LUẬN VĂN:

Đặc trưng nền kinh tế thị trường
định hướng XHCN ở nước ta hiện nay
Nội dung

I. Một vài nét cơ bản về kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường là một nền kinh tế phát triển ở trình độ cao, là một mô hình
kinh tế phát sinh và tồn tại khách quan ngoài ý muốn của con người, không phụ thuộc
vào ý muốn chủ quan vào cấu trúc chính trị và bộ máy quyền lực. Mô hình kinh tế thị
trường là tài sản chung, là khuynh hướng khách quan của lịch sử phát triển kinh tế xã hội.
Đây là con đường đưa xã hội thoát cảnh nghèo đói.

1) Bản chất của kinh tế thị trường
Kinh tế thị trường là một nền kinh tế khách quan do sự phát triển của lực lượng sản
xuất quyết định, là phương thức lấy sự điều tiết của thị trường làm cơ sở phát triển. Do
vậy nó gồm 3 nội dung chủ yếu:
 Tự chủ kinh doanh và tự chịu lỗ lẫi trong kinh doanh.
 Tất cả các khâu của quá trình tái sản xuất xã hội đều có quan hệ mật thiết với
thị trường và được biểu hiện thông qua cơ chế tiền hàng.
 Cơ chế thị trường là cơ sở của vận hành kinh tế xã hội nó chịu sự điều tiết và
phân phối của nguồn vốn. ở bất kỳ một quốc gia nào khi chấp nhận và vận
hành nền kinh tế theo cơ chế thị trường đều phải giải quyết 5 vấn đề lớn :
Điều chỉnh thay đổi căn bản thiết chế quan hệ sở hữu.
Phải dân chủ hoá đời sống chính trị xã hội.
Cần tích luỹ được khối lượng vốn đầu tư cần thiết để tạo dựng nền móng
cho nền kinh tế thị trường đồng thời phải tích cực gia tăng khả năng tích luỹ để
mở rộng tái sản xuất xã hội ra tăng khả năng cạnh tranh.
Phải có một nền công nghệ kỹ thuật phất triển.
Phải xây dựng một cấu trúc kinh tế xã hội đồng bộ.

Thứ nhất, kinh tế hàng hoá kém phát triển, nền kinh tế còn mang nặng tính chất
tự cấp tự túc, cơ cấu kinh tế còn mất cân đối và kém hiệu quả, chưa có thị trường theo đúng nghĩa của nó và năng suất lao động xã hội và thu nhập quốc dân tính theo đầu người
còn thấp.
Nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta đã được hình thành và phát triển, vì vậy
thị trường nước ta cũng được hình thành và phát triển. Xem xét khái quát về thị trường
nước ta trong những năm vừa qua ta thấy thị trường nước ta vẫn còn là thị trường ở trình
độ thấp, tính chất của nó còn hoang sơ, dung lượng còn yếu và có phần rối loạn. Chúng ta
mới có thị trường hàng hoá nói chung, trước hết là thị trường hàng tiêu dùng thông
thường với hệ số giá cả và quan hệ mua bán bình thường. Về cơ bản chúng ta chưa có thị
trường sức lao động, thị trường tiền vốn trong khu vực kinh tế Nhà nước. Thực trạng này
của thị trường nước ta là do kết quả của nhiều nguyên nhân khác nhau. Về mặt khách
quan là do trình độ phát triển của phân công lao động xã hội còn thấp, nền kinh tế còn
mang nặng tính tự cấp tự túc. Về mặt chủ quan là do những nhận thực chưa đúng đắn của
nền kinh tế XHCN, do sự phân biệt duy ý chí giữa thị trường có tổ chức và thị trường tự
do.
Điều cần thiết phải rút ra từ thực trang của thị trường trên đây là: với tất cả tính
phức tạp và các mặt tiêu cực xảy ra trên thị trường, việc chuyển nền kinh tế nước ta sang
kinh tế thị trường vẫn đưa tới mức tiến bộ về mặt kinh tế hơn hẳn trước đây và tạo ra khả
năng dẫn tới bước ngoặt quyết định. Nhiệm vụ đặt ra hiện nay là phải tiếp tục thúc đẩy
quá trình hình thành và phát triển của thị trường ngày càng đầy đủ, thông suốt và thống
nhất trên phạm vi cả nước, phải gắn thị trường trong nước với thị trường thế giới.
Thứ hai về thực trạng của nền kinh tế nước ta khi chuyển sang nền kinh tế thị
trường là ảnh hưởng của mô hình kinh tế chỉ huy với cơ chế tập trung quan liêu bao cấp.
Hai cơ chế kinh tế cũ và mới (cơ chế tập trung quan liêu bao cấp và cơ chế thị trường) có
nhiều đặc điểm khác nhau, do đó điểm khác nhau cơ bản là ở chỗ: cơ chế cũ hình thành
trên cơ sở thu hẹp hoặc gần như xoá bỏ quan hệ hàng hoá tiền tệ, làm cho nền kinh tế bị
“hiện vật hoá”; cơ chế mới hình thành trên cơ sở mở rộng quan hệ hàng hoá tiền tệ.


3) đặc trưng của nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ở Việt Nam Nền kinh tế thị trường Việt nam là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, nó
có những đặc trưng riêng. Đặc trưng đó chính là tính định hướng XHCN của nền kinh tế
thị trường ở nước ta. Đây là đặc trưng cần thiết và có tính khách quan. Theo ý kiến của đa
số các nhà khoa học Việt nam thì có thể quan niệm định hướng XHCN nền kinh tế thị
trường ở nước ta có những nội dung sau:
Một là: Hai mặt kinh tế xã hội của nền kinh tế thị trường được chủ động kết hợp
với nhau từ đầu thông qua pháp luật, chính sách kinh tế và xã hội trên cả tầm vĩ mô và vi
mô. Chúng ta cũng cần có các chính sách kinh tế xã hội những giải pháp điều tiết mức
thu nhập của các tầng lớp dân cư nhằm thực hiện một xã hội văn minh.
Hai là: cùng vơi sự tăng trưởng và phát triển kinh tế, môi trường sinh thái cần
được chủ động bảo vệ và phát triển qua các dự án đầu tư môi sinh và qua việc chấp hành
đúng đắn luật pháp, chính sách môi trường của nhà nước.
Ba là: Nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN phải là một nền kinh tế phát
triển cao. Nếu như nền kinh tế trì trệ kém phát triển, tổng sản phẩm xã hội và thu nhập
quốc dân thấp dẫn tới mức thu nhập bình quân đầu người thấp, không có tích luỹ từ nội
bộ nền kinh tế thì không thể gọi là định hướng XHCN. Đây là một yêu cầu rất quan trọng
của định hướng XHCN.
Bốn là: Định hướng XHCN còn thể hiện trong cơ cấu kinh tế nước ta, đặc biệt là
cơ cấu thành phần kinh tế. Để có định hướng XHCN, kinh tế nhà nước phải phát huy
được vai trò chủ đạo, nó cùng với kinh tế hợp tác là nền tảng của nền kinh tế.
Năm là: Nhà nước kinh tế thị trường vì mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công
bằng văn minh. Trong thời kỳ đầu kinh tế thị trường, nhà nước ta thực hiện vai trò bà đỡ,
tạo điều kiện cho nền kinh tế thị trường phát triển đúng hướng. Vai trò đó thể hiện bằng
hệ thống pháp luật, bảo vệ nền tự do dân chủ, công bằng xã hội và mở rộng phúc lợi cho
nhân dân.
Sáu là : Nền kinh tế thị trường ở nước ta là nền kinh tế dân tộc hoà nhập với kinh

định, vững chắc và đạt hiệu quả công bằng xã hội . Kết luận

Nền kinh tế của đa số các quốc gia trên thế giới đều là nền kinh tế hỗn hợp ở mức
độ khác nhau. Việt Nam hiện nay đang trong thời kỳ chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch
hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN. Thực chất của vấn đề
này chính là giảm bớt tính tập trung, tăng cường tính tự điều chỉnh của thị trường. Với sự
chuyển đổi này, nền kinh tế Việt Nam hiện nay là nền kinh tế hỗn hợp với đặc trưng riêng
của mình. Cơ chế vận hành của nền kinh tế hỗn hợp là cơ chế thị trường có sự quản lý
của Nhà nước. Bằng những công cụ quản lý và chính sách của mình, Nhà nước Việt Nam
quản lý vĩ mô nền kinh tế phát triển theo định hướng XHCN, đảm bảo tăng trưởng hiệu
quả kinh tế và công bằng xã hội. Như vậy, Nhà nước luôn luôn có vai trò nhất định trong
sự phát triển của đất nước nói chung và phát triển kinh tế nói riêng.
Sau 10 năm thực hiện đường lối đổi mới, chúng ta đã đạt nhiều thành tựu và đưa
đất nước thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế xã hội. Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn còn
nhiều khó khăn, yếu kém. Để vượt qua giai đoạn này, trước mặt chúng ta còn có nhiều
thách thức lớn, trong đó có nguy cơ bị tụt hậu về kinh tế so với các nước trong khu vực.
Đồng thời chúng ta cũng có những cơ hội mới để phát triển. Vấn đề đặt ra là chúng ta
phải biết chủ động nắm thời cơ, kiên quyết đẩy lùi khó khăn, tạo thế ổn định để phát triển
nhanh và vững chắc. Điều này đòi hỏi phải nâng cao hơn nữa vai trò quản lý kinh tế của
Nhà nước nhằm thực hiện tốt hơn nữa chức năng định hướng và chỉ đạo sự phát triển, dẫn
dắt nỗ lực phát triển, tạo khuôn khổ pháp luật thống nhất vv để đáp ứng yêu cầu tăng
trưởng nhanh, ổn định, vững chắc và công bằng xã hội.