nhng nm qua, cựng vi vic ban hnh
BLHS nm 1999, cỏc c quan cú thm
quyn cng ó cú nhiu vn bn hng dn
ỏp dng BLHS. Tuy nhiờn, cú mt s quy
nh ca lut hỡnh s v bo v tr em cũn
cha chun xỏc v khụng phự hp vi din
bin thc t ca tỡnh hỡnh ti phm. Cỏc ti
phm xõm hi tr em cú din bin phc tp,

tr em b bt, nht, giam gi nhiu
ngy)
(1)
Gn õy cũn xut hin v ỏn c
bit nghiờm trng, ngi phm ti bt cúc
tr em v yờu sỏch cho hn c trn
thoỏt (ngi phm ti l phm nhõn ang
phi chp hnh hỡnh pht trong tri ci
to).
(2)
BLHS khụng quy nh ti bt cúc
* Ging viờn Khoa lut hỡnh s
Trng i hc lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
T¹p chÝ luËt häc sè 2/2004 41

trẻ em” nên khi hành vi này (bắt cóc trẻ em)
xảy ra thì cũng chỉ có thể truy cứu TNHS
đối với người phạm tội về tội chiếm đoạt trẻ
em (Điều 120 BLHS). Điều này là một bất
hợp lí.
Thứ hai, trong xã hội những năm gần
đây đã xuất hiện hàng loạt vụ phạm tội
cướp, cưỡng đoạt, cướp giật tài sản của trẻ
em. Người phạm tội lợi dụng trẻ em do tuổi
nhỏ, sức yếu khó có điều kiện tự bảo vệ tài
sản để tấn công chiếm đoạt tài sản của
nhiều trẻ em.

em (Điều 228); tội dụ dỗ, ép buộc hoặc
chứa chấp người chưa thành niên phạm
pháp (Điều 252) đều có những dấu hiệu
“gây hậu quả nghiêm trọng”, “gây hậu quả
rất nghiêm trọng”, “gây hậu quả đặc biệt
nghiêm trọng” được quy định là dấu hiệu
định khung hình phạt tăng nặng. Những dấu
hiệu này cần phải được hướng dẫn cụ thể,
nếu không sẽ dẫn đến việc nhận thức cũng
như áp dụng không thống nhất, ảnh hưởng
không nhỏ đến việc giải quyết các vụ án
cũng như chất lượng xét xử của toà án.
Các cơ quan có thẩm quyền như
TANDTC, VKSNDTC, Bộ công an, Bộ tư
pháp đã có nhiều cố gắng trong việc giải
thích, hướng dẫn áp dụng BLHS. Tuy
nhiên, có một số vấn đề các cơ quan nói
trên hướng dẫn, giải thích còn chưa chuẩn
xác, thậm chí có những hướng dẫn trái với
quy định của BLHS.
(5)

2. Hướng hoàn thiện các quy định của
luật hình sự về bảo vệ trẻ em
Hoàn thiện các quy định của luật hình
sự về bảo vệ trẻ em là yêu cầu của thực tiễn
đấu tranh phòng chống tội phạm và bảo vệ
trẻ em ở nước ta hiện nay. Để góp phần
hoàn thiện các quy định của luật hình sự về
bảo vệ trẻ em, chúng tôi xin nêu một số đề

hp phỏp nhm nhng mc ớch khỏc nh
lm cho cha m hoc ngi thõn ca a tr
hong s tr thự h hoc khng ch
buc cha m a tr phi lm hoc khụng
c lm mt vic gỡ ú nh thanh toỏn
khon n, khụng c khai bỏo, t giỏc
hoc yờu sỏch vi ngi khỏc nh yờu
sỏch c trn thoỏt thỡ thc cht ch l
hnh vi bt cúc tr em lm con tin vi ỳng
ngha ca t ny m thụi.
BLHS khụng quy nh ti bt cúc tr
em hay ti bt cúc tr em lm con tin nờn
trng hp bt cúc tr em nhng khụng
nhm chng chớnh quyn nhõn dõn, khụng
nhm chim ot ti sn, khụng nhm
chim ot a tr m ch nhm cỏc mc
ớch khỏc nh ũi n, c trn thoỏt,
uy hip ngi thõn ca a tr hoc
ngi khỏc thỡ u b xột x v ti chim
ot tr em (iu 120 BLHS). iu ny
khụng hp lớ vỡ gia hnh vi chim ot tr
em v hnh vi bt cúc tr em (nhm nhng
mc ớch khỏc khụng phi l chim ot tr
em) cú s khỏc nhau. Vic truy cu TNHS
ngi bt cúc tr em xit n, yờu
sỏch c trn thoỏt hoc t nhng
mc ớch khỏc (khụng phi l chim ot
a tr) v ti chim ot tr em l khụng
phự hp vi tớnh cht nguy him ca hnh
vi phm ti cng nh ý nh ch quan ca

a. Gõy thng tớch hoc gõy tn hi cho nghiªn cøu - trao ®æi
T¹p chÝ luËt häc sè 2/2004 43

sức khoẻ của trẻ em mà tỉ lệ thương tật từ
31% đến 60%;
b. Gây hậu quả rất nghiêm trọng.
4. Phạm tội thuộc một trong các trường
hợp sau đây thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20
năm hoặc tù chung thân:
a. Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho
sức khoẻ của trẻ em mà tỉ lệ thương tật từ
61% trở lên hoặc làm chết trẻ em;
b. Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền
từ năm triệu đồng đến năm mươi triệu đồng
hoặc phạt quản chế từ 1 năm đến 5 năm.
b. Bổ sung dấu hiệu định khung hình
phạt tăng nặng “phạm tội đối với trẻ em”
Bảo vệ trẻ em là bảo vệ tính mạng, sức
khoẻ, nhân phẩm, danh dự, tự do, tài sản và
các lợi ích khác của trẻ em. Trong thực tế,
trẻ em có thể là người không có nhiều tài
sản hoặc tài sản có giá trị không lớn nhưng
tài sản mà gia đình trang bị cho các em sử
dụng hàng ngày như xe đạp, đồng hồ, quần
áo, một số em có đồ trang sức như nhẫn
vàng, dây chuyền có nhiều thứ có giá trị

chúng tôi cần bổ sung thêm tình tiết “phạm
tội đối với trẻ em” là dấu hiệu định khung
hình phạt tăng nặng của tội cướp tài sản
(Điều 133), tội cưỡng đoạt tài sản (Điều
135), tội cướp giật tài sản (Điều 136) và tội
lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 139) BLHS.
c. Cơ quan có thẩm quyền cần ban hành
văn bản hướng dẫn, giải thích và sửa đổi
những hướng dẫn không phù hợp để các
quy định của luật hình sự Việt Nam về bảo
vệ trẻ em có tính khả thi
Hệ thống hoàn chỉnh các quy định của
luật hình sự với những quy định rõ ràng, cụ
thể, chặt chẽ chính là đòi hỏi của Nhà nước
và xã hội hiện nay. Tuy nhiên, BLHS không
thể quy định cụ thể, chi tiết tất cả các vấn
đề về tội phạm và TNHS của người phạm
tội mà chỉ quy định một cách khái quát. Do
vậy, hệ thống hoàn chỉnh các quy định của
luật hình sự phải bao gồm quy định của
BLHS và các văn bản hướng dẫn, giải thích
BLHS. Hơn nữa, do diễn biến phức tạp của nghiªn cøu - trao ®æi
44
T ¹p chÝ luËt häc sè 2/200
4

tình hình tội phạm, sự thay đổi nhanh chóng

hướng dẫn, giải thích cụ thể để việc nhận
thức và áp dụng luật được thống nhất.
Tuy nhiên, đối với tội vi phạm quy định
về sử dụng lao động trẻ em, các cơ quan có
thẩm quyền cần thận trọng khi hướng dẫn,
giải thích về dấu hiệu “gây hậu quả nghiêm
trọng”. Theo các hướng dẫn trước đây và
mới gần đây như Nghị Quyết của Hội đồng
thẩm phán TANDTC số 02/2003/NQ-HĐTP
ngày 17/4/2003
(8)
thì dấu hiệu “gây hậu quả
nghiêm trọng” thường được hướng dẫn là:
Làm chết người, gây thương tích hoặc gây
tổn hại cho sức khoẻ gây thiệt hại về tài
sản Theo chúng tôi, sẽ là không hợp lí nếu
quan niệm hành vi vi phạm quy định về sử
dụng lao động trẻ em “gây hậu quả nghiêm
trọng” lại bao gồm cả việc gây thiệt hại về
tính mạng của trẻ em. Trường hợp vi phạm
quy định về sử dụng lao động trẻ em gây
hậu quả chết người phải coi là “gây hậu quả
rất nghiêm trọng” và áp dụng khoản 2 Điều
228 BLHS.
Hai là, TANDTC cần có văn bản hướng
dẫn lại hoặc sửa chữa mục 26 (phần hình
sự) trong văn bản “Giải đáp một số vấn đề
về hình sự, dân sự, kinh tế, lao động, hành
chính và tố tụng” ngày 1/2/1999 về tình tiết
“phạm tội đối với trẻ em”. Bởi vì, “Phạm

thái độ của người phạm tội về tuổi của
người bị hại là trẻ em. Người phạm tội có
đòi hỏi phải biết đối tượng của hành vi của
mình là trẻ em hay không? Theo quan điểm
của chúng tôi, mặc dù BLHS chỉ quy định
là “phạm tội đối với trẻ em” nhưng quy
định này cũng đã thể hiện người phạm tội
phải nhận thức được đối tượng của hành vi
phạm tội là trẻ em. Tình tiết “phạm tội đối
với trẻ em” vừa thể hiện biểu hiện khách
quan là hành vi phạm tội tác động vào đối
tượng trẻ em, vừa thể hiện thái độ chủ quan
là người phạm tội nhận thức được đối tượng
của hành vi phạm tội là trẻ em. Chính vì
vậy, để đảm bảo nguyên tắc lỗi, các cơ quan
có thẩm quyền cần giải thích tình tiết
“phạm tội đối với trẻ em” theo hướng là:
Khi thực hiện hành vi phạm tội người phạm
tội biết được đối tượng mà hành vi phạm tội
tác động vào là trẻ em.
Ba là, Bộ tư pháp, Bộ công an, TANDTC,
VKSNDTC cần ban hành ngay văn bản sửa
đổi mục 6, Thông tư số 01/2001/TTLB ngày
25/9/2001 hướng dẫn áp dụng quy định tại
chương XV “các tội xâm phạm chế độ hôn
nhân và gia đình” của BLHS năm 1999.
Văn bản này có hướng dẫn: “ trong mọi
trường hợp hành vi loạn luân được thực
hiện đối với trẻ em dưới 13 tuổi, thì người
thực hiện hành vi loạn luân phải bị truy cứu

- Báo Giáo dục và Thời đại (số đặc biệt tháng
năm), ngày 17/5/2003.
(8). Văn bản này chỉ hướng dẫn áp dụng tình tiết “gây hậu
quả nghiêm trọng”, “gây hậu quả rất nghiêm trọng”, “gây
hậu quả đặc biệt nghiêm trọng” quy định tại Điều 202,
245 BLHS.