Chuyên đề: Tập đoàn kinh tế nhà nước và Tái cấu trúc khu vực kinh tế nhà nước
GVHD: GS.TS. Dương Thị Bình Minh
PHẦN MỞ ĐẦU
Trong vòng năm năm qua, kể từ ngày đề án thí điểm tập đoàn kinh tế nhà nước đầu tiên được
Thủ tướng phê duyệt, Việt Nam đã nhanh chóng cho ra đời được 12 tập đoàn. Các doanh nghiệp
này đang nắm lượng tài sản khổng lồ của quốc gia và đóng vai trò nòng cốt trong việc thực hiện
một số chính sách lớn về phát triển. Do vậy, hiệu quả hoạt động của các tập đoàn kinh tế nhà
nước có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của cả nền kinh tế nói chung. Thế mà mô hình tổ chức, cơ
cấu quản lý và quản trị các tập đoàn lại đang là vấn đề lớn cần nghiên cứu hoàn thiện.
Việc tập đoàn Vinashin mất khả năng trả nợ và đứng bên bờ vực phá sản, buộc Chính phủ
phải cơ cấu lại, là tiếng chuông cảnh báo về những bất cập trong tổ chức, quản lý hoạt động của
các tập đoàn kinh tế nhà nước. Sự thiếu hoàn thiện có thể được nhận diện trên nhiều khía cạnh,
từ mục tiêu thành lập, ngành nghề kinh doanh, cho đến cơ cấu tổ chức, quản lý điều hành trong
tập đoàn, vấn đề quản lý cũng như các quy định về quản lý đầu tư trong tập đoàn kinh tế nhà
nước.
Trong bối cảnh lạm phát và khủng hoảng toàn cầu như hiện nay, chúng ta nhận thấy rằng tái
cấu trúc kinh tế là một biện pháp, một quá trình và hiện đang là vấn đề nóng của nhiều nền kinh
tế trên thế giới và của cả VN. Bài tiểu luận này sẽ đi sâu vào phân tích tình hình hoạt động của
các tập đoàn kinh tế nhà nước, tái cấu trúc khu vực kinh tế như thế nào. Từ đó, đưa ra những
kiến nghị, giải pháp phát triển các Tập đoàn kinh tế Nhà nước và tái cấu trúc Khu vực kinh tế
Nhà nước ở Việt Nam.
 Mục tiêu nghiên cứu
 Làm rõ những vấn đề cơ bản liên quan đến TĐKTNN và tái cấu trúc khu vực kinh tế
nhà nước.
 Phân tích thực trạng hoạt động của các TĐKTNN và tình hình tái cấu trúc khu vực
kinh tế nhà nước ở Việt Nam.
 Đề xuất các giải pháp và kiến nghị phát triển các TĐKTNN và tái cấu trúc khu vực
kinh tế nhà nước ở Việt Nam.
 Đối tượng nghiên cứu
 Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn liên quan đến TĐKTNN và tình
hình tái cấu trúc khu vực kinh tế nhà nước ở Việt Nam.

nghiệp gắn bó chặt chẽ và lâu dài với nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ, thị trường và các dịch
vụ kinh doanh khác.
Theo đó, TĐKTNN bao gồm: Công ty mẹ ( gọi tắt là DN cấp I), Công ty con của DN cấp I
(gọi tắt là DN cấp II); Công ty con của DN cấp II và các cấp tiếp theo; và các DN liên kết của
tập đoàn. Trong đó, công ty mẹ là DN do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ hoặc giữ nguyên
chi phối theo quy định của Thủ tướng Chính phủ. Công ty con của DN cấp I do DN cấp I giữa
quyền chi phối; được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn 1
hoặc hơn 2 thành viên trở lên, công ty con ở nước ngoài…
1.1.3 Đặc trưng cơ bản của TĐKTNN ở Việt Nam
 Được hình thành chủ yếu từ việc chuyển đổi và tổ chức lại các TCT nhà nước theo quyết
định của Chính phủ.
 Hoạt động trong những ngành kinh tế mũi nhọn, những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế
theo mục tiêu chiến lược phát triển của từng tập đoàn mà tư nhân và các thành phần kinh
tế khác khó có thể thực hiện được do hạn chế về năng lực tài chính hoặc kinh nghiệm
quản lý; là một trong những công cụ điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ.
 Hoạt động theo mô hình công ty mẹ – công ty con.
 Hợp tác và liên kết kinh doanh giữa các đơn vị trong TĐKT được nâng cao; quan hệ chặt
chẽ giữa các đơn vị thành viên về đầu tư vốn và tài chính, thị trường, phân công chuyên
môn hóa, nghiên cứu và phát triển, thể hiện rõ nét đặc trưng quan hệ giữa các doanh
nghiệp thành viên trong TĐKT.
Thực hiện: Nhóm 3 Đêm13 K20
Trang 2/22
Chuyên đề: Tập đoàn kinh tế nhà nước và Tái cấu trúc khu vực kinh tế nhà nước
GVHD: GS.TS. Dương Thị Bình Minh
 Về việc thực hiện quyền sở hữu: Việc phân công, phân cấp thực hiện quyền chủ sở hữu
được quy định cụ thể nhưng không thành lập một cơ quan riêng để quản lý, giám sát hoạt
động của các tập đoàn mà vẫn sử dụng bộ máy quản lý hành chính của các bộ. Quan hệ
giữa tập đoàn với bộ, ngành và Chính phủ: Nhà nước là chủ sở hữu của TĐKTNN ở Việt
Nam. Chính phủ thống nhất thực hiện quyền của chủ sở hữu nhà nước đối với công ty mẹ
và đối với phần vốn nhà nước tại TĐKTNN.

Chuyên đề: Tập đoàn kinh tế nhà nước và Tái cấu trúc khu vực kinh tế nhà nước
GVHD: GS.TS. Dương Thị Bình Minh
1.1.5 Mô hình của TĐKTNN:
Hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con
Công ty mẹ (Parent company) là một thực thể pháp lý có ít nhất một đơn vị trực thuộc. Công
ty mẹ (gọi tắt là doanh nghiệp cấp I) là doanh nghiệp do Nhà nước giữ 100% vốn hoặc giữ
quyền chi phối theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ
Công ty con của doanh nghiệp cấp I (gọi tắt là doanh nghiệp cấp II) là các doanh nghiệp do
doanh nghiệp cấp I giữ quyền chi phối; được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần, công ty
trách nhiệm hữu hạn một hoặc hai thành viên trở lên, tổng công ty theo hình thức công ty mẹ –
công ty con, công ty liên doanh (trong trường hợp chưa đăng ký lại theo Luật Doanh nghiệp),
công ty con ở nước ngoài
 Đặc trưng của quan hệ công ty mẹ - công ty con

Công ty mẹ và công ty con là hai thực thể pháp lý độc lập, có sản nghiệp riêng (pháp
nhân kinh tế đầy đủ).

Công ty mẹ có lợi ích kinh tế nhất định liên quan đến hoạt động của công ty con.

Công ty mẹ chi phối đối với các quyết định liên quan đến hoạt động của công ty con
thông qua một số hình thức như quyền bỏ phiếu chi phối đối với các quyết định của
công ty con, quyền bổ nhiệm và miễn nhiệm HĐQT, ban lãnh đạo hoặc quyền tham
gia quản lý, điều hành.

Vị trí công ty mẹ và công ty con chỉ trong mối quan hệ giữa hai công ty với nhau và
mang tính tương đối, tức công ty con này có thể là công ty mẹ của một công ty khác.

Trách nhiệm của công ty mẹ đối với công ty con nói chung là trách nhiệm hữu hạn.

Về mặt lý thuyết, mô hình quan hệ này sẽ tạo cho cơ cấu tổ chức của các công ty

không làm tròn vai trò nòng cốt của nền kinh tế thậm chí đã trở thành gánh nặng cho
nền kinh tế, lũng đoạn thông qua quan hệ, coi trọng lợi ích nhóm, các tập đoàn kinh tế
được xem là một trong những nguyên nhân gây ra lạm phát vào năm 2008.
 Mô hình công ty mẹ - công ty con
 Công ty mẹ có chức năng trực tiếp sản xuất kinh doanh và đầu tư tài chính vào
doanh nghiệp khác hoặc chỉ thực hiện việc đầu tư tài chính vào doanh nghiệp
khác. Công ty mẹ có các quyền, nghĩa vụ của công ty nhà nước quy định tại
Chương III của Luật Doanh nghiệp nhà nước; thực hiện quyền, nghĩa vụ của chủ
sở hữu đối với phần vốn đầu tư vào các công ty con và công ty liên kết.
 Công ty mẹ có cơ cấu quản lý gồm Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám
đốc, các Phó tổng giám đốc, kế toán trưởng và bộ máy giúp việc. Bộ máy quản lý
của công ty mẹ là bộ máy của Tổng công ty.
1.2 TÁI CẤU TRÚC KHU VỰC KINH TẾ NHÀ NƯỚC
1.2.1 Khái niệm :
Tái cấu trúc được hiểu là quá trình thực hiện những thay đổi căn bản trong doanh nghiệp
nhằm giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn, là quá trình tổ chức, sắp xếp lại doanh nghiệp
nhằm tạo ra “trạng thái ” tốt hơn cho doanh nghiệp để thực hiện những mục tiêu đề ra.
Thực hiện: Nhóm 3 Đêm13 K20
Trang 5/22
Chuyên đề: Tập đoàn kinh tế nhà nước và Tái cấu trúc khu vực kinh tế nhà nước
GVHD: GS.TS. Dương Thị Bình Minh
Tái cấu trúc hiểu theo nghĩa rộng là một quá trình làm thay đổi căn bản trong doanh nghiệp
thông qua việc thay đổi cấu trúc các bộ phận một cách thuần túy, thay đổi căn bản về sở hữu, cơ
cấu vốn, HĐQT hay nhân sự quản lý cấp cao của doanh nghiệp hoặc thay đổi cả quy trình kinh
doanh trên nền tảng và triết lý kinh doanh cũ. Tóm lại, tái cấu trúc nghĩa là thay đổi cấu trúc và
những gì thuộc về cấu trúc bên trong của doanh nghiệp.
Tái cấu trúc hiểu theo nghĩa hẹp là thay đổi cơ cấu doanh nghiệp (thay đổi phòng, ban chức
năng), thay đổi hệ thống doanh nghiệp (thay đổi công ty thành viên, chi nhánh, đại lý phân
phối).
1.2.2 Các loại hình tái cấu trúc

Chuyên đề: Tập đoàn kinh tế nhà nước và Tái cấu trúc khu vực kinh tế nhà nước
GVHD: GS.TS. Dương Thị Bình Minh
 Việc cổ phần hóa chưa được thực hiện đều khắp trong các lĩnh vực.
 Hình thức thực hiện cổ phần hóa ở VN
 Giữ nguyên vốn nhà nước hiện có tại doanh nghiệp, phát hành thêm cổ phiếu để tăng
vốn điều lệ.
 Bán một phần vốn nhà nước hiện có tại doanh nghiệp hoặc kết hợp vừa bán bớt một
phần vốn nhà nước vừa phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ.
 Bán toàn bộ vốn nhà nước hiện có tại doanh nghiệp hoặc kết hợp vừa bán toàn bộ
vốnnhà nước vừa phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ.
1.2.2.2 Tái cấu trúc tài chính
Cấu trúc tài chính bao gồm nợ ngắn hạn, nợ trung và dài hạn, vốn chủ sở hữu được sử dụng
để tài trợ cho quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Cấu trúc tài chính trừ đi nợ ngắn hạn sẽ cho
ta cấu trúc vốn của doanh nghiệp. Một cấu trúc vốn hợp lý phải đảm bảo sự hài hòa giữa vốn
chủ sở hữu và các khoản nợ phải trả, có chi phí sử dụng vốn thấp và rủi ro chấp nhận được, phù
hợp với điều kiện kinh doanh cụ thể của doanh nghiệp. Sự kết hợp giữa hai nguồn vốn này phụ
thuộc vào đặc điểm của ngành mà doanh nghiệp hoạt động, tùy thuộc vào quyết định của người
quản lý trên cơ sở xem xét tình hình kinh doanh và tài chính của doanh nghiệp.
Tái cấu trúc vốn là thật sự quan trọng và cần thiết cho mọi doanh nghiệp. Hiểu theo nghĩa
hẹp, đây là quá trình tổ chức, sắp xếp lại các nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp thông qua
việc lựa chọn và thực hiện các quyết định tài trợ của doanh nghiệp nhằm đạt được một cấu trúc
vốn hợp lý, thích ứng với từng giai đoạn phát triển, thực hiện có hiệu quả các mục tiêu kinh
doanh mà doanh nghiệp đề ra. Hiểu theo nghĩa rộng, quá trình này còn bao gồm cả việc lựa chọn
và đa dạng hóa các kênh huy động vốn, tổ chức hoạt động kinh doanh hiệu quả, làm lành mạnh
hóa tình hình tài chính...trong từng thời kỳ nhất định để từ đó gia tăng giá trị doanh nghiệp.
1.2.2.3 Đánh giá lại quy trình kinh doanh
Quy trình kinh doanh (gồm các chiến lược, các quy trình, công nghệ và con người) là yếu tố
quan trọng cần tái cơ cấu. Doanh nghiệp cần xác lập lại mục tiêu để định ra chiến lược phát triển
mới, có thể co hẹp lại, cũng có thể mở rộng ra ở một ngành hay lĩnh vực nhất định. Việc đánh
giá lại tận gốc rễ quy trình hoạt động sản xuất kinh doanh có thể khiến doanh nghiệp phải thay