nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 2/2004 55

TS. Phạm Văn Tuyết *
ỏp ng cỏc nhu cu trong i sng,
mi cỏ nhõn phi thụng qua cỏc giao
dch dõn s. Giao dch dõn s núi chung v
hp ng dõn s núi riờng l phng tin
khụng th thiu c ca mi ch th.
Tuy nhiờn, m bo s n nh v trt
t trong quỏ trỡnh thit lp v thc hin cỏc
giao dch, hng ti vic bo v li ớch cho
cỏc ch th tham gia cng nh li ớch chung
ca ton xó hi, B lut dõn s (BLDS) ca
nc ta quy nh v nng lc tham gia giao
dch ca cỏc ch th. Ngi tham gia giao dch
dõn s phi cú nng lc ch th.
Nng lc ch th c to thnh bi hai
thnh t, ú l nng lc phỏp lut v nng lc
hnh vi. Trong ú, nng lc phỏp lut l quyn
x s ca ch th c lut ghi nhn v cho
phộp thc hin. Nng lc hnh vi l kh nng
t cú ca ch th trong vic thc hin, kim
soỏt v lm ch hnh vi ca mỡnh.
Ch th tham gia giao dch dõn s bao gm
nhiu loi nh cỏ nhõn, phỏp nhõn, t hp tỏc,

tham gia giao dch, ngoi tr nhng trng
hp cỏ nhõn ú ó b phỏp lut hn ch mt
quyn no ú vn l mc ớch ca giao dch
m cỏ nhõn ú tham gia.
T trờn, cú th thy rng ch cn xem xột
n yu t nng lc hnh vi dõn s ca cỏ
nhõn l cú th xỏc nh c t cỏch ch th
ca h khi h tham gia giao dch dõn s.
Theo nguyờn tc, cỏ nhõn mun tham gia
giao dch dõn s phi cú kh nng t
mỡnh thit lp v thc hin giao dch ú. Tuy


* Ging viờn chớnh Khoa lut dõn s
Trng i hc lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
56
Tạp chí luật học số 2/2004

nhiờn, nh th no thỡ c coi l cú kh
nng? Mt khỏc, thc t cho thy cú nhiu
trng hp cỏ nhõn rt cn thụng qua mt giao
dch thc hin vic trao i li ớch vt cht
nhm ỏp ng cho nhu cu chớnh ỏng ca
mỡnh nhng h li cha kh nng thit
lp v thc hin giao dch ú. Trong nhng
trng hp ny, bng cỏch no cú th vn
ỏp ng c nhu cu ca h nhng ng thi

thc v hnh vi ú bng suy lun, ngha l
ngi ú khụng kh nng lm ch, kim
soỏt hnh vi ca mỡnh. Trong trng hp ny
h l ngi khụng cú (hoc khụng ) nng
lc hnh vi. Vỡ th, phng din ny thỡ
nng lc hnh vi dõn s ca cỏ nhõn l s phự
hp gia lớ trớ vi mong mun ch quan ca cỏ
nhõn ú. Nng lc hnh vi dõn s ca cỏ nhõn
c xem xột phng din ny l c s lớ
lun cng nh khoa hc xỏc nh cỏc mc
nng lc hnh vi dõn s ca cỏ nhõn.
Da vo mc phự hp gia hai yu t
trờn, chỳng ta thy rng khi no mt cỏ nhõn
ó t c s phự hp hon ho gia lớ trớ vi
mong mun ch quan s c coi l ngi cú
y nng lc hnh vi dõn s. H l ngi
cú nhn thc bng suy lun kim soỏt v
lm ch c tt c cỏc x s ca mỡnh. Nu
mt cỏ nhõn dự cú lớ trớ nhng cha t c
phự hp hon ho gia hai yu t trờn thỡ
h c coi l ngi cú nng lc hnh vi
nhng cha y . H l nhng ngi cú th
bng nhn thc suy lun lm ch, kim soỏt
c hnh vi ny nhng cha nhn thc
suy lun cú th lm ch, kim soỏt cỏc hnh
vi khỏc. Nu mt cỏ nhõn khụng cú (hoc mt)
kh nng nhn thc bng suy lun thỡ h s b
coi l ngi khụng cú nng lc hnh vi dõn s.
H l nhng ngi khụng th bng nhn thc
suy lun cú th lm ch, kim soỏt c bt

- Cỏ nhõn cú nng lc hnh vi y
V mc ny, iu 21 BLDS quy nh:
Ngi thnh niờn cú nng lc hnh vi dõn s
y , tr trng hp cú quy nh ti iu 24
v iu 25 ca B lut ny. Chỳng tụi cho
rng iu lut trờn cn phi c sa i li
cho phự hp hn bi trong thc t cú nhiu cỏ
nhõn ó trũn mi tỏm tui (ó thnh niờn)
nhng vỡ bnh tt nờn h khụng cú kh nng
nhn thc t nh, thm chớ, khi va sinh ra.
Nu theo quy nh trờn thỡ vụ hỡnh trung vn
phi tha nhn l h cú kh nng tham gia
giao dch khi h cha b to ỏn ra quyt nh
tuyờn b mt nng lc hnh vi dõn s? Vỡ th
cn phi xỏc nh rng cỏ nhõn ch c coi l
cú nng lc hnh vi dõn s y nu h l
ngi t mi tỏm tui tr lờn v cú s
phỏt trin bỡnh thng v nhn thc. Cỏc cỏ
nhõn c tha nhn l cú nng lc hnh vi
dõn s y s c coi l cú nng lc
t tham gia mi giao dch dõn s.
- Cỏ nhõn cú nng lc hnh vi dõn s
cha y
Bao gm cỏc cỏ nhõn t sỏu tui n
cha mi tỏm tui, cú s phỏt trin bỡnh
thng v nhn thc. la tui ny, h l
nhng ngi ó cú nhn thc lớ trớ nhng cha
cú th lm ch, kim soỏt mi hnh vi
ca mỡnh. H cú th nhn thc hnh vi ny
nu hnh vi ú cú tớnh cht v mc n

do ngi i din theo phỏp lut ca h xỏc
lp v thc hin thay.
- Cỏ nhõn cha cú nng lc hnh vi dõn s
BLDS khụng quy nh v mc ny m
ch quy nh v ngi khụng cú nng lc hnh
vi dõn s (iu 23). Chỳng tụi cho rng iu
23 xỏc nh cỏ nhõn di sỏu tui l ngi
khụng cú nng lc hnh vi dõn s l cha chớnh
xỏc, khụng bin chng. Vỡ th, chỳng tụi mnh
dn xỏc nh cỏ nhõn di sỏu tui l ngi
cha cú nng lc hnh vi. Ch b coi l khụng
cú nng lc hnh vi nu ngi di sỏu tui
ng thi l ngi b bnh tõm thn hoc cỏc
bnh khỏc nờn khụng cú kh nng nhn thc.
Ngc li, nu h l ngi cú s phỏt trin
bỡnh thng v nhn thc thỡ cn xỏc nh h
l ngi cha cú nng lc hnh vi. Tuy nhiờn,
dự xỏc nh tỡnh trng no i chng na thỡ
cỏ nhõn tui ny cng l ngi khụng th
bng nhn thc suy lun cú th iu khin
c bt kỡ mt hnh vi no ca mỡnh. Vỡ vy,
h l ngi khụng cú nng lc ch th tham
gia bt kỡ mt giao dch dõn s no. Cỏc giao
dch nhm phc v cho nhu cu ca nhng
ngi ny u phi do ngi i din theo
phỏp lut ca h xỏc lp v thc hin.
- Cỏ nhõn b hn ch nng lc hnh vi dõn s
Trc ht, cn phi phõn bit hai cm t
ngi cú nng lc hnh vi hn ch v
ngi b hn ch nng lc hnh vi dõn s l

ca ngi i din theo phỏp lut ca h.
- Cỏ nhõn khụng cú nng lc hnh vi dõn s
L nhng ngi khụng th bng nhn thc
suy lun cú th lm ch, kim soỏt c bt
kỡ hnh vi no ca mỡnh. Ri vo tỡnh trng
ny bao gm nhng ngi khụng cú kh nng
nhn thc t khi cha thnh niờn v nhng
ngi tuy ó thnh niờn nhng b to ỏn ra
quyt nh tuyờn b mt nng lc hnh vi dõn
s theo iu 25 ca BLDS. Nhng ngi ny
b coi l hon ton khụng cú nng lc ch th
nờn h khụng c t mỡnh xỏc lp, thc hin
bt kỡ giao dch dõn s no. Mi giao dch dõn
s nhm ỏp ng cho nhu cu ca h u phi
do ngi i din theo phỏp lut ca h xỏc
lp v thc hin./.