Hướng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp
Không ít doanh nghiệp đã nỗ
lực đầu tư cho sản phẩm, thương hiệu nhưng vẫn không thành công trong việc
chiếm lĩnh thị trường. Một trong những nguyên nhân chính nằm ở sự trục trặc trên
đường ra thị trường của sản phẩm. Khi đó, 2 câu hỏi được đặt ra: doanh nghiệp đã
chọn đúng mô hình phân phối hay chưa? Và nếu đã chọn đúng thì làm sao để tối
ưu hóa hệ thống phân phối đó?

Để tiếp tục phát triển hệ thống phân phối sau chuyển đổi, doanh nghiệp phải luôn
“làm dày” kênh phân phối bằng cách đa dạng hóa sản phẩm.

Một sản phẩm với thương hiệu tốt chưa hẳn đã mang lại doanh thu khả quan cho
doanh nghiệp nếu không có hệ thống phân phối được tổ chức hợp lý. Đường ra thị
trường của doanh nghiệp có thông hay không phụ thuộc vào 2 yếu tố: xây dựng mô
hình phân phối phù hợp và liên tục phát triển nó trong dài hạn.

Đại lý hay nhà phân phối?

Mô hình phân phối nào phù hợp nhất với các doanh nghiệp hàng tiêu dùng nhanh
(FMCG)? Từ khi đặt chân vào Việt Nam, các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp
nước ngoài (FDI) đã mang theo hình mẫu của nhiều mô hình phân phối. Trong đó,
3 mô hình thường thấy là phân phối qua đại lý, phân phối qua nhà phân phối và
phân phối trực tiếp.

Chiến lược phân phối qua đại lý tỏ ra phù hợp với những sản phẩm tiêu dùng có
sản lượng lớn, giá rẻ, cần độ phủ thị trường rộng như bánh kẹo, snack, sữa, mỹ
phẩm, gia dụng. Theo đó, đội ngũ nhân viên phân phối của các doanh nghiệp sẽ cơ
động cung ứng hàng kịp thời cho một số lượng lớn các đại lý khi họ báo cần hàng.
Mô hình phân phối qua đại lý đang được các doanh nghiệp như Vina Acecook, Mỹ
Hảo, Vinacafe áp dụng.


trường, tự định mức giá sản phẩm cho người tiêu dùng sao cho phù hợp với khả
năng hạch toán chi phí của họ, dẫn đến doanh nghiệp khó bình ổn giá bán. Một số
đại lý còn gây sức ép về mức chiết khấu trong việc mua hàng.

Vì thế, trong nhiều năm qua, không ít các doanh nghiệp đã chuyển đổi từ mô hình
đại lý sang mô hình nhà phân phối. Khác với đại lý, nhà phân phối sẽ phân phối
sản phẩm theo chính sách giá đồng nhất của doanh nghiệp, cũng như sẵn sàng hỗ
trợ doanh nghiệp trong việc san sẻ đầu tư, nhân lực quản lý phân phối các tầng bán
hàng thấp hơn, xử lý kịp thời các khiếu nại của khách hàng.

Vinamilk là một ví dụ rõ nét. Chỉ trong vài ngày, Công ty đã sàng lọc 600 đại lý
toàn quốc và hiện nay con số này chỉ còn xấp xỉ 100. Những đại lý này đã trở
thành những nhà phân phối có quy mô lớn và chuyên nghiệp của Vinamilk.

Cuộc sàng lọc cho thấy sức mạnh của thương hiệu Vinamilk đối với các nhà phân
phối và bán lẻ. Nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng có thể chuyển đổi mô
hình thành công ngay lập tức; muốn chuyển đổi, họ cũng phải đi những bước rất
cẩn thận.

Có 2 kinh nghiệm được rút ra trong quá trình chuyển đổi. Trước hết, phải tiến hành
chuyển đổi từng bước. Điển hình là câu chuyện của một công ty lớn trong ngành
bánh kẹo, thực phẩm và thức uống (đề nghị không nêu tên). Công ty này có những
đại lý lớn, rất quyền lực ở khu vực TP.HCM và miền Tây, góp phần đáng kể vào
doanh thu công ty. Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi mô hình nhà phân phối,
công ty trước hết phải tiến hành chuyển đổi từ mô hình đại lý sang nhà phân phối ở
các khu vực khác nhằm tạo thế đối trọng, sau đó mới triển khai ở các khu vực
trọng điểm là TP.HCM và miền Tây.

Điều này là nhằm phòng ngừa việc đại lý ở các khu vực trọng điểm không muốn
chuyển đổi và có ý không hợp tác (vì đã quen với mô hình mua đứt bán đoạn kiểu

Sau khi thành công với mô hình nhà phân phối cho sản phẩm Kotex, Kimberly-
Clark quyết định mở rộng sang ngành hàng bông y tế với nhãn hiệu Bonité và phân
phối sản phẩm này cùng kênh với Kotex. Nhưng kênh phân phối chủ yếu của bông
y tế Bonité là nhà thuốc, trong khi băng vệ sinh Kotex là cửa hàng tạp hóa. Kết quả
là đến nay không còn thấy bóng dáng của Bonité trên thị trường. Có lẽ vì
Kimberly-Clark chưa sẵn sàng chia tách 2 hệ thống phân phối Kotex và Bonité do
vấn đề nhân sự hoặc chi phí cao trong khi nhãn hiệu Bonité còn quá mới, chưa hẳn
đã mang lại hiệu quả.

Rút kinh nghiệm từ nhãn hàng Bonité, Kimberly-Clark đã trình làng sản phẩm mới
là khăn giấy Kleenex. Điểm thuận lợi là cả khăn giấy Kleenex lẫn băng vệ sinh
Kotex đều có kênh phân phối chung lớn nhất là cửa hàng tạp hóa và Công ty không
cần mở rộng thêm hệ thống phân phối nào. Xét ở khía cạnh phân phối, Kimberly-
Clark có thể được xem là thành công đối với Kleenex trong việc làm dày kênh
phân phối dù hiện nay, họ phải đối mặt với tình trạng thiếu nguyên vật liệu từ
Malaysia để có thể phát triển tốt hơn mặt hàng này.

Nhiều doanh nghiệp trong nước cũng đã đi theo chiến lược phân phối này. Chẳng
hạn, Lioa được biết đến là sản phẩm ổn áp với kênh phân phối chủ yếu là cửa hàng
điện. Sau thành công với sản phẩm ổn áp, Công ty Nhật Linh đã trình làng thêm
nhiều mặt hàng có thể chạy trên cùng kênh phân phối với ổn áp là dây điện, phích
điện.

Tuy nhiên, cũng có những doanh nghiệp quyết định tạo lập nhiều hệ thống phân
phối song hành, phục vụ cho nhiều sản phẩm khác loại và cũng liên tục làm dày
các hệ thống mới. Unilever đã trải qua câu chuyện này khi cho ra đời sản phẩm trà
Lipton. Lipton rõ ràng không thể chạy chung kênh phân phối với những sản phẩm
tiêu dùng khác của Unilever như bột giặt Viso, Omo, nên cuối cùng, Công ty đã
phải tạo một kênh riêng cho Lipton. Sau đó, Unilever tiếp tục tung ra sản phẩm bột
nêm Knorr đi cùng kênh phân phối với Lipton và sau này là nhiều sản phẩm khác