Luận văn:
“Phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong
quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên địa
bàn tỉnh Hà Tây”
1MỤC LỤC
MỤC LỤC
KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
0
DANH MỤC SƠ ĐỒ
0
DANH MỤC BẢNG BIỂU
0
PHẦN MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1:
CƠSỞLÝLUẬNVÀTHỰCTIỄNCỦASỰHÌNHTHÀNHVÀPHÁTTRIỂNCÁCCỤM,
ĐIỂMCÔNGNGHIỆPTRONGQUÁTRÌNHCÔNGNGHIỆPHÓA,
HIỆNĐẠIHÓAỞNƯỚCTA 6
1.1. Lý luận chung về sự hình thành và phát triển các cụm, điểm công
nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. 6

Tây 73
CHƯƠNG 3:
PHƯƠNGHƯỚNGVÀGIẢIPHÁPPHÁTTRIỂNCỤMĐIỂMCÔNGNGHIỆPỞTỈNH
HÀTÂY 76
3.1. Định hướng phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa 76
3.1.1. Phát triển công nghiệp và hệ thống các cụm, điểm công nghiệp 76
3.1.2. Phương thức phát triển và phân bố sản xuất công nghiệp và các khu
công nghiệp tập trung, cụm, điểm công nghiệp và TTCN làng nghề 84
3.2. Giải pháp phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh hà tây 87
3.2.1. Nhóm giải pháp vĩ mô 88
3.2.2. Nhóm các giải pháp vi mô 90
3.2.3. Nhóm các giải pháp tạo môi trường điều kiện 92
3.2.4. Nhóm các giải pháp kỹ thuật 93
3.3. Tổ chức thực hiện 96
KẾTLUẬN 100
TÀILIỆUTHAMKHẢO 102 1

KÝHIỆUCÁCCHỮVIẾTTẮTTRONGLUẬNVĂN

CTCP : Công ty cổ phần
CT TNHH : Công ty Trách nhiệm hữu hạn
CN : Công nghiệp


DANHMỤCBẢNGBIỂU

TT
Số biểu
bảng
Tên biểu bảng Trang

1
Bảng 1.1 Tình hình phát triển các cụm điểm công nghiệp
làng nghề tại một số tỉnh

7
2
Bảng 2.1 Phát triển các làng nghềở tỉnh Hà Tây đến năm
2005 vàđịnh hướng đến năm 2010

52
3
Bảng 2.2

Tổng hợp chi tiết phát triển làng nghềở tỉnh Hà
Tây giai đoạn 2001-2005
55
4
Bảng 2.3 Tổng hợp tình hình thu hút các dựán đầu tư vào
các cụm, điểm công nghiệp ở tỉnh Hà Tây giai
đoạn 2001-2006

63

hội của Đảng ta xác định: “Chúng ta phải tiếp tục nâng cao ý chí tự lực, tự
cường, phát huy mọi tiềm năng, vật chất và trí tuệ của dân tộc đồng thời mở
rộng quan hệ hợp tác quốc tế, tìm tòi bước đi, hình thức và biện pháp thích
hợp xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội”.
Để thực hiện được mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,
dân chủ, văn minh, điều quan trọng hàng đầu là phải cải tiến căn bản tình
trạng nền kinh tế xã hội kém phát triển, chiến thắng những rào cản những lực
lượng cản trở con đường và quá trình đi lên của nền kinh tế.
Cương lĩnh xây dựng đất nước xác định: “Phát triển lực lượng sản xuất,
công nghiệp hóa đất nước theo hướng hiện đại gắn liền với phát triển một nền
nông nghiệp toàn diện là nhiệm vụ trung tâm nhằm từng bước xây dựng cơ sở
vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, không ngừng nâng cao năng suất lao
động xã hội và cải thiện đời sống nhân dân” “phù hợp với sự phát triển của
lực lượng sản xuất, thiết lập từng bước quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa từ
thấp đến cao với sựđa dạng về hình thức sở hữu”.
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X chỉ ra rằng: “Giải phóng
mạnh mẽ và không ngừng phát triển sức sản xuất, nâng cao đời sống nhân
dân”. Đảng ta chủ trương “đẩy mạnh hơn nữa công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nông nghiệp và nông thôn, giải quyết đồng bộ các vấn đề nông nghiệp, nông
thôn và nông dân”.
Giai đoạn (2006 - 2010) những mục tiêu và nhiệm vụ chủ yếu là: Đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế tri thức, tạo nền tảng
đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào
năm 2020”. “Giải phóng và phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất, phát huy 2

mọi tiềm năng và nguồn lực tạo bước đột phá về xây dựng kết cấu hạ tầng và
chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh, tăng tốc


công nghiệp, khu chế xuất ở Việt Nam vàở một sốđịa phương khác.
Nhìn chung các công trình nghiên cứu và các luận văn, luận án đã có
nhiều đóng góp khoa học và tổng kết thực tiễn phong phú, những cách tiếp
cận và phương pháp tiếp cận tập trung vào giải quyết các vấn đề cụ thể của
công nghiệp hóa, hiện đại hóa; công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nông nghiệp
nông thôn, những vấn đề về phát triển các khu công nghiệp, khu chế xuất.
Tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu và cụ thể về việc phát
triển các cụm, điểm công nghiệp.
Ởđề tài nghiên cứu này chúng tôi tập trung nghiên cứu phát triển các
cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo
hướng tiếp cận của kinh tế chính trị học. Đó là nghiên cứu những nguyên lý
chung từđó vận dụng vào việc phát triển cụm, điểm công nghiệp, gắn với quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Từ góc độ kinh tế chính trị, hướng tiếp cận và nghiên cứu gồm:
- Sự hình thành và phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
- Làm rõ mối quan hệ kinh tế; các thành phần kinh tế; huy động nguồn
lực; huy động vốn đầu tư; các vấn đề về giải quyết việc làm; nhàở; công tác
quản lýđất đai khi phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Thời gian nghiên cứu chủ yếu tập trung chủ yếu ở giai đoạn (2001 –
2006) từđó chỉ ra phương hướng, giải pháp để phát triển các cụm, điểm công
nghiệp vào năm sau.
Địa điểm: Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Hà Tây.
4. Mục đích nghiên cứu
- Làm rõ cơ sở lý luận về quá trình hình thành, phát triển các cụm công
nghiệp, điểm công nghiệp; về công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

5

ở tỉnh Hà Tây
Chương III – Phương hướng và giải pháp phát triển các cụm, điểm công
nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Hà Tây.
6

Chương 1
CƠSỞLÝLUẬNVÀTHỰCTIỄNCỦASỰHÌNHTHÀNHVÀ
PHÁTTRIỂNCÁCCỤM, ĐIỂMCÔNGNGHIỆPTRONG
QUÁTRÌNHCÔNGNGHIỆPHÓA, HIỆNĐẠIHÓAỞNƯỚCTA

1.1. LÝLUẬNCHUNGVỀSỰHÌNHTHÀNHVÀPHÁTTRIỂNCÁCCỤM,
ĐIỂMCÔNGNGHIỆPTRONGQUÁTRÌNHCÔNGNGHIỆPHÓA, HIỆNĐẠIHÓA.
1.1.1. Khái niệm cụm, điểm công nghiệp
Trong thời gian qua, các cơ sở công nghiệp của các nước đang phát
triển phần lớn do hạn chế về vốn nên có quy mô vừa và nhỏ, phân bố phân
tán, khả năng xử lýô nhiễm và bảo vệ môi trường thấp. Đất đai hữu hạn, dân
số ngày càng tăng. Thêm vào đó chi tiêu của Chính phủ cần phải tập trung
vào việc phát triển hạ tầng cơ sở về cả hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.
Đểđáp ứng yêu cầu trên, việc phát triển công nghiệp cần khuyến khích mọi
thành phần kinh tế và phải tuân theo quy hoạch phát triển nhằm tiết kiệm
trong đầu tư, tiết kiệm đất đai, cóđiều kiện để dễ dàng kiểm soát và có biện
pháp bảo vệ môi trường một cách thuận lợi và hữu hiệu nhất.
Bởi vậy, các nước cần tạo một môi trường thuận lợi cho các nhàđầu tư

xuất, kinh doanh công nghiệp tồn tại dưới các hình thức: doanh nghiệp Nhà
nước, xí nghiệp liên doanh với nước ngoài, doanh nghiệp 100% vốn nước
ngoài, hợp tác xã, công ty cổ phần, CTTNHH, doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh
doanh cá thể.
Theo lãnh thổ thìđó chính là việc hình thành các khu, các vùng lãnh thổ
nơi tập hợp các cơ sở sản xuất kinh doanh công nghiệp. Đây chính là tiền
đềđể ra đời khái niệm về khu công nghiệp, cụm, điểm công nghiệp,
Trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá thì sản xuất theo lãnh
thổ phát triển khá nhanh và có tác động tích cực chủ yếu như:
- Tạo điều kiện tốt hơn để phát triển công nghiệp nhanh và bền vững
nhờ: cải tiến kết cấu hạ tầng cơ sở kỹ thuật (đường xá, điện nước, thông tin
liên lạc), giải quyết vấn đề môi trường do tách khu sản xuất công nghiệp với 8

khu dân cư và có phương án xử lý chất thải công nghiệp một cách triệt để,
cóđiều kiện ứng dụng khoa học kỹ thuật một các đầy đủ nhất.
- Tạo ra sự phân bố công nghiệp đồng đều hơn, họp lý hơn giữa các
vùng, các địa phưong của đất nước
- Huy động được mọi nguồn lực của từng vùng, từng lãnh thổ vào phát
triển công nghiệp.
- Đây là loại hình tổ chức sản xuất đặc biệt phù hợp với các doanh
nghiệp vừa và nhỏ.
Đến nay việc tổ chức sản xuất công nghiệp theo lãnh thổ chưa có tên
gọi thống nhất giữa các địa phương, nơi gọi là cụm, điểm công nghiệp (tỉnh
Hà Tây), nơi gọi là cụm công nghiệp huyện (tỉnh Nam Định), nơi gọi là cụm
công nghiệp (thành phố Hà Nội) Nhưng nói chung, khá thống nhất về
quan niệm cho rằng là một địa điểm phân bố sản xuất công nghiệp tập
trung bao gồm các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các hộ kinh tế gia đình nhằm


Như vậy, mục tiêu phát triển sản xuất, kinh doanh công nghiệp trên cơ
sở giải quyết tốt vấn đề tạo ra kết cấu cơ sở hạ tầng kỹ thuật và môi trường.
Đối tượng vào cụm điểm công nghiệp là cơ sở sản xuất, kinh doanh (doanh
nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh gia đình) ở làng nghề chuyển đến. Cụm,
điểm công nghiệp đã Thực hiện sự tách biệt khu vực sản xuất khỏi khu vực
dân cư sinh sống vàđược thành lập theo quyết định của Uỷ ban nhân dân
địa phương (tỉnh, huyện).
Trong quá trình nghiên cứu tại địa phương thì bản thân tác giả luận văn
cho rằng với đặc thù là một tỉnh có số lượng làng nghề chiếm trên 20% số
lượng làng nghề trên toàn quốc thì việc UBND tỉnh Hà Tây có quy định về
tên gọi là cụm công nghiệp vàđiểm công nghiệp là khá phù hợp vói tình hình
sản xuất công nghiệp của địa phương.
Tóm lại,
Cụm công nghiệp: làđịa điểm tập trung sản xuất kinh doanh và dịch vụ
phục vụ công nghiệp của các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, tách biệt
với khu dân cư, có hệ thống các công trình hạ tầng kỹ thuật chung được xây
dựng đồng bộ, bảo đảm đầy đủ các điều kiện để sản xuất thuận lợi, an toàn và
bền vững.
Cụm công nghiệp có thể nằm trong địa bàn một hoặc một số huyện do
uỷ ban nhân dân tỉnh quyết định; khi lập quy hoạch xây dựng cụm công
nghiệp phải bảo đảm việc kết nối đồng bộ giữa các công trình kỹ thuật hạ tầng
trong và ngoài hàng rào, đảm bảo hiệu quả sử dụng đất và có một hệ thống hạ
tầng xã hội tương ứng.
Điểm công nghiệp: làđịa điểm sản xuất và dịch vụ phục vụ cho sản
xuất của các cơ sở ngành nghềởđịa phuơng (hộ gia đình, các cá nhân, tổ,
nhóm hợp tác, hợp tác xã) và trong trưòng hợp cụ thể có thể có một số doanh 10

còn điểm công nghiệp do chỉ nằm trên địa bàn các xã do vậy thì cấp quản lý
gần nhất là UBND huyện.
Về quy mô, số luợng: Cụm công nghiệp có quy mô lớn hơn diểm công
nghiệp, do cụm công nghiệp tập trung các doanh nghiệp vừa và nhỏ, còn các
điểm công nghiệp thì chủ yếu tập hợp các “hộ sản xuất” do vậy quy mô sẽ
nhỏ hơn, Tuy nhiên thì số lượng của cụm công nghiệp lại ít hơn số lượng
điểm công nghiệp, do quy mô nhỏ, mô hình gọn do vậy việc thành lập điểm
công nghiệp cũng nhanh và dễ dàng hơn, điều kiện các cơ sở sản xuất kinh
doanh được tham gia cũng đơn giản hơn rất nhiều.
Qua sự phân biệt giữa cụm công nghiệp, điểm công nghiệp thì ta có thể
thấy về cơ bản là hai loại hình tổ chức sản xuất công nghiệp này là tương
đồng, có khác chăng chỉ là cấp độ và quy mô mà thôi. Điều này cũng hoàn
toàn đúng vì trong phạm vi một tỉnh thì chỉ có UBND tỉnh mới có quyền có
các chính sách đối với các cụm công nghiệp, điểm công nghiệp, cấp huyện và
cấp xãđều phải căn cứ vào các quy định chung của tỉnh để thực hiện. Do vậy,
trong luận văn chỉ tập trung đến khái niệm cụm, điểm công nghiệp để là rõ vai
trò phát triển cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hoá, hiẹn
đại hoá.
Phân biệt cụm, điểm công nghiệp với các khu công nghiệp, khu chế xuất.
Khu chế xuất:
Khu chế xuất có tính chất là khu vực chuyên sản xuất hàng xuất khẩu,
đứng ngoài chếđộ mậu dịch và thuế quan của một nước được thành lập với
những điều kiện, yếu tố thuận lợi về pháp lý, quản lý và kỹ thuật hạ tầng trên
một địa bàn hạn chếđể thu hút đầu tư của các nước phát triển đặc biệt là Công
ty xuyên quốc gia. Khu chế xuất, ngày nay có các định nghĩa sau:
Theo Điều lệ hợp đồng của WEPZA (Hiệp hội các Khu chế xuất
thếgiới) thì Khu chế xuất bao gồm tất cả các khu vực được Chính phủ các 12

Thứ nhất, khu công nghiệp là khu vực lãnh thổ rộng có nền tảng là sản
xuất công nghiệp, đan xen với nhiều hoạt động dịch vụ, kể cả dịch vụ sản xuất
công nghiệp, dịch vụ sinh hoạt, vui chơi giải trí, khu thương mại, văn phòng,
nhàở Về thực chất mô hình này là khu hành chính – kinh tếđặc biệt như
KCN Bat Tam, In-đô-nê-xi-a, công viên công nghiệp ởĐài Loan, Thái Lan và
một số nước Tây Âu.
Thứ hai, khu công nghiệp là khu vực lãnh thổ có giới hạn nhất định,
ởđó tập trung các doanh nghiệp công nghiệp và dịch vụ sản xuất công nghiệp,
không có dân cư sinh sống. Mô hình này được xây dựng ở một số nước như
Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a, Thái Lan, Đài Loan.
Còn theo Nghịđịnh 36/CP thì: KCN là “khu tập trung các doanh nghiệp
KCN chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản
xuất công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống; do
Chính phủ hoặc Thủ tướng chính phủ quyết định thành lập. Trong KCN có
thể có doanh nghiệp chế xuất”. Như vậy, KCN ở Việt Nam được hiểu giống
với định nghĩa thứ hai ở trên.
Phân biệt: Đối chiếu với quy định của Nghịđịnh 36/CP của chính phủ
thì tác giả cho rằng cụm, điểm công nghiệp là một hình thức biểu hiện của
khu công nghiệp. Nó thích ứng với trình độ thấp của phát triển công nghiệp
nông thôn ở Việt Nam hiện nay và khác hoàn toàn với khái niệm khu chế xuất
– chủ yếu liên quan đến vấn đề nước ngoài.
Khác với khu công nghiệp tập trung, Cụm, điểm công nghiệp có quy
mô nhỏ hơn, sản xuất thường tập trung vào một loại sản phẩm mang tên của
làng nghề, điều kiện và phương tiện xử lý môi trường, kết cấu cơ sở hạ tầng
kém hơn và do chính quyền địa phương (tỉnh, huyện ) quyết định thành lập.
Cụm, điểm công nghiệp khác với khu công nghiệp vừa và nhỏở chỗ:
Khu công nghiệp vừa và nhỏ bao gồm các doanh nghiệp vừa và nhỏđược hình
thành chủ yếu do phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ mới, do di chuyển các
15
sản xuất, đi thuê mặt bằng. Trong đó khi muốn mở rộng sản xuất, tập trung
vào phát triển các sản phẩm thì lại cần vốn lớn. Việc phát triển cụm điểm
công nghiệp chính làđể giải quyết vấn đề này. Như ta đã biết, sự phát triển
công nghiệp cần phải tuân thủ quy hoạch vùng, lãnh thổđể tránh đầu tư phân
tán, lãng phíđất đai, khó kiểm soát được môi trường. Với cụm điểm công
nghiệp các doanh nghiệp cóđiều kiện tập trung vốn để phát triển.
1.1.2.2. Giải quyết việc làm lao động
Mở rộng cụm, điểm công nghiệp để tạo ra nhiều hơn chỗ làm việc là
một trong những mục tiêu quan trọng của các nước phát triển.
Thực tiễn cho thấy, cụm, điểm công nghiệp là công cụ hữu hiệu thực
hiện chiến lược lâu dài về toàn dụng lao động ở các nước đó. Với cụm điểm
công nghiệp, việc giải quyết lao động nông nhàn tại chỗ là rất phù hợp. Các
doanh nghiệp trong cụm, điểm công nghiệp là các doanh nghiệp xuất phát từ
sản xuất nhỏ, hộ gia đình vàđặc biệt là có yếu tố làng nghề.
Việc phát triển, mở rộng sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp này
có liên quan rất nhiều đến vân đề nghề truyền thống tại địa phưong đó. Đây
chính làđiều kiện để các doanh nghiệp có thể huy động lực lượng lao động tại
chỗ một cách hiệu quả mà vấn đềđào tạo nghề không quá khó khăn. Đối với
người nông dân thìđây cũng chính là nơi mà họ rất muốn đến.
1.1.2.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
Tạo địa bàn hoạt động và thực hiện chiến lược phát triển lâu dài.
Xây dựng cụm, điểm công nghiệp, theo quy hoạch phát triển tổng thể
về kinh tế xã hội tại những địa điểm thuận lợi vận chuyển hàng hoá, tiêu thụ
sản phẩm hoặc là những nơi quy hoạch phát triển thành đô thị, khu dân cư sau
này. Do vậy sẽ tạo môi trường thuận lợi cho nhàđầu tư xây dựng chiến lược
phát triển lâu dài
Xây dựng cụm điểm công nghiệp nhằm tạo ra năng lực sản xuất mới,
17
nghiệp và lợi ích từ các công trình hạ tầng kỹ thuật sẵn sàng thuận lợi cho
thực hiện dựán. Với nhưng lợi thế như vậy các doanh nghiệp sẽ cóđiều kiện
giảm thiẻu đến mức tối đa chi phí sản xuất. điều đó dẫn đến giảm giá thành
sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng được các yêu cầu, nhu cầu
của thị trưòng, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.
1.2. NHÂNTỐTÁCĐỘNGVÀSỰCẦNTHIẾTPHÁTTRIỂNCỤM,
ĐIỂMCÔNGNGHIỆPTRONGQUÁTRÌNHCÔNGNGHIỆPHOÁ, HIỆNĐẠIHOÁ
1.2.1. Những nhân tố tác động đến sự hình thành và phát triển các cụm
điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá
- Sự phát triển của lực lượng sản xuất
Sự phát triển của lực lượng sản xuất cóảnh hưởng rất lớn đến việc hình
thành và phát triển cụm điểm công nghiệp nói riêng cũng như quá trình công
nghiệp hoá, hiện đại hoá nói chung.
Trình độ của lực lượng sản xuất là tiêu chuẩn chung nhất, cơ bản nhất
của phát triển kinh tế xã hội. Sự phát triển của lực lượng sản xuất với mức độ
nhất định đã quy định sự vận động đi lên của xã hội qua đó sự chuyển tiếp từ
phương thức sản xuất này sang phưong thức sản xuất khác quy định trình độ
của từng yếu tố bên trong chúng. Biểu hiện của trình độ của lực lượng sản
xuất là trình độ kỹ thuật và năng suất của tu liệu sản xuất, ở trình độ lành nghề
và tri thức chung của nguời lao động, ở trình độ phát triển của khoa họông
nghệ và khả năng ứng dụng chúng trong kỹ thuật và công nghệ sản xuất.
Phát triển sản xuất trong các cụm, điểm công nghiệp là một quá trình
chuyển giao phương thức sản xuất, từ việc sản xuất manh mún, nhỏ lẻ sang
sản xuất tập trung, có nang suất cao. Vậy khi chuyển sang một phương thức
sản xuất mới tiến bộ hơn thì vấn đềđặt ra là trình độ phát triển của lực lượng
sản xuất có theo kịp không, mà ta đa biết là trình độ của lực lượng sản xuất
không dừng lại ở việc đánh giá trình độ phát tiển của từng yếu tố riền biệt của