LUẬN VĂN:

Nền kinh tế định hướng Xã hội
chủ nghĩa ở nước ta

I/ Nghiên cứu cơ sở lý luận về nền kinh tế định hướng Xã hội chủ nghĩa ở
nước ta:

1) Khái niệm về nền kinh tế thị trường:

Theo quan điểm của Samuelson trích trong kinh tế học thì: “ Một nền kinh tế
thị trường là một cơ chế tinh vi để phối hợp một cách không tự giác nhân dân và
doanh nghiệp thông qua hệ thống giá cả và thị trường. Nó là một phương tiện giao
thông để tập hợp tri thức và hành động của hàng triệu cá nhân khác nhau, không có
bộ não trung tâm nó vẫn giải được bài toán mà máy tính lớn nhất hiện nay cũng
không thể giải nổi. Không ai thiết kế ra nó. Nó tự xuất hiện và nó đang thay đổi
cũng như xã hội loài người.”
Theo quan điểm của đảng ta, một nền kinh tế mà trong đó những vấn đề cơ
bản của nó do thị trường quyết định được xem là nền kinh tế thị trường. Nói cách
khác nền kinh tế thị trường chính là nền kinh tế hàng hoá chịu sự điều khiển của cơ
chế thị trường. Nền kinh tế này khác với nền tập trung ở chủ thể xác định các vấn đề
cơ bản của nền kinh tế mà nền kinh tế tập trung chủ thể này là nhà nước thông qua
các mệnh lệnh hành chính. Chính sự khác biệt này tạo ra sức mạnh và là động lực
cho nền kinh tế phát triển.
Tại Việt Nam kể từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, chúng ta đã xác định
xây dựng nền kinh tế thị trường nhưng theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tức là có
sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế nhưng không phải can thiệp vào nền kinh
tế theo kiểu mệnh lệnh hành chính mà can thiệp thông qua các chính sách kinh tế vĩ
mô nhằm ổn định nền kinh tế và tạo điều kiện cho mọi thành phần kinh tế tham gia
vào sản xuất và kinh doanh. Sự can thiệp này được xem là cần thiết nhằm thiết lập
khuôn khổ pháp luật phù hợp, sữa chữa những khuyết tật của thị trường, đảm bảo sự
công bằng xã hội và ổn định nền kinh tế vĩ mô ( Kinh tế học – Samuelson). Đây là

tế. Những căn bệnh đặc trưng của cơ chế cũ như bảo thủ, trì trệ, kém năng lực hình
thành nên bộ máy quản lý thiếu chuyên môn nghiệp vụ nhưng lại có thái độ quan
liêu, cửa quyền cần phải được thay đổi. Thực tế cho thấy trải qua gần hai mươi năm
đổi mới gây dựng nhưng chúng ta vẫn phải thực hiện các cuộc chỉnh đốn Đảng, cải cách bộ máy hành chính chứng tỏ những quan niệm cũ sai lầm đã ăn sâu bám rễ như
thế nào. Việc xoá bỏ hoàn toàn không dễ dàng, không thể hoàn thành trong một sớm
một chiều nhưng đó là việc cần thiết để thúc đẩy kinh tế phát triển. Cùng với cơ
chế cũ cũng là sự bất cập khi nhà nước can thiệp quá sâu vào sản xuất kinh doanh,
điều hành không tuân theo các qui luật kinh tế mà theo cảm tính dẫn đến sự
thất bại trong thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội đã đề ra. Chuyển sang cơ chế
mới sẽ tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế phát triển theo đúng những qui luật
kinh tế khách quan.
Thực tiễn những năm đổi mới chỉ ra rằng việc chuyển đổi sang mô hình kinh
tế thị trường của Đảng ta là hoàn toàn đúng đắn. Nhờ mô hình kinh tế đó chúng ta
đã bước đầu khai thác được tiềm năng trong nước đi đôi với thu hút vốn và kỹ thuật
nước ngoài, giải phóng được năng lực sản xuất trong xã hội, phát triển lực lượng
sản xuất, góp phần quyết định bảo đảm nhịp độ tăng trưởng GDP bình quân hằng
năm trong những năm 2000 là 7%. Trong đó nông nghiệp phát triển liên tục, đặc
biệt là sản xuất lương thực đưa Việt Nam trở thành nước thứ ba trên thế giới về xuất
khẩu lương thực. Giá trị sản xuất công nghiệp tăng bình quân hàng năm 13,5%. Hệ
thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội được tăng cường. Đời sống nhân dân được
cải thiện, nâng cao tích luỹ xã hội, tạo tiền đề cho sự phát triển trong tương lai.

3) Bản chất kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta có một số điểm
như sau:
Thứ nhất , quá trình chuyển nền kinh tế nước ta sang nền kinh tế thị trường

nhân dân và thực hiện công bằng xã hội nên phải từng bước xác lập và phát triển
chế độ sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất chủ yếu một cách vững chắc, tránh
nóng vội xây dựng ồ ạt mà không tính đến hiệu quả như trước đây.
Về quản lý trong kinh tế thị trường địng hướng xã hội chủ nghĩa phải có sự
quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa. Nhà nước xã hội chủ nghĩa sẽ quản lý nền
kinh tế bằng pháp luật, chiến lược, kế hoạch, chính sách đồng thời sử dụng cơ chế
thị trường, các hình thức kinh tế và phương thức quản lý kinh tế thị trường để kích
thích sản xuất, giải phóng sức sản xuất, phát huy tính tích cực và hạn chế những mặt tiêu cực, khuyết tật của cơ chế thị trường, bảo vệ lợi ích nhân dân lao động và toàn
thể quần chúng nhân dân.
Về phân phối kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực hiện phân
phối chủ yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế, đồng thời phân phối theo
mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác vào sản xuất kinh doanh và thông qua
phúc lợi xã hội. Cơ chế phân phối này vừa tạo động lực kích thích các chủ thể kinh
tế nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, đông thời hạn chế những bất
công trong xã hội.Thực hiện tăng trưởng kinh tế gắn liền với công bằng xã hội ngay
trong từng bước phát triển.
Tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường nước ta còn thể
hiện ở chỗ
tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát triển văn hoá, giáo dục xây dựng nền văn
hoá Việt Nam tiên
4
tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, làm cho chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, giáo dục
và đào tạo con nguời, xây dựng và phát triển nguồn nhân lực của đất nước.
Chủ trương xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường, định hướng xã hội
chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước thể hiện trình độ tư duy và vận dụng của
Đảng ta về qui luật sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát

hành Trung ương khoá IV (năm 1979) các quan hệ hàng hoá tiền tệ đã được chấp
nhận nhưng mới ở mức độ thứ yếu. Đó là do qua nhiều thập kỷ qua, tư tưởng kinh
tế xã hội chủ nghĩa mang nặng thành kiến coi quan hệ hàng hoá và cơ chế thị trường
là biểu hiện thuộc tính của chế độ tư hữu và tư bản. Mặt khác là do chúng ta xây
dựng chủ nghĩa xã hội theo mô hình dập khuôn giáo điều chủ quan duy ý chí các
mặt bố trí cơ cấu kinh tế thiếu về phát triển công nghiệp nặng, quy mô lớn với xoá
bỏ các hình thức kinh tế dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, phát triển kinh tế
quốc doanh và kinh tế tập thể, nặng
5
nề hình thức phủ nhận nền kinh tế hàng hoá theo cơ chế thị trường, bộ máy quan
liêu cồng kềnh kém hiệu quả. Những sai lầm đó đã dẫn đến việc kìm hãm lực lượng
sản xuất và nhiều động lực phát triển, cuộc cải cách kinh tế bị đẩy lùi. Tư tưởng
Lênin trong chính sách kinh tế Mác bị xem như bước lùi tạm thời bất đắc dĩ.
2) Sau đổi mới:
Khi chuyển sang kinh tế thị trường chúng ta đứng trước thực trạng là đất
nước đã và đang từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội, từ một xã hội vốn là thuộc
địa nửa phong kiến, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất xã hội thấp. Không
những thế, đất nước ta lại trải qua hàng chục năm chiến tranh, hậu quả để lại vô
cùng nặng nề, những tàn dư thực dân phong kiến còn nhiều, lại chịu ảnh hưởng
nặng nề của cơ chế tập trung quan liêu bao cấp.
Từ những đặc điểm trên ta có thể nhận xét rằng: nền kinh tế nước ta không
còn hoàn toàn là nền kinh tế tự cung tự cấp nhưng cũng chưa phải là nền kinh tế
hàng hoá theo ý nghĩa đầy đủ. Mặt khác do có sự đổi mới về mặt kinh tế nền kinh tế
nước ta khi chuyển sang kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hoá kém phát triển,
còn mang nặng tính chất tự cấp là ảnh hưởng nặng nề của cơ chế tập trung quan liêu
bao cấp. Thực trạng đó được thể hiện ở các mặt sau:
-Thứ nhất, kinh tế hàng hóa kém phát triển, nền kinh tế còn mang nặng tính

bỏ quan hệ hàng và tiền tệ, làm cho nền kinh tế bị “ hiện vật hoá” còn cơ chế mới
hình thành trên cơ sở mở rộng quan hệ hàng hoá tiền tệ.
Quy luật tồn tại trong cơ chế giao nộp và cấp phát chỉ là hình thức, việc mở
rộng sản xuất và lưu thông hàng hoá là một tất yếu lịch sử cho nên hạn chế quuan
hệ hàng hoá tiền tệ và quy luật giá trị trở thành sự cản trở tiến bộ kinh tế, kìm hãm
nhân tố mới. Do đó làm cho nhà nước không thể làm chủ những quá trình kinh tế
khách quan mặc dù trong tay nhà nước có thực lực kinh tế to lớn. Vì vậy, đại hội lần
thứ VII Đảng ta đã khẳng định: Xoá bỏ triệt để cơ chế quản lý tập trung quan liêu
bao cấp hình thành cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nước bằng pháp luật, kế
hoạch chính sách và các công cụ khác. Xây dựng và phát triển đồng bộ hàng tiêu
dùng, vật tư, dịch vụ sức lao động… thực hiện kinh tế thông suốt trong cả nước và
với thị trường thế giới.
Xuất phát từ nhiệm vụ bao trùm về chính sách đối ngoại và quan điểm: “Việt
Nam muốn là bạn của tất cả các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà
bình, độc lập và phát triển”, chính sách knh tế đối ngoại của nền kinh tế hàng hoá
nước ta hiện nay được thực hiện theo những định hướng sau:
Đa dạng hoá, đa phương hoá kinh tế với mọi quố gia, mọi tổ chức kinh tế
không phân biệt chế độ chính trị trên nguyên tắc tôn trong độc lập chủ quyền bình
đẳng và cùng có lợi. Củng cố và tăng cường vị trí của Việt Nam ở các thị trường quen thuộc và với bạn hàng truyền thống, tích cực thâm nhập và tạo chỗ đứng ở thị
trường mới, phát triển các mối quan hệ dưới mọi hình thức.
Kinh tế đối ngoại là một trong các công cụ kinh tế bảo đảm cho việc thực
hiện các mục tiêu kinh tế – xã hội đề ra cho từng giai đoạn lịch sử cụ thể và phục vụ
đắc lực mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, thực hiện công nghiệp hoá
hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Tăng cường hội nhập vào nền kinh tế thế giới, phát huy ý chí tự lực tự
cường; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, dựa vào nguồn lực trong
nước là chính, đi đôi với tranh thủ tối đa nguồn lực ở bên ngoài.

trường khó tính này. Một hạn chế khác là chúng ta vẫn còn tồn tại những nghành
kinh tế còn quá yếu kém khi mà chúng ta đã và đang dỡ bỏ một số hạn ngạch thuế
quan cho một số mặt hàng để chuẩn bị cho quá trình tham gia tổ chức thương mại
quốc tế WHO. Nguyên nhân của sự khó khăn này một phần là do còn có nhưng
ngành kinh tế hoạt động không hiệu quả đặc biệt trong sử dụng vốn. Một phần là do
một phần những ngành khác có tỷ lệ nội địa hoá thấp. Ngoài ra vẫn phải thừa nhận
là các ngành kinh tế Việt Nam phát triển phần lớn là dựa vào sự tăng lên về vốn.
Theo thống kê gần đây thì trong cơ cấu một đồng sản phẩm tăng lên thì có tới 74%
là do tăng về vốn , 14% do lao động và chỉ có 12% là do sự tăng lên về năng suất
thôi. Trong những nghành có tỷ lệ nội địa hoá thấp thì có thể kể đến ngành ô tô và
công nghệ tin học, phần lớn hàng hoá sản xuất trong nước mới dừng ở mức lắp ráp
sản phẩm linh kiện nhập từ nước ngoài về.Ví dụ ngành ô tô tỷ lệ nội địa hoá mới ở
mức 8%, cao nhất là Toyota Việt Nam tỷ lệ này cung chỉ đạt 14%. Hiện nay một
trong những vấn đề mà các nhà quản lý không thể giải quyết mâu thuẫn giữa việc
giảm để kích thích tiêu dùng các loại hàng hoá đồng thời phải tăng thuế để buộc các
doanh nghiệp tăng tỷ lệ nội địa hoá.
Đó là trên sân nhà, còn trên thị trường thế giới thì sao? Nói chung hàng hoá
Việt Nam vẫn còn chủ yếu cạnh tranh bằng giá. Nói chung công nghệ sản xuất của
Việt Nam còn khá lạc hậu nên hàng hoá có giá trị thấp, hàm lượng khoa học không
cao. Kết quả dễ thấy là lợi nhuận sẽ thấp. Trong khi đó, Việt Nam lại chưa vươn tới
những thị trường dễ tính như châu Phi, Đông Âu… mà chủ yếu hàng hoá xuất sang
EU, Nhật và Mỹ vốn là những thị trường khó tính đòi hỏi những tiêu chuẩn khắt
khe. Các tham tán thương mại cũng chưa hoạt động hiệu quả trong việc hỗ trợ
doanh nghiệp tìm kiếm thị trường. Một vấn đề nữa là hàng hoá Việt Nam vẫn hay bị
một số nước mua lại, dán nhãn mác khác để bán ra thị trường. Đây là một thiệt thòi lớn cho chúng ta không chỉ là lợi nhuận mà còn liên quan đến những quyền lợi và
tài sản vô hình khác.
Không chỉ vậy, trong lĩnh vực quản lý nhà nước chúng ta cũng còn tồn tại

Muốn phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

1.Thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần:

Thừa nhận trên thực tế tồn tại nhiều thành phần kinh tê trong thời kỳ quá độ
là một trong những điềukiện cơ sở để thúc đẩy kinh tế hàng hoá phát triển, nhờ đó
mà sử dụng có hiệu quả sức mạnh tổng hợp của mọi thành phần kinh tế.
Cùng với việc đổi mới, củng cố kinh tế nhà nước và kinh tế hợp tác, thừa
nhận việc khuyến khích các thành phần kinh tế cá thế, tư nhân phát triển là nhận
thức quan trọng về xây dựng chủ nghĩa trong thời kỳ quá độ. Theo hướng đó mà
khu vực kinh tế nhà nước, kinh tế tập
thể, kinh tế cá thể và các hình thức kinh tế hỗn hợp khác đều được khuyến
khích phát triển theo định hướng tiến lên chủ nghĩa xã hội. Tất cả các thành phần
kinh tế đều bình đẳng trước pháp luật, tuy vị trí, quy mô, tỷ trọng, trình độ có khác
nhau nhưng tất cả đều là nội lực của nền kinh tế phát triển theo định hướng xã hội
chủ nghĩa.
9
2.Mở rộng phân công lao động, phát triển kinh tế vùng, lãnh thổ, tạo lập
đồng bộ các yếu tố thị trường:

Phân công lao động là cơ sở của việc trao đổi sản phẩm. Để đẩy mạnh phát
triển kinh tế hàng hoá, cần phải mở rộng phân công lao động xã hội, phân bố lại lao
động và dân cư trong phạm vi cả nước cũng như từng địa phương, từng vùng theo
hướng chuyên môn hoá, hợp tác hoá nhằm khai thác mọi nguồn lực, phát triển mọi
ngành nghề, sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện có và tạo việc làm
cho người lao động. Cùng với mở rộng phân công lao động xã hội trong nước, phải
tiếp tục mở rộng quan hệ kinh tế với nước ngoài nhằm gắn phân công lao động
trong nước và phân công lao động quốc tế, gắn thị trường trong nước và thị trường
quốc tế. Nhờ đó mà thị trường trong nước từng bứơc được mở rộng, tiềm năng về

liên lạc, ngân hàng dịch vụ bảo hiểm.
10
4.Giữ vững ổn định chính trị, hoàn thiện hệ thống luật pháp, đổi mới các
chính sách tài chính tiền tệ giá cả

Sự ổn định chính trị bao giờ cũng là nhân tố quan trọng để phát triển. Nó là
điều kiện để các nhà sản xuất kinh doang trong nước và nước ngoài yên tâm đầu tư.
Giữ vững ổn định chính trị ở nước ta hiện nay là giữ vững vai trò lãng đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam, tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý của nhà nước, phát
huy đầy đủ vai trò làm chủ của nhân dân.
Hệ thống pháp luật đồng bộ là công cụ rất quan trọng để quản lý nền kinh tế
hàng hoá nhiều thành phần. Nó tạo nên hành lang pháp lý cho tất cả mọi hoạt động
sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Với hệ thống pháp
luật đồng bộ và pháp chế nghiêm ngặt, các doanh nghiệp chỉ có thể làm giàu trên cơ
sở tuân thủ luật pháp.
Đổi mới chính sách tài chính tiền tệ, giá cả nhằm mục tiêu thúc đẩy phát
triển, huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, bảo đảm quản lý thống nhất
nền tài chính quốc gia, giảm bội chi ngân sách, góp phần khống chế và kiểm soát
lạm phát; xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa tích luỹ và tiêu dùng.
5.Xây dựng và hoàn thiện hệ thống điều tiết kinh tế vĩ mô, đào tạo đội
ngũ quản lý kinh tế và các nhà kinh doanh giỏi:

Hệ thống điều tiết kinh tế vĩ mô phải được kiện toàn, phù hợp với nhu cầu
kinh tế thị trường, bao gồm điều tiết bằng chiến lược và kế hoạch kinh tế, pháp luật
chính sách và các đòn bẩy kinh tế, hành chính giáo dục, khuyến khích, hỗ trợ và cả
răn đe, trừng phạt, ngăn ngừa, điều tiết thông qua bộ máy nhà nước, các đoàn thể…
Mỗi cơ chế quản lý kinh tế có đội ngũ cán bộ quản lý kinh doanh tương ứng.

quả giữa nhà nước và tư nhân là cần thiết, làm cho các chién lược phát triển nền
kinh tế nước nhà có thể thực hiện được.
Nhà nước ta cần xây dựng được hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và có tính
đồng bộ . Hệ thống pháp luật cần được bổ sung và hoàn thiện trên các lĩnh vực: sử
dụng, chuyển nhượng và cho thuê đất đai, thị trường bất động sản, thị trường vốn…
Bổ sung, điều chỉnh bộ luật thuế tránh bị chồng chéo, khuyến khích đầu tư trong
nước, xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của cá nhân, xây dựng bộ luật thương
mại, luật ngân sách, luật hành chính nhà nước Cải cách gằn liền với đổi mới kinh tế là một nhân tố quyết định đảm bảo nền
kinh tế tăng trưởng nhanh và ổn định, bền vững ở nước ta.
Đổi mới cơ chế quản lý và sáp xếp lại doanh nghiệp Nhà nước đồng thời xác
định lại mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế xã hội phù hợp với kinh tế xã hội
nước ta trong bối cảnh quốc tế hiện nay.

Những giải pháp nói trên tác động qua lại với nhau, sẽ tạo nên sức mạnh thúc
đẩy nền kinh tế hàng hoá nứơc ta phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Kết luận

Tóm lại để đưa đất nước có thể đuổi kịp các nước phát triển trên thế giới
trong một tương lai không xa đồng thời cũng không để chệch hướng theo con
đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng và nhân dân ta đã chọn thì nhất thiết chúng ta phải
xây dựng được một nền kinh tế thị trường vững mạnh theo định hướng xã hội chủ
nghĩa và mang bản sắc của người Việt Nam. Những vấn đề đựơc đề cập trên đây
mới chỉ là một vài biện pháp mà chúng ta cần làm trong thời gian trước mắt để tiếp
tục ổn
12

nghĩa ở Việt Nam_GS - TS Chu Văn Cấp.

5) Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mâu thuẫn và phướng
giảI quyết_TS Nguyễn Tấn Hùng

6) Dự thảo các văn kiện trình đại hội IX của Đảng.

Mục Lục

Lời giới thiệu I/ Nghiên cứu cơ sở lý luận về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam 2
1. Khái niệm về nền kinh tế thị trường 2
2. Sự cần thiết tồn tại kinh tế thị trường 2
3. Bản chất kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 3
4. Đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.4
II/ Thực trạng việc hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa ở nước ta. 5
1. Trước đổi mới 5
2. Sau đổi mới 6
3. Những hạn chế 7
III/ Giải pháp cơ bản tiếp tục phát triển kinh tế thị trường 9
1. Thực hiện nhất quán kinh tế nhiều thành phần 9
2. Mở rộng phân công lao động……………. 10
3. Đẩy mạnh công tác nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ, đẩy mạnh