đánh giá tác dụng lợi tiểu và khả năng bài xuất
một số chất điện giải của địa long trên thực nghiệm

Trần Thị Hồng Thuý
1

Nguyễn Trần Giáng Hơng
2
1
Viện Y học cổ truyền quân đội
2
Trờng Đại học Y Hà Nội

Tác dụng lợi niệu của Địa long (Megascholecidae) đợc thực hiện trên chuột cống trắng theo
phơng pháp Lipschitz. Kết quả cho thấy Địa long có tác dụng tăng đào thải nớc tiểu ở liều 4,5g/
100g cân nặng.
Bên cạnh tác dụng tăng thải nớc, Địa long còn làm tăng thải trừ ion natri, kali và clo qua thận.

I. Đặt vấn đề
Địa long có tên khoa học là
Megascholecidae, là một loại giun tròn sống
dới lòng đất. Theo y học cổ truyền Địa long
đợc dùng để điều trị sốt rét, cảm hàn, đầu
thống, huyễn vựng [4]. Về đông y Địa long có
đặc tính vị mặn, tính hàn, lợi thuỷ, bình xuyễn,
thông kinh lạc và đã đợc dùng dới nhiều
dạng bào chế khác nhau [5], tuy nhiên dạng
thông dụng nhất là sao tẩm hoặc phơi khô.
Ngày nay Địa long đợc làm khô, tán nhỏ và
đóng vào viên nang.
Một trong những tác dụng dợc lý của Địa

+ Lô trị 2: uống Địa long 4,5g/ 2 ml/ 100g
thể trọng
Các thuốc thử đợc uống 1 lần.
Cả 3 lô đều đợc tiêm màng bụng 5 ml
nớc muối 0,9%/ 100g thể trọng trớc khi bắt
đầu nghiên cứu để làm tăng l
ợng nớc tiểu.
- Đo lợng nớc tiểu ở mỗi lô ở các thời
điểm 2, 4 và 6 giờ sau khi uống thuốc thử.
- Xác định hàm lợng các chất điện giải
trong nớc tiểu:
. Na
+
, K
+
: bằng quang kế ngọn lửa theo
phơng pháp so màu trên máy Keysys của
Boehringer Mannheim.
. Cl
-
: đợc xác định bằng phơng pháp
Schales và Schales cải tiến, theo nguyên tắc

25
tạo thành phức có mầu tím hồng rồi đo mật độ
quang học hoặc chuẩn độ dung dịch đã sử
dụng.
Kết quả nghiên cứu đợc xử lý bằng thuật
toán thống kê t- test Student.
III. Kết quả

Tăng 49,5%
0,98 0,09
Giảm 6,7%
p < 0,05 p > 0,05
6 giờ
0,93 0,78 1,33 0,39
Tăng 43%
0,78 0,23
Giảm 16,1%
p < 0,05 p < 0,05
KLNT: khối lợng nớc tiểu
Kết quả nghiên cứu ở bảng 1 cho thấy sau
2 giờ uống cao lỏng Địa long với liều 3g/ 100g
và 4,5g/ 100g lợng nớc tiểu bài tiết đã tăng
so với chứng nhng sự khác biệt này cha có ý
nghĩa thống kê. Sau 4 đến 6 giờ uống thuốc
thử, lợng nớc tiểu ở lô chuột uống Địa long
3g/ 100g tăng 43%- 49,5% so với chứng.
2. Điện giải
2.1 Ion natri
Sau 2 giờ uống cao lỏng Địa long, lợng ion
natri đợc thải qua thận không tăng. Nhng
sau 4 đến 6 giờ lợng Na
+
tăng thải mạnh, đặc
biệt là giờ thứ 6, tăng từ 107,2%- 158,1% so với
chứng (p< 0,001). Kết quả đợc ghi lại trên
bảng 2.
Bảng 2: Sự thay đổi về thải trừ ion natri sau 6 giờ uống Địa long
Na

< 0,001

2.2 Ion kali
Kết quả nghiên cứu về sự thải trừ ion kali
sau khi uống thuốc ở bảng 3 cho thấy sau 2 giờ
uống cao lỏng Địa long 3g/ 100g và 4,5g/
100g, lợng kali đợc đào thải qua thận tăng từ
12,7%- 17,3% so với nhóm chứng chỉ uống
dung môi. Tác dụng này kéo dài tới 6 giờ ở lô
uống Địa long 4,5g/100g. Sự khác biệt này có ý
nghĩa thống kê (p< 0,001).
Bảng 3: Sự thay đổi về thải trừ ion kali sau 6 giờ uống Địa long
K
+
(mmol/ L)

Sau uống thuốc
Lô chứng
(n= 12)
Địa long
3g/100g
(n= 12)
p so với
chứng
Địa long
4,5g/100g
(n= 12)
p so với
chứng
2 giờ

(n= 12)
p so với
chứng
Địa long
4,5g/100g
(n= 12)
p so với
chứng
2 giờ
163,5 76,1 185,1 25,8
> 0,05
275,8 26,1
< 0,01
4 giờ
216,5 76,1 254,8 51,2
> 0,05
265 92,7
> 0,05
6 giờ
190,5 30,1 249,8 18,1
< 0,05
213 62,1
> 0,05
IV. Bàn luận
Địa long là một loại động vật không xơng
sống, thân tròn, từ lâu đã đợc y học cổ truyền
dùng làm thuốc. Địa long đợc dùng để hạ sốt
trong chứng ôn nhiệt phát cuồng, lợi tiểu hành
thủy giải độc trong một số chứng phù thũng, hạ
hoả trong chứng can phong co giật, bán thân

ion kali, clo. Tác dụng này mạnh nhất vào giờ
thứ 2 và giờ thứ 4 ở tất cả các liều Địa long đã
dùng. Theo chúng tôi cao Địa long vừa làm
tăng thải trừ các ion vừa làm tăng thải trừ nớc
qua thận rõ rệt so với nhóm chứng, điều đó
chứng tỏ rằng cao lỏng Địa long có tác dụng lợi
niệu ở liều 3 g/ 100 g thân trọng chuột. Tuy
vậy, với liều cao hơn (4,5g/ 100g) Địa long
không thể hiện khả năng này. Hơn nữa, ngoài
làm tăng thải trừ ion Na
+
, Địa long còn gây thải
ion K
+
Những kết quả đó đã gợi mở cho
chúng tôi nhiều hớng nghiên cứu tiếp về dợc
liệu này.
V. Kết luận
Qua nghiên cứu chúng tôi rút ra một số kết
luận:
- Địa long có tác dụng lợi niệu, tác dụng này
kéo dài tới 6 giờ sau khi uống thuốc
- Tác dụng làm tăng thải trừ các ion Na
+
, K
+
,
Cl
-
qua thận của Địa long rõ rệt nhất ở giờ thứ 2

- Đia long has increases the elimination of Na
+
, K
+
and Cl
-
on kidni.

28