GIẢI PHÁP NÀO CHO VIỆC ĐẨY NHANH
TỐC ĐỘ XÂY DỰNG LUẬT, PHÁP LỆNH
TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY
NGUYỄN VĂN HIỂN
Viện Nghiên cứu khoa học Pháp lý
Theo Báo cáo công tác của Quốc hội nhiệm kỳ khóa
X thì việc xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội,
UBTVQH trong thời gian qua là chậm so với yêu cầu
của thực tiễn. Mặt khác, chất lượng của một số văn
bản luật, pháp lệnh chưa cao, chưa có tính khả thi,
vẫn còn có những nội dung mang nặng lợi ích cục bộ
của bộ, ngành, địa phương… chủ trì soạn thảo dự án.
Đánh giá về nguyên nhân của tình trạng trên, Tờ trình
UBTVQH về dự kiến Chương trình xây dựng luật,
pháp lệnh của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XI
(2002-2007) nêu rõ “Một trong những nguyên nhân
của tình trạng nêu trên là Nhà nước ta chưa xây dựng
được chiến lược phát triển toàn diện hệ thống pháp
luật dài hạn; quy trình ban hành văn bản quy phạm
pháp luật tuy đã có đổi mới nhưng vẫn còn bất cập so
với yêu cầu thực tế; vai trò, trách nhiệm, tính tích
cực, chủ động của một số cơ quan chủ trì soạn thảo
và các cơ quan tham gia soạn thảo chưa cao; trình độ
chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ làm công
tác xây dựng pháp luật nói chung còn bị hạn chế, việc
kiểm tra, đôn đốc, rút kinh nghiệm cho các ban soạn
thảo cũng chưa được tiến hành thường xuyên, kịp
thời”.
Theo chúng tôi, bên cạnh các nguyên nhân kể trên
còn có những nguyên nhân rất quan trọng không thể
không nhắc tới, đó là tính chuyên nghiệp trong công

cũng chưa phù hợp trong điều kiện hiện nay. Mặc dù
Hiến pháp 1992 (sửa đổi) quy định Quốc hội có chức
năng lập hiến, lập pháp nhưng thực tế Quốc hội,
UBTVQH khó có thể trực tiếp chủ trì soạn thảo phần
lớn các dự án luật, pháp lệnh (bao gồm các khâu
chuẩn bị, dự thảo, lấy ý kiến và thông qua) mà thực
chất Quốc hội chỉ thông qua luật. Công việc chuẩn bị,
soạn thảo các dự án luật, pháp lệnh chủ yếu do Chính
phủ đệ trình. Thực tế này cũng không ngoại lệ so với
công tác xây dựng pháp luật của nhiều nước trên thế
giới.
Như vậy, vấn đề đặt ra là chúng ta cần phải đẩy
nhanh tốc độ xây dựng luật, pháp lệnh trong điều
kiện tổ chức và hoạt động của Quốc hội như hiện nay
(Quốc hội không hoạt động thường xuyên, công tác
làm luật của Quốc hội chỉ được tiến hành qua 2 kỳ
họp thường kỳ hàng năm, công tác chuẩn bị các dự
án luật, pháp lệnh vẫn do Chính phủ đảm nhận là
chính) mà không làm xáo trộn lớn đến các nguyên tắc
tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước đã được
quy định trong Hiến pháp 1992 (sửa đổi) và các Luật
về tổ chức bộ máy nhà nước (Luật tổ chức Quốc hội
2001, Luật tổ chức Chính phủ 2001…).
Do vậy, theo chúng tôi, trong điều kiện hiện nay để
đẩy nhanh tốc độ xây dựng luật, pháp lệnh chúng ta
cần có những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế.
Qua nghiên cứu và hoạt động thực tiễn, chúng tôi
mạnh dạn đề xuất một số giải pháp sau:
1/ Cần có sự thay đổi linh hoạt về mức độ, phạm vi
điều chỉnh của luật, pháp lệnh đối với các nhóm quan

Chính phủ cũng cần dành thời gian thích đánh để
xem xét và thông qua các dự án, bên cạnh các phiên
họp thường kỳ hàng tháng, Chính phủ có thể tổ chức
thêm các phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật.
3/ Cần đổi mới cơ bản các nội dung thảo luận về dự
án luật, pháp lệnh của Quốc hội, Ủy ban thường vụ
Quốc hội, tránh trường hợp “làm văn tập thể” như
hiện nay, Quốc hội không xem xét các vấn đề về kỹ
thuật lập pháp, các vấn đề về câu chữ. Tại các phiên
họp của Quốc hội và Ủy ban thường vụ Quốc hội, các
đại biểu chỉ thảo luận những vấn đề lớn còn có ý kiến
khác nhau do ban soạn thảo đưa ra. Đồng thời, thay
vì thời gian thảo luận dự án ở tổ quá nhiều như hiện
nay, Quốc hội cần tăng cường thời gian làm việc tại
hội trường đi vào các vấn đề trọng tâm, trọng điểm
của dự án cần thông qua.
Quốc hội cần có phương án bố trí hợp lý số đại biểu
hoạt động chuyên trách, trong đó tập trung vào lĩnh
vực xây dựng pháp luật. Trong thời gian 5 đến 10
năm tới, thay vì mỗi năm họp 2 phiên họp thường kỳ
như hiện nay, Quốc hội có thể họp một năm 3 kỳ với
thời gian họp hợp lý.
4/ Mở rộng quyền trình sáng kiến lập pháp theo
hướng mọi tổ chức, công dân có quyền đề nghị sáng
kiến lập pháp của mình, các sáng kiến này được gửi
tới các cơ quan chức năng của Chính phủ (cụ thể là
Bộ Tư pháp) hoặc Quốc hội (có thể là Viện nghiên
cứu lập pháp nếu cơ quan này được thành lập). Các
cơ quan này có trách nhiệm xem xét, tổng hợp. Nếu
những đề xuất của công dân, tổ chức là chính đáng