CO SOf LY LUAN, PHlMNG PHAP LUAN CUA CHU NGHIA MAC VE
VAN
HOA
VA
m
SONG VAN HdA CUA GIAI CAP CONG NHAN
PHAM XUAN NAM
N
eu chiing toi khong nh£m thi trong
to^n bo cac tac ph^m het
axle
phong
phii vk do so cua minh, ca C. Mac vk Ph.
Angghen ducing nhil chUa bao gicl dila ra
mot dinh nghia chinh thiitc nko ve vSn h6a.
Tuy nhien, 1^ nhQng nh^ sang Ikp chu nghia
duy v&t lich s\i tiing dSt nen m6ng cho mot
h$ thong ly lukn ve moi quan h§ tac dong
qua lai bifn chiing giQa ta't ca cac linh viic
d6i song xa hoi cua cac cpng dong ngilcli
trong tiS'n trinh lich ail - tii cd s6 ha tfing
kinh te, cd cSi'u xa hoi den kien true thvfdng
t^ng ve phap ly, chinh tri v^ cac hinh thiic ^
thiic xa hoi tUcfng ling - tren thUc te, cac ong
da neu len nhieu luSn diem h#'t siic sau s&c
ve vSn h6a n6i chung vk ddi song vfin h6a
cua giai cSi'p cong nhan n6i rieng, dat trong
sU so sanh giQa thUc trang cua dcJi song fl'y
diffli ach thong tri cua chu nghia tii ban vk
d\l bao trien vong phat trien cua n6 diidi chlf
do xa hoi chu nghia tUdng lai.

minh roi. Do la mot nhan x6t ra't tieu bieu
cua C. Mac ve hoat dong sinh song c6 y
thQc cua con ngQdi (2). Hdn nQa, con ngQdi
khong chi la'y cai sin c6 trong tQ nhien ma
con bien doi n6, lam them cho tQ nhien
nhQng cai ma tQ nhien khong c6. SQ bien
*
GS.TS. Vi^n Sii hoc
Rghi^ curu Lich sir. s6 5.2009
thQc,
no do'i lap v6i cai gia - ca sQ gia doi,
IQa bip iSn sQ gia tao, khien cQQng.
- Bieu hien tap trung ciia "thien" la cai
tot, sQ tQ te, la tinh cam vi tha, long nhan ai.
"Thien" la dac trQng cua tinh ngQdi va tinh
ngQdi. Dinh hQ6ng gia tri vao cai "thien",
con ngQdi c6 kha nang vQdn t6i cai tot, nay
nd long nhan ai, tQ do ma c6 thai do khoan
dung, do iQdng trong van hoa Qng xil.
• Bieu hien diin hinh cua "my" Id cdi
dep.
Cai dep the hien noi bat trong linh vQc
sang tao nghe thuat, dong thdi cai dep c6
mat trong ta't ca cac mat cua ddi song con
ngQdi, trong lao dong va san xua't, trong
dao dQc va loi song, trong 16i noi va cxi chi
giao tiep, trong thai do va hanh vi Qng xxi
giQa ngQ6i v6i ngQdi.
C^n iQu y ring, chdn - thien - my (cai
that, cai to't, cai dep) khong tach rcli nhau

nQdc ta ngay nay.
That tu, nhing hoat dong adng tao
van hoa dich thuc chi c6 the c6 duac khi
con nguai duac lao ddng tu do; con dudi
che dp tu ban chu nghia - mot che dp
nguai dp biic hoc lot nguai - thi lao dong
cua nguai cong nhan hi tha hoa, va vi
thenhOnggid tri van hoa do ngudi cong
nhdn tao ra lai trd thdnh cdi xa la, d^i
lap vdi ddi
sd^ng
cua chinh ho.
VSn trong Ban thdo kinh te • triei hoc
1844, C. Mac da phan tich sau sac tinh trang
tha h6a lao dong ciia ngQdi cong nhan, k6o
theo sQ tha h6a trong ddi song van hoa, tha
h6a trong hoat dong sang tao va hQ3ng thu
van h6a cua ho dQ6i ch^ do tQ ban chu nghia
6 chau Au niia diu the ky XK. 6ng viet: "Lao
dong [cua ngQdi cong nhan] san xutft ra
nhQng vat ph^m ky di$u cho nhQng ngQdi
giau, nhOng chinh no lai san xua't ra sQ b£n
cung hoa cong nhan. No tao ra lau dai, nhQng
cung tao ra ca nhQng nha d chuot cho cong
nhan. No sang tao ra cai d^p, nhOng cung
lam qu6 quat cong nhan N6 san xuS't ra tri
tue,
nhOng cung san xu^t ra ca sQ dlln don,
ngu ngoc cho cong nhan" (11).
C. Mac cho ring sQ tha h6a lao dong ciia

thieu thdn; cac mSt the cha't, tri tue va dao
dQc deu hi giai ca'p thong tri bo rdi, nhQng
bang ehinh sQ trai nghiem thQc tiln cua
minh, giai ca'p cong nhan Anh "vSn biet ra't
ro Idi leh cua ban than va Idi leh cua toan
din toe la the nao; ho eung biet Idi ich rieng
ciia giai ca'p tQ san la gi va ho c6 the trong
ddi dQdc gi 6 giai ca'p
a'y ,
ho khong hieu gi
ve nhQng va'n de tren trdi ma cac cha eo eo
gang day cho ho, nhQng ve nhQng va'n de
tr^n the, chinh tri va xa hoi thi ho lai hieu
r5 rang" (13). Day chinh la nhQng nguyen
nhan sau xa thuc d^y giai ca'p cong nhan
Anh dQng len da'u tranh vi nhQng quyen Idi
song con va vi ph^m gia con ngQcfi cua ho.
Thii nam, do yeu cdu khdch quan
cua qud trinh phdt trien cong nghiep,
ban thdn giai cap tU adn cung dan dan
nhdn thay sU can thiei phai tiing budc
cdi thien dai s^ng vdn hoa cua cong
nhdn Idm thue, nhung chi den khi
cdch mqng v6 adn thdnh cong thi giai
cap cong nhdn mdi that aU trd thdnh
nguai lam chu xa hoi vd Idm chu ddi
aong vdn hoa cua chinh minh.
DQng vQng tren lap trQdng duy vat bien
chQng triet de, trong khi phan tieh, mo ta
thQc trang ddi song van hoa cua giai ca'p

hi^n dieu do" (15).
TQdng tQ nhQ dQ bao sang sudt cua C.
Mac,
gfin nQa the ky sau khi cudn Tinh
cdnh cua giai cap lao dong Anh ra mat ban
dpc.
Ph. Angghen cung di t6i nhan x6t cho
rSng: Cung v6i qua trinh Qng dung khoa
Rghien curu L|ch sit. s6 5.2009
hoe vao san xua't cong nghiep, ban than
giai ca'p tQ san Anh da dan dan nhan tha'y
sQ can thiet phai quy dinh bang phap luat
gi6i han tQdng ddi hdp ly cua ngay lao dong
cua cong nhan (ngay lam viec 10 gid) (16),
xoa bo che do tra cong bang hang h6a va
tien hanh mot so' cai each khac nham cai
thien phan nao ddi so'ng van hoa cua eong
nhan (nha't la bo phan cong nhan ky thuat,
cong nhan tri thQc), khoi phue the cha't cua
ho,
dem lai cho ho mot trinh do hoe va'n va
.chuyen mon cung nhQ mot quyen dan chu
nha't dinh ve ehi'nh tri - xa hoi, the hien
qua hoat dong cua Hoi eong lien (17). Bcli
chi CO nhQ vay, thi cong nhan m6i c6 dQdc
mot trang thai the iQc, tri iQc va dao dQc
kha di du de van hanh nhQng may moc va
phQdng tien ky thuat ngay cang dQdc cai
tien, tao ra nhieu san pham v6i gia thanh
ha va cha't iQdng cao hdn, qua d6 dem lai

eong nhan c6 trinh do hoc va'n va ky nang
nghe nghiep ngay cang cao - bao dam cho
sQ thay the che do tQ ban bing mot che do
xa hoi tien bo va cong bing hdn, do la chii
nghia xa hoi, giai doan d£u cua chu nghia
cong san van minh.
Theo C. Mac va Ph. Angghen, dQdi chii
nghia xa hoi, che do s3 hQu tQ nhan tQ ban
chii nghia ve nhQng tQ lieu san xua't chii
yeu se dQdc thay the bing che do s3 hQu xa
hoi.
va trong dieu kien nhQ the, hoat dong
lao dong san xua't ciia ngQdi eong nhan
khong con la mot doi tQdng dl hi b6c lot
nQa ma trd thanh mot phQdng ti§n thiic
day sQ gia tang ciia nen san xua't xa hoi,
"bao dam cho moi thanh vien trong xa hoi
khong nhQng mot ddi song hoan toan dSy
dii ve vat cha't ma con dam bao cho ho
phat trien va van dung mot each hoan toan
tQ do va diy dii nhQng nang khidu the iQc
va tri iQc cua ho nQa" (18).
N6i each khac, chi den khi nao chii
nghia xa hoi dQdc xay dQng thanh cong, tQc
la khi che do ngQdi hoc lot ngQdi hi hoan
toan xoa bo, thi ngQdi eong nhan mdi that
sQ trd thanh chii the tQ do trong qua trinh
sang tao ra ddi song van hoa cua ban than
ho.
Ma moi bQdc tien len tren con dQdng

- Xay dQng gia dinh, tai san xua't ra con
ngQdi, nuoi day eon cai;
- Nang cao trinh do hoc va'n va ky nang
nghe nghiep;
- Dieu ehinh dinh hQdng gia tri dao dQc
va hanh vi dao dQc;
- ThQc hien quyen tQ do dan chii trong
sinh hoat chinh tri - xa hoi;
- ThQdng thQc va sang tao trong van h6a
the thao, khoa hoc, ky thuat, vkn hoc, nghe
thuat
NhQng boat dong ke tren eo mo'i quan h|
tac dong qua lai mat thiet vdi nhau. Trong
mot bdi canh xa hoi cu the nao d6, nhQng
hoat dong a'y c6 thi bi tha hoa nghiem
trong. NhQng theo quy luat van dong
khach quan ciia n6, sQ tha h6a a'y se tQng
bQdc dQdc giam thieu cung vdi da phat
triln cua iQc iQdng san xua't - yeu to quyet
dinh x6t den cung cua tien bo xa hoi -, ket
hdp vdi sQ tac dong cOia yeu to chu quan la
cuoc da'u tranh ciia giai ca'p cong nhan cho
nhQng Idi I'ch thiet thQc ciia chinh minh.
CHU THICH
(1),
(3). C. Mac va Ph. Angghen: Toan t&p, tftp
42.
Nxb. Chinh tri Quoc gia, Uh Npi, 2000, tr. 136.
(2),
(4), (5). Xem C. Mac vk Ph. Angghen: Toin

(16).
Sau cuoc da'u tranh thang Igi cua giai ca'p
cong nhan My vao cuoi the ky XIX, ngay lam vi^c
cua cong nhan tren the gi6i noi chung duijc nit
xuong 8 gid.
(17).
Xem C. Mac va Ph. Angghen; Todn tap,
tap 22. Nxb. Chinh tri quoc gia. Ha Noi, 1995, tr.
393-403.
(18).
C. Mac va Ph. Angghen: Todn tap, tap 19.
Nxb.
Chinh tri quoc gia. Ha Noi, 1995, tr. 329.
(19).
C. Mac va Ph. Angghen: Todn tap, tap 4.
Nxb.
Chinh tri quoc gia. Ha Noi, 1995, tr. 628.