nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học - 27

Khởi tố vụ án
theo yêu cầu của ngời bị hại

Lê Sỹ Quế *
iều 88 Bộ luật tố tụng hình sự
(BLTTHS) quy định:
1. Những vụ án về các tội phạm
đợc quy định tại khoản 1 Điều 109;
đoạn 1, khoản 1 Điều 113; khoản 1 Điều
116; khoản 1 Điều 117 và Điều 126 chỉ
đợc khởi tố khi có yêu cầu của ngời bị
hại.
2. Trong trờng hợp ngời bị hại rút
đơn yêu cầu trớc ngày mở phiên tòa thì
vụ án phải đợc đình chỉ.
Trong trờng hợp cần thiết, tuy ngời
bị hại rút yêu cầu, viện kiểm sát và tòa án
vẫn có thể tiếp tục tiến hành tố tụng đối
với vụ án.
Trong thực tiễn, việc áp dụng khoản 1
Điều 88 BLTTHS cha nghiêm. Nguyên
nhân của tình trạng này là do giữa các
điều luật của BLTTHS còn có những mâu
thuẫn làm cho cơ quan có thẩm quyền
không thể và không có khả năng thực
hiện nghiêm túc. Nguyên tắc cơ bản của

định đình chỉ điều tra. Nếu đ kết thúc
điều tra mà thấy vụ án thuộc trờng hợp
quy định tại Điều 143b BLTTHS thì viện
kiểm sát ra quyết định đình chỉ vụ án.
Trong khi đó, khoản 1 Điều 88 BLTTHS
quy định: chỉ đợc khởi tố vụ án khi có
yêu cầu của ngời bị hại. Quy định nh
vậy là có tính chất bắt buộc, nghĩa là đối
với các tội nêu ở khoản 1 Điều 88
BLTTHS thì phải có yêu cầu của ngời bị
hại mới đợc khởi tố vụ án. Trong 6 tội
nêu ở khoản 1 Điều 88 BLTTHS thì chỉ
có tội xâm phạm quyền tác giả, quyền
phát minh, sáng chế (đợc quy định tại
Điều 126 BLHS) là không có tình tiết
định khung tăng nặng, 5 tội còn lại đều là
tội có tình tiết định khung tăng nặng.
Đ
nghiên cứu - trao đổi
28 - tạp chí luật học

Khung tăng nặng của các tội này phải căn
cứ vào tính chất hoặc hậu quả do hành vi
phạm tội của bị can gây ra. Vì vậy, khi có
dấu hiệu tội phạm xảy ra là tội nêu ở
Điều 88 BLTTHS, nếu không có yêu cầu
của ngời bị hại mà cơ quan có thẩm

ngời bị hại trong trờng hợp này phải là
yêu cầu khởi tố vụ án hình sự đối với
hành vi phạm tội đ gây ra thiệt hại cho
họ chứ không đợc xem các yêu cầu khác
của ngời bị hại là yêu cầu khởi tố. Điều
bắt buộc là ngời bị hại phải yêu cầu rõ
ràng, phải chịu trách nhiệm trớc pháp
luật về những điều mình yêu cầu. Yêu
cầu của ngời bị hại phải đợc thể hiện
bằng văn bản hoặc lời nói đ đợc nhà
chức trách ghi lại bằng văn bản, có chữ kí
hoặc điểm chỉ của ngời bị hại mới đợc
xem là yêu cầu đúng pháp luật. Trong
thực tế vẫn có tình trạng khi tội phạm xảy
ra là tội nêu ở khoản 1 Điều 88 BLTTHS,
nhất là loại tội cố ý gây thơng tích, lúc
đó có thể ngời bị hại đang đợc cấp cứu
ở bệnh viện hoặc đợc đa đi điều trị ở
xa. Tuy cơ quan có thẩm quyền cha thể
xác định đợc tội phạm xảy ra có thuộc
trờng hợp chỉ đợc khởi tố vụ án khi có
yêu cầu của ngời bị hại hay không
nhng vì để đảm bảo cho quá trình điều
tra vụ án đợc thuận lợi nên cơ quan này
vẫn ra quyết định khởi tố vụ án để làm
các thủ tục tạm giam, tạm giữ bị can để
tránh việc kẻ phạm tội bỏ trốn sẽ gây khó
khăn cho quá trình điều tra, sau đó mới
triệu tập ngời bị hại đến lấy lời khai, hỏi
họ về yêu cầu khởi tố vụ án, yêu cầu bồi

án ngay nên có khi quyết định khởi tố vụ
án cùng ngày với ngày có yêu cầu của
ngời bị hại. Nhng trong trờng hợp
này, thời điểm xuất hiện yêu cầu của
ngời bị hại vẫn có trớc thời điểm ra
quyết định khởi tố vụ án.
Vấn đề cần quan tâm nữa là nếu vụ án
về loại tội nêu ở khoản 1 Điều 88
BLTTHS nhng không thuộc trờng hợp
chỉ đợc khởi tố vụ án khi có yêu cầu của
ngời bị hại thì cơ quan có thẩm quyền
chủ động khởi tố vụ án. Qua quá trình
điều tra đa đến kết quả là vụ án chỉ đợc
khởi tố khi có yêu cầu của ngời bị hại
nhng ngời bị hại vẫn không yêu cầu
khởi tố vụ án, vậy quyết định khởi tố vụ
án trong trờng hợp này cũng lại đi đến
hậu quả là vi phạm khoản 1 Điều 88
BLTTHS. Nhng khi nghiên cứu các quy
định của BLTTHS về việc xử lí các quyết
định khởi tố vụ án chúng tôi thấy tại Điều
139 quy định cơ quan điều tra ra quyết
định đình chỉ điều tra trong trờng hợp có
một trong những căn cứ quy định tại Điều
89 BLTTHS hoặc trong trờng hợp đ hết
thời hạn điều tra mà không chứng minh
đợc bị can đ thực hiện tội phạm. Còn
tại Điều 143b BLTTHS quy định: Viện
kiểm sát ra quyết định đình chỉ vụ án khi
có một trong những căn cứ quy định tại

BLTTHS. Và đề nghị bổ sung vào
BLTTHS điều luật mới nh sau:
Điều Đình chỉ vụ án khi không có
yêu cầu của ngời bị hại
1. Đối với những vụ án về các tội
phạm đợc quy định tại khoản 1 Điều
109; đoạn 1, khoản 1 Điều 112; đoạn 1,
khoản 1 Điều 113; khoản 1 Điều 116,
khoản 1 Điều 117 và Điều 126 Bộ luật
hình sự nếu không có yêu cầu của ngời
bị hại thì phải đình chỉ vụ án.
2. Giữ nguyên khoản 2 Điều 88
BLTTHS hiện hành./.