Trang 1 TÀILIUBÀIGING
LÝ LUN DY HC
5.CÁC LUN IM C BN CA LÝ LUN DY HC 9
CHNG II. QUÁ TRÌNH DY HC 10
1. KHÁI NIM CHUNG V QUÁ TRÌNH DY HC 10
1.1. NH NGHA 10
1.2. CÁC DU HIU CA QTDH 10
1.3. HOT NG DY VÀ HOT NG HC 12
1.4. MT S QUAN NIM V QUÁ TRÌNH DY HC 13
2. THÀNH T CU TRÚC VÀ BN CHT CA QUÁ TRÌNH DY HC 14
2.1. THÀNH T CU TRÚC CA QUÁ TRÌNH DY HC 14
2.2. BN CHT CA QUÁ TRÌNH DY HC 15
3. NHIM V CA QUÁ TRÌNH DY HC 19
3.1. GIÁO DNG HC SINH 19
3.2. GIÁO DC HC SINH 19
3.3. PHÁT TRIN HC SINH 20
4.LOGIC CÁC KHÂU VÀ NG LC CA QUÁ TRÌNH DY HC 20
4.1. LOGIC CÁC KHÂU CA QUÁ TRÌNH DY HC 20
4.2. NG LC CA QUÁ TRÌNH DY HC 22
5. NGUYÊN TC DY HC 24
5.1. KHÁI NIM 24
5.2. CÁC NGUYÊN TC C TH 24
CHÖÔNG III. MC TIÊU VÀ NI DUNG DY HC 27
1. MC TIÊU DY HC 27
1.1. KHÁI NIM 27
1.2. PHÂN BC MC TIÊU DY HC 28
1.3. PHÂN LOI MC TIÊU DY HC 29
1.4. TÍNH C TH VÀ CHÍNH XÁC CA VIC DIN T MC TIÊU DY HC . 30
2. NI DUNG DY HC TRONG TRNG THCN VÀ DY NGH 31
2.1. KHÁI NIM 31
2.2. CÁC YU T C BN CA NI DUNG DY HC 32
2.3. CÁC YU T NH HNG N VIC LA CHN VÀ XÂY DNG NI

2.2. KIU PHNG PHÁP KHÁM PHÁ VÀ GII QUYT VN  54
3. NHÓM CÁC PHNG PHÁP TRUYN THU 56
3.1. Phng pháp thuyt trình 56
3.1.3. PHÂN LOI 58
3.1.4. VN DNG 59
3.2. Phng pháp din trình làm mu 63
4. NHÓM CÁC PHNG PHÁP I THOI 67
4.1. PHNG PHÁP ÀM THOI 67
4.2. PHNG PHÁP THO LUN 71
5. T CHC DY THC HÀNH 73
5.1. C S LÝ THUYT V PHNG PHÁP DY THC HÀNH 73
5.2. CÁC PHNG PHÁP DY THC HÀNH 76
GV LÀM MU 76
LÀM MU – LÀM THEO 77
LNH HI LÝ THUYT 78
6. CÁC HÌNH THC T CHC DY HC VÀ HÌNH THC T CHC HC 80
6.1. KHÁI NIM CHUNG V CÁC HÌNH THC T CHC 80
6.3. HÌNH THC T CHC HC 82
7. PHNG PHÁP DY HC GII QUYT VN  86
7.1. KHÁI NIM 86
7.2. C TRNG CA DY HC GII QUYT VN : 87
7.2.4. CÓ NHIU MC  TÍCH CC THAM GIA CA HC SINH KHÁC NHAU 90
7.3. U IM VÀ HN CH CA PHNG PHÁP 91
7.4. CÁC PHNG PHÁP C TH DY HC GII QUYT VN  91
CHNG VI. KIM TRA VÀ ÁNH GIÁ 95
1. I CNG V KIM TRA VÀ ÁNH GIÁ 95
1.1. KHÁI NIM 95
1.2. MC ÍCH CA KIM TRA VÀ ÁNH GIÁ 96
1.3. CÁC TIÊU CHUN CA MT BÀI KIM TRA 96
1.4. CÁC NGUYÊN TC ÁNH GIÁ 98

Khong cui th k 18, trên th gii có 3 dòng t tng v lý lun dy hc chính, đó là
trng phái theo ch ngha duy vt bin chng, ch ngha duy tâm và ch ngha khoa hc phân
tích kim chng. Lý lun dy h
c theo ch ngha duy vt bin chng đc xut phát t t tng
ca Karl Marx (1818 -1883). Nhng nhà lý lun dy hc ni ting theo t tng này là: Lothar
Klingberg, Hacker (c), Leontjew, Wygotski, Galperin (Liên Xô c),…
Lý lun dy hc theo ch ngha duy tâm đc hình thành t t tng ca Ernst
Schleiermacher (1768 - 1834). Nhng nhà lý thuyt đi din cho trng phái này đu tiên là
Wilhelm Dilthey ngi c (1833 – 1911), sau đó Max Frischeisen Koehler (1878 – 1923),
Herman Nohl (1879 – 1963), John Dewey (1859 – 1952),…
Lý lun dy hc theo ch ngha khoa hc phân tích ki
m chng đc hình thành t t
tng ca August Comte (1789 – 1857) ngi Pháp. Nhng nhà lý thuyt đi din cho trng
phái này là Skinner, Bloom,…
(1)

Mô hình lý lun dy hc là gì?
1. Mô hình lý lun dy hc là mt lý thuyt phân tích và mô hình hóa hot đng dy
hc có tính quy lut trong nhng mi quan h đa dng ca hot đng dy hc
trong cng nh ngoài trng hc.
2. Nó đa ra nhng điu kin, nhng kh nng và ranh gii ca vic dy và hc.
3. Nó đi din cho mt trng phái lý lun (cng có th kt hp ca nhiu trng
phái lý lun).
Cui thp niên 70 đn đu nhng nm 80 đã xut hin nhng khng hong v mt mô
hình lý lun dy hc c s cho mi mt trng phái. Khong đu thp niên 90, nhng mô hình
lý lun dy hc có s hc hi ln nhau và vn dng ca nhau nhng kt qu nghiên cu và khó
phân bit đc nu chúng ta chiu theo 3 dòng t tng v lý lun d

Hình 1. Phm vi đi tng nghiên cu ca lý lu
n dy hc
Didactic luôn tr li câu hi: (hc?) 
làm gì
Cái
gì
Nh th
nào
Lúc
nào

đâu
Bng
cái gì
Ai
Ni dung
Mc đích
Phng pháp
Thi gian
a đim
Phng tin
Ngi hc
Trang 8


- T chc dy hc: k hoch dy hc, các khâu ca quá trình dy h
c
- Quá trình dy lý thuyt và thc hành.
4. TÍNH HAI MT CA LÝ LUN
Lý lun dy hc luôn luôn có tính hai mt. Hai mt là hai nhim v nghiên cu c bn
ca nó song song đi kèm vi nhau. Hai nhim v đó là:
- Nghiên cu xác đnh thc trng dy hc (thc t dy hc k thut ngh nghip đang nh
th nào?)
- Nghiên cu đnh hng dy hc (d
y hc cn phi nh th nào?)
Trang 9

Xác đnh thc trng là mt s nghiên cu thc trng mà các nhà s phm thng dùng
nhng phng pháp nh: quan sát, phân tích, kim chng,…Leo Roth (1971) đã làm mt cuc
nghiên cu so sánh gia 3 lp hc bng 3 hình thc t chc dy hc khác nhau: dy hc toàn
lp, dy hc theo nhóm và dy hc theo chng trình. Sau đó đánh giá thành tích hc tp thu
đc ca mi lp đ rút ra xem hình thc t
chc dy hc nào tt hn. Vi ví d này chúng ta
thy rõ là ngi nghiên cu đã gp nhng khó khn nh th nào.  cuc nghiên cu đc
chính xác ông ta phi xác đnh so sánh kin thc ca hc sinh 3 lp, phi kim tra xem thái đ
ca giáo viên có nh hng đn kt qu hc tp không và v v. Nh vy hot đng s phm là
mt hot đng có tính tng th mà trong đó có nhiu yu t nh hng. Cho nên vic nghiên
cu ch hiu bit phn nào mi quan h bin chng gia các yu t hoc tính cht ca mt yu
t ch không th đa ra đc tt c các mi quan h bin chng ca nó, có ngha là kt qu
nghiên cu ch gii hn trong mt phm vi nh nht đnh. K
t qu này là c s cho vic tri thc
thc tin dy hc và vic tác đng ngc li vào quá trình dy hc.
Nghiên cu đnh hng dy hc là mt phn nhim v quan trng ca lý lun dy hc.
Vic đnh hng đc th hin bng vic đa ra các chng trình đnh hng hot đng dy
hc, các mô hình dy hc, các chng trình dy hc, phng pháp đào to, phng pháp dy

Johann Heinrich Pestalozzi (1746 – 1827)
Ông là ngi Thy S, quan đim ca ông: dy hc là ngh thut nâng cao lòng khát
vng ca con ngi và phng pháp ca ông đc tóm tt nh sau:
- Thích nghi vic dy hc vi nhng vn đ tâm lí;
- Nn tng ca s hiu bit là trc giác và ngôn ng: dy toán phi c th, dy hình th
phi thông qua s quan sát, dy ngôn ng phi da vào các giác quan, tp
đc phi da
vào ngôn ng;
- Giáo dc k thut là yu t cn thit và mang li giá tr thc tin;
- Giáo dc là khoa hc và là ngh thut đ rèn luyn trí tu và ci to xã hi;

CHNG II. QUÁ TRÌNH DY HC
1. KHÁI NIM CHUNG V QUÁ TRÌNH DY HC
1.1. NH NGHA
Dy hc là hot đng đc trng nht, ch yu nht c
a nhà trng, din ra theo mt quá
trình nht đnh t t
0
đn t
n
gi là quá trình dy hc (QTDH). ó là mt quá trình xã hi bao
gm
và gn lin vi hot đng dy và hot đng hc trong đó hc sinh t giác, tích cc, ch
đng, t t chc, t điu kin và điu chnh hot đng nhn thc ca mình di s điu khin
ch đo, t chc, hng dn ca giáo viên nhm thc hin mc tiêu, nhim v dy hc.
Quá trình dy hc là chui liên tip các hành đng dy, hành đng ca ngi dy và
ngi hc đan xen và tng tác vi nhau trong khong không gian và thi gian nht đnh,
nhm thc hin các nhim v dy hc.
1.2. CÁC DU HIU CA QTDH
 Dy hc là mt dng hot đng đc thù ca xã hi, nhm truyn th và lnh hi kinh

1.3. HOT NG DY VÀ HOT NG HC
Hot đng dy:
- Dy hc đc hiu là mt hình thc đc bit ca giáo dc (ngha rng), xem nh là mt
trng hp riêng ca nó (ca giáo dc). Dy hc là con đng đc bit quan trng trong
mi quan h bin chng và phi hp vi các con đng, các hot đng khác trong quá trình
giáo dc đ thc hin các mc tiêu và nhim v giáo dc đt ra.
- Dy hc là m
t quá trình truyn th, t chc nhn thc kin thc, kinh nghim xã hi và
ngh nghip cho ngi hc nhm hình thành và phát trin nhân cách nói chung và nhân
cách ngh nghip nói riêng. Dy hc bao hàm trong nó s hc và s dy gn bó vi nhau,
trong đó s dy không ch là s ging dy mà còn là s t chc, ch đo và điu khin s
hc.
- Dy hc là mt m
t ca quá trình dy và hc do ngi giáo viên thc hin theo ni dung,
chng trình đào to đã đnh nhm giúp ngi hc đt đc các mc tiêu hc tp theo tng
bài hc hoc toàn khóa đào to. Hot đng dy hc không ch hng đn yêu cu truyn th
kin thc, hình thành k nng, k xo và thái đ ngh nghip đúng đn  ngi h
c mà còn
góp phn phát trin tính tích cc và t chc các hot đng hc tp ca hc viên.
- Dy là hot đng ca giáo viên, không ch là hot đng truyn th cho hc sinh nhng ni
dung đáp ng đc các mc tiêu đ ra, mà còn hn na là hot đng giúp đ ch đo và
hng dn hc sinh trong quá trình lnh hi. Ch khi nào nm bt đc các điu ki
n bên
Trng thái ca ngi
hc  thi đim t(0)
đc th hin bi:
- Hiu bit, kh
nng, thái đ
- Các điu kin ni
tâm khác

c


nh hn
g
iu chnh
K
im tra
iu ki

n n
g
o

i cnh
(
môi tr

n
g)
Trang 13

trong (hiu bit, nng lc, hng thú,…) ca hc sinh thì giáo viên mi đa ra đc nhng
tác đng s phm phù hp đ hot đng hc đt đc kt qu mong mun.
Hot đng hc:
- Hc, theo ngha rng nht, đc hiu là quá trình c bn ca s phát trin nhân cách trong
hot đng ca con ngi, là s lnh hi nhng “sc mnh bn cht ngi” đã đc đi
tng hóa trong các sn phm ca hot đng con ngi. ó là hot đng phn ánh nhng
mt nht đnh ca hin thc khách quan vào ý thc ngi hc. Tuy nhiên nó ch yu hng
ngi hc vào lnh hi nhng chân lí đã đc loài ngi phát hin nhng chúng li là mi

điu chnh (xem
hình di). S điu chnh và s t điu chnh da trên nguyên lý nn tng ca điu khin hc,
Trang 14

đó là liên h ngc, là s thu nhn thông tin v mc đ phù hp ca hành đng thc hin so vi
hành đng quy đnh. Có hai loi liên h ngc: liên h ngoài t HS đn GV ch yu giúp cho
s điu chnh ca GV và liên h trong  bn thân HS ch yu giúp cho s điu chnh ca HS.
Các mi liên h ngc trong đc to ra không ch thông qua vic kim tra, đánh giá k
t qu
hc tp do GV tin hành mà còn thông qua s t kim tra, t đánh giá ca chính bn thân HS.
S điu chnh, s ch đo ca GV phi làm sao cho s t kim tra, t đánh giá đó hình thành và
ngày càng phát trin  HS đ h t điu chnh và hc tp mt cách t giác, tích cc và đc lp,
tc là làm cho hc tp tr thành mt h kín điu chnh vi tính cht là mt h th cp trong h
dy hc,  đó HS va là khách th va là ch th ca QTDH. Vì vy, QTDH di góc đ này là
quá trình phát trin bin chng, trong đó có s thng nht ca s điu chnh (dy), s đc điu
chnh và s t điu chnh (hc). Hình 4. iu chnh trong dy hc
- Theo thuyt thông tin, QTDH bao gm hai b phn là: b phn x lí và truyn thông tin
(GV) và b phn thu nhn, x lí, lu tr và vn dng thông tin (HS). Trong quá trình đó, vn đ
rt c bn là làm sao kh đc nhng thông tin, tín hiu nhiu khác nhau đ đm bo cho vic
truyn và nhn thông tin đc thông sut, đt hiu sut và hiu qu cao.
Theo t t
ng công ngh, đã và đang đc vn dng ngày càng sâu rng vào lnh vc giáo dc.
Theo đó, QTDH đc coi là mt quá trình công ngh đc bit.
2. THÀNH T CU TRÚC VÀ BN CHT CA QUÁ TRÌNH DY HC
2.1. THÀNH T CU TRÚC CA QUÁ TRÌNH DY HC
QTDH vi t cách là mt h thng gm có nhiu thành t c bn, trong đó GV cùng vi
hot đng dy và HS cùng vi hot đng hc là hai thành t

hành:
HS
Trang 15

HOT NG DY HC
dàng thy rng nu không có hai thành t đó cùng vi thành t th ba là ni dung dy hc thì
QTDH không th xy ra.
Nh bt c hot đng nào ca con ngi, hot đng hay QTDH cng có mc tiêu, cn
s dng nhng phng pháp, phng tin và cui cùng s đt đc nhng kt qu nht đnh.
Tt c nhng thành t trên tn ti và tác đng qua li ln nhau trong mt mi liên h hu c
cht ch và toàn b quá trình hay h thng dy hc li đc đt trong mt môi trng kinh t xã
hi  c bình din v mô ln vi mô. Bt c lúc nào và  đâu, h QTDH din ra là các thành t c
bn đó li tn ti và tác đng ln nhau trong mt cu trúc xác đnh ca QTDH.
Nu ch xét cu trúc ca chúng  dng gin đn nht, thì mt QTDH bao gm các yu
t: mc đích (mc tiêu dy hc), ni dung dy hc, các hot đng dy – hc, phng pháp dy
hc, phng tin dy hc và kt qu hc tp. Các yu t trên có s quan h hu c vi nhau,
ch c và chu s ch c l
n nhau, trong đó mc tiêu dy hc qui đnh các yu t khác.
Mt khác, mc tiêu dy hc nói riêng và các yu t khác ca QTDH nói chung đc
xut phát t nhu cu ca xã hi và chu s tác đng ca điu kin kinh t - vn hóa – xã hi –
khoa hc, Nói cách khác, các yu t xã hi này to nên mt “trng xã hi”, trong đó din ra
hot đng dy hc. Ta có th mô t mt cách đn gin mi quan h gia các thành t c bn
ca QTDH nh s đ di đây:


Trang 16

Quá trình s phm tng th hay quá trình giáo dc ngha rng là mt quá trình có mc
tiêu, có k hoch, có t chc, có hng dn nhm hình thành và phát trin nhân cách con ngi
đáp ng đc các yêu cu ca xã hi. Quá trình đó thng bao gm hai quá trình b phn đó là
quá trình dy hc và quá trình giáo dc (ngha hp). QTDH là b phn chính, có ý ngha quyt
đnh đn kt qu ca quá trình s phm tng th, nó ch
 yu nhm trau di hc vn, hình thành
và phát trin tri thc, k nng, k xo ngh nghip cho HS. Quá trình giáo dc ch yu nhm
hình thành lý tng, nim tin và hành vi đo đc cho HS
b) QTDH là mt quá trình nhn thc
Mc tiêu ca dy hc là, thông qua hot đng hc – mt hot đng nhn thc đc đáo
ca HS, làm cho hc lnh hi đc nhng kinh nghim xã hi mà loài ng
i đã tích ly đc
nhm hình thành k nng, k xo ngh nghip.
Hot đng hay quá trình nhn thc – hc tp  bc giáo dc ngh nghip có nhng đc
đim ch yu sau:
Quá trình nhn thc là quá trình phn ánh các hin tng thc tin nhng không phi là
phn ánh tt c mi hin tng mà là phn ánh mt cách tích cc và chn lc. Ch
nhng gì liên
quan đn nhu cu, hng thú, đn hot đng hin ti và s phát trin tng lai ngh nghip ca
cá nhân mi đc chn lc và phn ánh.
Quy lut nhn thc ca loài ngi đã đc W.I. Lênin nêu lên trong công thc ni
ting: “T trc quan sinh đng đn t duy tru tng, ri t t duy tru tng tr v thc
tin…”. Con đng bi
n chng ca s nhn thc chân lý, nh vy bao gm hai giai đon, đó là
giai đon cm tính và giai đon lý tính. Tuy nhiên, trong QTDH s nhn thc - hc tp ca HS
thng là nhn thc nhng điu mà nhân loi đã bit, tc là nhng điu mi m ch đi vi
chính bn thân h. iu đáng lu ý  đây là ho
t đng nhn thc ca HS không cn phi din ra

Dy hc là s tng tác gia ngi và ngi, ngi và xã hi bao hàm t nhóm lp HS,
tp th s phm, xã hi trong trng, xã hi ngoài nhà trng, thông qua các hot đ
ng dy hc
– giáo dc chính khóa và ngoi khóa trong và ngoài nhà trng.
Hot đng hc tp ca hc sinh đc din ra trong môi trng lp hc, nhóm hoc sinh.
S giao lu tng tác nh hng ln nhau trong quá trình hc tp. Giáo viên cn phi to ra
môi trng có tính tích cc cho hc sinh.
Mc tiêu dy hc do xã hi đt ra (tính quy đnh ca xã hi!) và giáo viên cng là ngi
đi din cho xã hi, đc xã hi phân công làm nhim v giáo d
c – đào to th h tr thông
qua vic t chc, điu khin, ch đo QTDH trong nhà trng.
Công tác dy hc – giáo dc ca nhà trng cn đn s tham gia đóng góp nhiu mt
ca các lc lng xã hi khác nhau di nhng khía cnh quan trng nh:
- Quá trình phát trin chng trình GD – T (theo quan nim mi) ca nhà trng cn đc
thc hin trong s phi h
p cht ch gia các nhà GD –T vi các lc lng xã hi ngoài
nhà trng, đc bit là các chuyên gia thc tin và nhng đi din ca các c s s dng
ngi tt nghip.
- Huy đng và tng cng các ngun lc, nht là ngun lc tài chính đm bo cht lng dy
hc – giáo dc.
- Hot đng hc tp din ra trong môi trng tp th
 hc sinh, trong đó có s tng tác gia
các thành viên
e) QTDH là mt quá trình HS va là khách th va là ch th
Trang 18

Hot đng mang tính khách th ca ngi hc là hot đng din ra di s hng dn,
t chc và kim tra giám sát ca GV nhm tip cn vi đi tng lnh hi. Nó bao gm mt s
hot đng sau đây:
- Tip nhn và thc hin các nhim v và k hoch hot đng hc tp do GV đ ngh.

g) QTDH chu s tác đng ca điu kin bên ngoài và điu kin bên trong
iu kin bên ngoài là đi
u kin c bn tác đng gián tip đn QTDH nh đng li,
quan đim chính tr, chin lc giáo dc ca nhà nc và xã hi, nhng quy lut v tâm lý s
phm và tri thc xã hi. Nó b chi phi bi nhu cu xã hi.
iu kin bên trong là điu kin tác đng trc tip đn quá trình dy hc và xy ra chính
trong quá trình đó nh c s vt ch
t ca c s đào to, thái đ, nng lc ca GV, mi quan h
gia HS và GV, kh nng ca HS.
Trang 19

h) QTDH là mt quá trình điu khin và điu chnh ca GV kt hp vi quá trình t
điu khin và t điu chnh ca HS
Quá trình này đòi hi phi đc qun lý ca thy và t qun lý ca HS nhm to nên s
phi hp nhp nhàng gia các đng liên h xuôi và đng liên h ngc. Làm cho QTDH tr
thành mt chu trình khép kín (xem hình di).
Hình5. iu chnh trong quá trình dy hc
Trong QTDH, thông qua vic kim tra ca thy đ ra và s t kim tra ca HS, h có
th phát hin đc nhng u đim và thiu sót ca mình đ t điu chnh nh t khc phc
thiu sót và phát huy nhng u đim. Ngoài ra khi tranh lun, trao đi ý kin vi bn bè, tp th
HS cng có th t kim tra li kin thc đã nm và t điu chnh vic hc tp ca mình.
3. NHIM V CA QUÁ TRÌNH DY HC
3.1. GIÁO DNG HC SINH
Làm cho HS nm vng h thng tri thc vn hóa, khoa hc k thut, k nng k xo lao

Dy hc là to điu kin cho s phát trin cá nhân nh nng lc nhn thc và nng lc
hành đng, nng lc gii quyt vn đ sáng to, nng lc t hc, t thích ng (ngi ta còn gi
là nhim v dy phng pháp).
Nhim v phát trin s có hu hiu hn nu có phng hng rõ ràng lôi cu
n HS vào
nhng loi hình hot đng có tác dng phát trin s cm th và lnh vc vn đng trí tu, ý chí,
cm xúc, đng c ca cá nhân HS.
Cn nhn mnh rng dy hc bao gi cng mang tính phát trin cá th ngi hc nhng
chúng ta cha đnh hng rõ rt các phng pháp và ni dung dy hc theo hng đó cho nên
phm vi nhng phm cht cn phát trin có ph
n nào b thu hp. Vi ý ngha đó, vic quá đ
sang dy hc theo hng phát trin có ý ngha là m rng phm vi các nh hng phát trin,
tng cng các yu t sáng to trong hot đng hc tp.
c đim ca nhim v phát trin là nó không tn ti t nó mà là kt qu ca hai chc
nng giáo dc và giáo dng. Nhng cng đ, mc
đ đa dng, chiu sâu ca s phát trin
ph thuc vào giáo dng và giáo dc.
Mi quan h gia ba nhim v
C ba có mi quan h mt thit vi nhau: cái này đi trc cái kia, cái kia là hu qu ca
cái này, nhng đng thi là điu kin tích cc hóa nguyên nhân ban đu. Hai nhim v giáo
dng và giáo dc hp li thành c s cho nhim v phát trin.
Nhim v
th ba đn lt mình, sau đó tích cc hóa hai chc nng đu. Bi vy cn xét
đn tính bin chng thng nht ca ba chc nng y khi tip cn đn mi quan h qua li gia
chúng vi nhau.
Ba nhim v c bn này đc thc hin bng cách lên k hoch tng th các nhim v
ca bài dy (giáo dng, giáo dc, phát trin), ri l
a chn ni dung hot đng ca giáo viên và
hc sinh, kt hp vi các phng pháp, hình thc và phng tin dy hc đ gii quyt ln lt
các nhim v mt cách thích hp trong mi giai đon ca bài hc, cui cùng kim tra, phân tích

quyt vn đ nhn thc.
b) T chc gii quyt các nhim v nhn thc
Mc tiêu:
- Truyn đt ni dung tri thc mi;
- T chc nhn thc cho HS;
- Kích thích đnh hng mc tiêu dy hc;
- T chc cho HS tìm thy tri thc mi.
Ni dung tri thc mi phi trình bày theo th t
 logic, kt hp vi phng tin dy hc
trc quan cng nh các phng pháp thích hp.
 đt đc mc tiêu này giáo viên cn (yêu cu):
- Chun b đy đ các tài liu và phng tin dy hc;
- Son giáo án k lng;
- Vn dng nhiu phng pháp dy hc mt cách hp lí;
- Kích thích HS tích cc tip thu, tham gia vào quá trình tìm đn kt qu ni dung nhn
thc;
- Huy đng, gii phóng các nng lc ca HS.
c) Cng c, hoàn thin tri thc, vn dng tri thc
Hc sinh phi lu tr ghi nh nhng điu đã tip thu sao cho đy đ, chính xác và bn
vng, khi cn li có th tái hin chúng đc nhanh, đy đ và chính xác đng thi vn dng nó.
Trang 22

Mun vy hc sinh phi đc cng c nhng tri thc, k nng mi hc thông qua s ghi nh có
ch đnh, có k hoch.
Mc tiêu:
- H thng hóa li nhm hoàn thin tri thc
- Cng c nhng đim quan trng
- Hình thành k xo và nâng cao nng lc nhn thc
- Vn dng nhng kin thc va m
i tip thu

là nhng yu t thúc đy QTDH hay thúc đy hc sinh tin hành hot đng nhn thc trong
QTDH.
Trang 23

Mi s vt, hin tng ca th gii khách quan đu vn đng và phát trin không
ngng. Mi s vn đng đu có ngun gc là s đu tranh và thng nht gia các mt đi lp,
tc là gii quyt các mâu thun c bn ca s vt, hin tng. QTDH vn đng và phát trin là
do các mâu thun bên trong và bên ngoài ca nó liên tc xut hin và đ
c gii quyt. Vic
nhn thc đc các mâu thun và gii quyt đc các mâu thun đó  HS s to nên đng lc
cho QTDH.
Các mâu thun ca QTDH gm các mâu thun gia các thành t cu trúc nh gia mc
tiêu, yêu cu vi trình đ hin có ca HS to nên các nhu cu (xut hin  HS di nh hng
ca GV) tip thu kin thc k nng và k x
o vi các kh nng thc t tha mãn các nhu cu
đó.
iu kin đ mâu thun tr thành đng lc:
Trong QTDH, không phi c có mâu thun ny sinh là t nhiên có đng lc xut hin
(hng thú nhu cu…) mà phi trong nhng điu kin nht đnh thì đng lc mi đc hình
thành t mâu thun đó:
(1) Trc ht mâu thun phi đc HS chú ý đ
c và cm thy có khó khn nht đnh trong
nhn thc và t đó có nhu cu gii quyt khó khn nhm hoàn thành nhim v hc tp
đ ra.
(2) Mâu thun phi va sc vi HS, tc là nhim v hc tp mi phi  mc đ tng ng
vi gii hn trên ca vùng phát trin gn nht ca HS mà h có th gii quy
t đc vi
n lc cao nht v trí tu và th lc. iu đó là rt quan trng vì nu va sc  mc
bình thng không có n lc thì không có kích thích đc t duy, không gây đc hng
thú hc tp  HS. Ngc li nu vn đ  mc đ khó quá thì s dn đn cng thng và

:
- Khi dây tm quan trng ca nó đi vi hot đng ngh nghip sau này, hay mi liên h
ca chúng đi vi ni dung đã hc hay s liên thông vi các môn hc khác
- To ra các tình hung có mâu thun làm tng nhu cu
- có nhng bin pháp kp thi đúng đn đ nhm tng đng lc ca ngi hc ví d nh
li khen ngi, cho đi
m khuyn khích.
5. NGUYÊN TC DY HC
5.1. KHÁI NIM
- Nguyên tc dy hc là lun đim c bn cn phi da vào khi ging dy nhng vn đ
khoa hc. Lun đim c bn: ch đo trc tip vic la chn ni dung và các hình thc
t chc dy hc, vn dng trong tt c các khâu ca QTDH cng nh trong t
t c các
môn hc.
- Tác gi khác cho rng, nguyên tc dy hc là nhng phng hng chung đc đúc kt
thành nhng lun đim c bn, có giá tr ch đo toàn b công tác dy hc theo đúng
quy lut ca QTDH
5.2. CÁC NGUYÊN TC C TH
Vic trình bày h thng các nguyên tc cng có nhiu cách khác nhau tùy theo quan
đim ca tng tác gi, có tác gi chia thành 7, hay 8 hoc 10,…nguyên tc. Sau đây là các
nguyên tc dy hc c th
Nguyên tc 1: m bo tính thng nht gia giáo dc t tng, giáo dc khoa hc và giáo
dc ngh nghip
Nhà trng chúng ta là nhà trng XHCN, đt di s lãnh đo ca ng, đm bo s
giáo dc nhng con ngi XHCN
Nhà trng là nhng trng dy ngh, không phi là nhà trng dy ngh chung chung.
Do đó vic dy hc ph
i đm bo tính ngh nghip, tính nghip v.
Trang 25


xã hi trong các lnh vc sn xut, vn hóa, hot đng xã hi và trong công tác thc nghim
khoa hc.
Thông thng, lý thuyt đi trc, dùng lý thuyt đ ch đo thc tin, nhng đôi khi
thc tin ra trc, sau đó mi đúc kt thành lý lun.
Nguyên tc 3: m bo thng nht gi
a dy và hc
Hai mt này h tr ln nhau: nu hc mà không cn dy thì có th s đi vào đng
vòng, không hiu qu. Dy và hc là hot đng song hành, hot đng dy hc là ch đo, còn
hot đng hc là ch đng.
Trang 26

Tính t giác ca HS trong hc tp biu hin  ch hiu đc mc tiêu hc tp, có hng
thú hc tp, có ý chí đi sâu vào ni dung ch không phi ghi nh máy móc.
Tính tích cc biu hin  vic HS bit khc phc khó khn, tp trung chú ý, tng cng
s suy ngh đ tp trung kin thc và tím cách gii quyt vn đ.
Tính tích cc biu hin ch y
u trong hot đng trí tu, trong đó HS vn dng, phi hp
toàn b các chc nng tâm lý, t mình tin hành các thao tác t duy đ lnh hi tri thc.
Tính đc lp biu hin  ngi hc luôn luôn đng não suy ngh đ nm tri thc, không
công nhn mt cách c tin bt c điu gì cha hiu bng hiu bit và lý l ca mình hoc luôn
luôn tip thu chân lý vi óc phê phán và tinh thn hoài nghi khoa hc, lt ngc li vn đ theo
nhn thc ca bn thân đ tìm li vn đ và trên c s đó hot đng ca h mang tính sáng to.
 kích thích HS hc tp cùng vic làm ny sinh nhu cu hiu bit vn đ, luôn đt HS
vào tình hung có vn đ. Giáo viên cn d kin nhng khó khn mà HS gp phi và đ ra
nhng yêu cu cao hn, trên c s
đó h rút ra nhng khái nim, quy lut có c s đ t phân
tích vn đ. Giáo viên cng nên và cn giúp HS tip cn khoa hc bng nhiu con đng khác
nhau: sn xut, hc tp.
Nguyên tc 4: m bo tính thng nht gia c th và tru tng
C th: thy bng giác quan. C th trong trng hc là: các dng c, đ dùng dy hc

thì phi chú ý đn tp th.
Bn thân vic hc li mang tính cá nhân (khơng ai hc thay cho ai), đc bit trong làm bài,
thi hay kim tra.
CHƯƠNG III. MC TIÊU VÀ NI DUNG DY HC
1. MC TIÊU DY HC
1.1. KHÁI NIM
Mục tiêu được hiểu là: cái điểm, cái ý đònh, cái mẫu mắt mình trông vào, nhắm vào
1
.
Theo từ điển tiếng Việt thông dụng NXB Giáo dục – 1998, thuật ngữ “mục tiêu”
được giải thích là: Đích đặt ra cần phải đạt tới.
Theo R.F Mager mục tiêu dạy học là một lời phát biểu mô tả về kết quả những sự
thay đổi có tính mong muốn ở người học sau quá trình dạy học
2
.
Theo Chr. Moeller: mục tiêu dạy học là sự mô tả về trạng thái người học sau quá
trình dạy học đạt được.
3

Theo S. Bloom: “Nói đến mục tiêu dạy học (leaner object) là chúng tôi muốn nói đến
lối phát biểu rõ ràng về các phương thức theo đó chúng ta có thể mong đợi tạo nên sự thay
đổi hành vi ở học sinh thông qua dạy học. Như vậy, nghóa là các phương thức theo đó học
sinh thay đổi kiến thức (tư duy), tình cảm, và động cơ tâm lý hóa (kỹ năng kỹ xo)”.