Kỷ yếu hội nghị Khoa học Môi trường và Công nghệ sinh học năm 2011

96

CÁC TỈNH VEN BIỂN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG PHẢI LÀM GÌ
TRƢỚC SỰ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU MANG TÍNH TOÀN CẦU

Vũ Lê Kiểm Tú
Khoa Môi trường và CNSH, trường Đại học Kỹ thuật và Công nghệ TP.HCM

Vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBCSL) gồm có 8 tỉnh: Long An, Tiền Giang,
Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Cà Mau, Bạc Liêu và Kiên Giang với chiều dài bờ biển 700km,
chiếm 23% so với cả nƣớc, và 25 cửa lạch lớn và nhỏ. Vùng ven biển còn có hệ thống sông ngòi tự
nhiên và nhân tạo dày đặc thuận lợi cho việc thông thƣơng với các tỉnh khác và các quốc gia láng
giềng.

Với tổng diện tích các huyện ven biển là 18.066,6 km
2
, chiếm gần 46 % diện tích của toàn
ĐBSCL, dân số 10,88 triệu ngƣời vào năm 2010 chiếm 50% dân số của vùng . Kinh tế vùng ven
biển này chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp và thủy sản, chiếm 53 % GDP của ĐBSCL. Trong
những năm gần đây ngành du lịch cũng phát triển mạnh góp phần thúc đẩy kinh tế của cả nƣớc,
chiếm 35% GDP dịch vụ toàn vùng. Nhƣng đây là vùng thấp nên sẽ chịu nhiều ảnh hƣởng do biến
động của biến đổi khí hậu toàn cầu. Trong mùa khô nƣớc mặn xâm nhập sâu vào nội đồng gây khó
khăn trong sản xuất và sinh hoạt của ngƣời dân. Trƣớc tình hình cấp bách đó, các tỉnh ven biển
ĐBSCL đã và đang thực hiện các biện pháp để ứng phó và thích nghi với tình hình biến đổi khí hậu
mang tính toàn cầu nhƣ hiện nay.

VÙNG VEN BIỂN ĐBSCL TRƢỚC TÁC ĐỘNG KÉP
Ảnh hƣởng nƣớc biển dâng do tác động của BĐKH
Vùng ven biển ĐBSCL do có vị thế thuận lợi nên trƣớc đây rất ít bị bão. Trong những năm

tính 5,7 tỷ m
3
nƣớc, lƣợng điện phát ra là 14697 MW.
Việc xây dựng các đập thủy điện của Trung Quốc ảnh hƣởng nghiêm trọng đế hệ sinh thái.
Tính đến thời điểm hiện nay ba dự án thủy điện đã hoàn thành và đƣa vào hoạt động tại nƣớc này.
Dự án công trình thủy điện Tiểu loan (Xiao wan) đƣợc hoàn thành năm 2010 với dung tích hồ chứa
W = 15 tỉ m
3
, công suất N = 4200 MW, chiều cao đập H = 292 m. Sau năm 2010 TQ sẽ tiếp tục xây
dựng nhà máy thủy điện Nọa Trát Độ (Nouzhadu) với dung tích W = 23 tỉ m
3
, công suất N = 5.000
MW. Dự kiến đến năm 2030 thì hoàn tất hệ thống công trình thủy điện bậc thang này. Hoạt động
xây dựng hệ thống thủy điện của các quốc gia thƣợng nguồn sông Mekong sẽ gây ảnh hƣởng đến
các nƣớc hạ nguồn trong đó có vùng ven biển ĐBSCL. Ngoài các công trình thủy điện ở thƣợng
nguồn đã và đang xây dựng còn 1 mối nguy hiểm nữa là công trình thủy nông Khong-Chi-Mien của
Thái Lan.
- Nếu công trình đƣợc xây dựng thì ĐBSCL sẽ mất đi 6,32 tỉ m
3
nƣớc mỗi năm, trong đó có
khoảng 3,92 tỉ m
3
(tức 300 m
3
/s) trong 5 tháng mùa khô (từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau). Số
lƣợng nƣớc này đủ để canh tác 325.000 ha lúa, hay để ngăn chặn sự xâm nhập mặn vào ĐBSCL vì
nó chiếm 17% lƣu lƣợng sông mùa khô sông Tiền và sông Hậu (1.800 m
3
/giây).
- Theo dự đoán thì 50% tổng lƣợng bùn cát của sông Mekong sẽ bị giữ lại trong các hộ chứa

Hình 1. Cá tra dầu sông Mekong với chiều dài lên tới 3,2 m và khối lƣợng lên tới 300 kg, cá tra
dầu là một trong những loài cá nƣớc ngọt lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, chúng đang đối mặt với
nguy cơ tuyệt chủng cao nhất trong số các loài cá của sông Mekong. Ảnh: lugaluda.com.

Hình 2. Là một trong những loài cá nƣớc ngọt lớn nhất thế giới, cơ thể cá đuối sông
Mekong có thể đạt tới chiều dài 5 m và nặng tới 30 kg. Tuy nhiên, hiện nay không ai biết
còn bao nhiêu con cá đuối nƣớc ngọt sống trong sông Mekong và liệu chúng có thể sống
ở biển nhƣ các đuối nƣớc mặn hay không. Ảnh: AP.
Kỷ yếu hội nghị Khoa học Môi trường và Công nghệ sinh học năm 2011

99 Hình 4. Chép Thái khổng lồ (còn gọi là chép Xiêm, chép đen) cũng là một
loài cá chép có kích thƣớc lớn của sông Mekong. Đa số chúng có chiều dài
trên 1,5 m và khối lƣợng hơn 45 kg. Chiều dài và khối lƣợng của những con to
nhất có thể lên tới 3 m và 300 kg. Thịt cá chép Thái rất ngon và đó là nguyên
nhân khiến số lƣợng của chúng giảm mạnh bởi tình trạng đánh bắt quá mức.
Ảnh: National Geographic.
Ngoài ra còn có nguy cơ xấu xảy ra khi lƣợng nƣớc khoảng 40 tỷ m
3
từ các hồ chứa đổ từ độ
cao 1.000m tạo thành các trận sóng thần lớn có sức công phá khủng khiếp gây ra hiện tƣợng vỡ đập
dây chuyền. Đây là một thảm họa, không đơn thuần của một quốc gia nào mà đây là thảm họa của
các nƣớc trong vùng. Có thể gây ra sự biến mất của một nền văn minh…

ỨNG PHÓ VÀ THÍCH NGHI
Ứng phó và thích nghi với sự biến động khí hậu mang tính toàn cầu không những là một
nhiệm vụ quan trọng hàng đầu nhiều về mặt kinh tế-xã hội, an ninh quốc phòng của vùng ven biển
ĐBSCL mà còn là nhiệm vụ của cả nƣớc, cả thế giới. Nếu nhƣ chúng ta không có các biện pháp

Kịch bản biến đổi khí hậu và nƣớc biển dâng (2006). Bộ Tài Nguyên và Môi Trƣờng
http://vnexpress.net/gl/khoa-hoc/2011/04/nhung-loai-ca-khong-lo-cua-song-mekong/
http://www.google.com.vn/