nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số
2
/
2008

11
Ths. Bùi Thị Đào*
ht lng ca quyt nh hnh chớnh
thng c xem xột hai gúc hp
phỏp v hp lớ. Mt cỏch khỏi quỏt, tớnh hp
phỏp ca quyt nh hnh chớnh thng
c nhỡn nhn mt cỏch trc tip l s phự
hp ca quyt nh vi cỏc yờu cu ca Nh
nc, tớnh hp lớ li nghiờng v s phự hp
ca quyt nh vi cỏc yờu cu ca xó hi.
L hai tiờu chun ỏnh giỏ cht lng ca
quyt nh hnh chớnh xut phỏt t hai gúc
khỏc nhau, vỡ vy tớnh hp phỏp v tớnh
hp lớ va cú s thng nht, va cú s c
lp tng i vi nhau. S thng nht v
c lp ú cú ngun gc t yờu cu va n
nh, va linh hot ca h thng phỏp lut

coi l hp lớ khi ni dung ca nú phự hp
vi cỏc iu kin kinh t - xó hi, t ú
quyt nh ra i v phỏt huy giỏ tr; phự
hp vi i tng tỏc ng ca quyt nh;
ni dung ca quyt nh va gn kt, va cú
tớnh c lp tng i so vi cỏc vn bn
phỏp lut khỏc; ni dung ca quyt nh
c th hin bng ngụn ng phự hp vi
c im, tớnh cht ca mụi trng giao tip
(qun lớ nh nc); quyt nh c th
hin di hỡnh thc thớch hp; quyt nh
c ban hnh kp thi.
Nhng biu hin ca tớnh hp phỏp v
C
* Ging viờn chớnh Khoa hnh chớnh - nh nc
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
12 tạp chí luật học số 2/2008
tớnh hp lớ núi trờn ca quyt nh hnh
chớnh ch mang tớnh cht tng i bi l
mi biu hin ca tớnh hp phỏp u cú
cha ng yu t hp lớ, vỡ hp phỏp l phự
hp vi phỏp lut m bn thõn phỏp lut
chớnh l cỏc quy lut khỏch quan ca i
sng xó hi c nõng lờn thnh lut.
Ngc li, cỏc biu hin ca tớnh hp lớ ó
c phn ỏnh vo trong cỏc quy nh ca
phỏp lut nhng mc nht nh cho

cụng vic c giao; i ng cỏn b, cụng
chc c xỏc nh tiờu chun, biờn ch
phự hp nht thc hin chc nng,
nhim v ca c quan. ng thi do c
quan hot ng thng xuyờn nờn cú nhiu
thụng tin, kinh nghim cn thit gii
quyt nhng cụng vic thuc thm quyn
ca c quan. Vỡ vy, nu quyt nh c
ban hnh ỳng thm quyn cú ngha l c
quan tin hnh hot ng phự hp vi kh
nng ca nú nờn quyt nh cú nhiu kh
nng bo m tớnh hp lớ.
Yờu cu v th tc ban hnh quyt nh:
Quyt nh hnh chớnh phi c ban hnh
ỳng th tc phỏp lut quy nh cng l mt
biu hin ca tớnh hp phỏp nhng th tc
ban hnh quyt nh khụng c nh ra
mt cỏch ch quan m õy l kt qu ca
nhng nghiờn cu khoa hc, tng kt kinh
nghim thc t a ra quy trỡnh xõy
dng c coi l hp lớ nht, va cú th tit
kim thi gian, cụng sc, va to nờn s
phi hp nhp nhng, cht ch gia cỏc ch
th tham gia xõy dng quyt nh. Chớnh vỡ
vy, hot ng ban hnh quyt nh theo
ỳng th tc phỏp lut quy nh l hot
ng c tin hnh theo quy trỡnh hp lớ
trong ú cỏc yu t liờn quan n ni dung,
n kh nng thc hin quyt nh trong
thc t u ó c xem xột, tớnh toỏn cn

đựng một tác động quản lí của Nhà nước
tới đối tượng chịu sự quản lí và tác động
này nằm trong tổng thể các tác động được
thực hiện thường xuyên, liên tục. Nếu xét
dưới góc độ hợp pháp, một quyết định
hành chính phải phù hợp với các văn bản
pháp luật khác để đảm bảo tính thống nhất
nội tại của hệ thống pháp luật hay đảm bảo
sự hợp pháp của hoạt động áp dụng pháp
luật. Nếu xét dưới góc độ hợp lí thì một tác
động quản lí cụ thể (một quyết định hành
chính) phải hài hòa với các tác động khác,
là sự tiếp nối của một hoặc nhiều tác động
quản lí đã được đưa ra trước đó (các quyết
định pháp luật đã có) thì mới đảm bảo tính
thống nhất của quản lí và dễ dàng đạt được
mục tiêu đã định. Bên cạnh đó, các quyết
định pháp luật hiện hành đều đã phải đạt
đến độ hợp lí nhất định nên nếu một quyết
định được ban hành phù hợp với các quyết
định pháp luật hiện hành thì bản thân nó
cũng sẽ có phần hợp lí. Điều đó có nghĩa là,
nếu một quyết định hành chính hợp pháp thì
cũng tiềm tàng chứa đựng khả năng hợp lí,
bởi vì cả tính hợp pháp và hợp lí của một
quyết định hành chính đều thể hiện trong
mối quan hệ giữa quyết định đó với các
quyết định pháp luật khác.
Yêu cầu về khả năng hiện thực hóa
quyết định trong đời sống: Việc ban hành

nghiên cứu - trao đổi
14 tạp chí luật học số 2/2008
cú kh nng c thc hin trờn thc t mt
cỏch d dng vi hiu qu cao, tc l quyt
nh phi hp lớ. Chớnh yờu cu ca vic
hin thc húa quyt nh hnh chớnh trong
thc t ó lm cho tớnh hp phỏp v tớnh hp
lớ ca quyt nh khụng th tỏch ri nhau.
c. S thng nht gia tớnh hp phỏp v
tớnh hp lớ ca quyt nh hnh chớnh th
hin trong vic bo m cht lng ca
quyt nh
Trong quỏ trỡnh xõy dng quyt nh
hnh chớnh, tớnh hp phỏp, hp lớ ca quyt
nh c bo m thụng qua hng lot cỏc
hot ng khỏc nhau, th hin rừ rt trong
hot ng xỏc nh nhu cu ban hnh quyt
nh; nghiờn cu tỡnh hỡnh thc tin, nghiờn
cu phỏp lut liờn quan n ni dung quyt
nh; ly ý kin ca cỏc cỏ nhõn, t chc cú
liờn quan; thm nh d tho quyt nh.
Tt c cỏc hot ng ú u cú mc ớch
chung l m bo tớnh hp phỏp, hp lớ ca
quyt nh hnh chớnh mc cao nht
Sau khi quyt nh ó c ban hnh,
tớnh hp phỏp, hp lớ ca quyt nh c
bo m thụng qua cỏc hot ng giỏm sỏt
ca c quan quyn lc; hot ng kim tra
ca c quan hnh chớnh cp trờn; hot ng
t kim tra ca c quan ban hnh quyt nh;

ỏng k. Nh nc cng dõn ch, tin b bao
nhiờu thỡ mc tng ng gia yờu cu
ca Nh nc v xó hi cng cao by nhiờu.
Do ú, khi mt quyt nh tha món nhng
yờu cu ca Nh nc (hp phỏp) thỡ phn
no cng tha món nhng yờu cu ca xó hi
(hp lớ) v ngc li.
2. Mi quan h gia tớnh hp phỏp v
tớnh hp lớ ca quyt nh hnh chớnh th
hin trong s c lp tng i gia chỳng
a. S c lp ca tớnh hp phỏp v tớnh
hp lớ th hin trc ht trong nhng biu hin
c th ca chỳng v vic ỏnh giỏ tớnh hp
phỏp, tớnh hp lớ ca quyt nh hnh chớnh
Nh trờn ó núi, nhng biu hin c th nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số
2
/
2008

15

ca tớnh hp phỏp v tớnh hp lớ mc dự cú
nhng im tng ng, cú mi liờn h cht
ch vi nhau nhng ú l nhng biu hin
riờng hoc ớt nht l c xem xột nhng
gúc khỏc nhau. Cỏc biu hin ca tớnh

mc rừ rt. Trong nhiu trng hp, cỏc
chun giỏ tr mi ó hỡnh thnh nhng
chun giỏ tr c vn cũn tn ti, cỏc chun
giỏ tr c, mi an xen vi nhau. Vỡ vy,
cỏc ý kin ỏnh giỏ mt quyt nh hnh
chớnh hp lớ hay khụng khụng phi lỳc no
cng thng nht vỡ ph thuc rừ rt vo
quan im ca ngi ỏnh giỏ.
b. S c lp ca tớnh hp phỏp v tớnh
hp lớ ca quyt nh hnh chớnh th hin
trong s tỏc ng qua li gia chỳng
S tỏc ng qua li gia tớnh hp phỏp
v tớnh hp lớ th hin: Mt l, tớnh hp
phỏp mang li giỏ tr phỏp lớ cho tớnh hp lớ
ca quyt nh hnh chớnh. Tớnh hp lớ
c phn ỏnh mt phn qua tớnh kh thi
ca quyt nh nhng quyt nh s khụng
cú giỏ tr thi hnh nu bt hp phỏp. Trong
trng hp quyt nh va hp phỏp, va
hp lớ thỡ nh trờn ó núi, hp lớ l mt i
lng mang tớnh tng i v c xột n
bỡnh din chung ca xó hi, nờn nu xột
mt cỏch chi tit thỡ mt quyt nh l hon
ton hp lớ i vi nhúm ngi ny, khụng
hon ton hp lớ i vi nhúm ngi khỏc
v cú th khụng hp lớ i vi nhúm ngi
khỏc na. Do vy, hu nh khụng th mong
ch s t giỏc thi hnh mt cỏch tuyt i
tt c mi i tng tỏc ng, cho nờn tớnh
hp lớ vn cn khoỏc trờn mỡnh tm ỏo hp

định hành chính.
c. Sự độc lập giữa tính hợp pháp và tính
hợp lí của quyết định hành chính thể hiện
trong sự xung đột giữa chúng
Trong những trường hợp có sự xung đột
giữa tính hợp pháp và tính hợp lí của quyết
định hành chính thì cần ưu tiên tính hợp
pháp hay tính hợp lí?
Xét về mặt tâm lí, các đối tượng tác
động của quyết định bất hợp lí sẽ không
muốn thi hành quyết định và tâm lí này dễ
dàng tìm được sự ủng hộ của xã hội, vì một
quyết định bất hợp lí là quyết định ít nhiều
không phù hợp với lẽ phải theo cách đánh
giá chung của xã hội. Tức là về mặt tâm lí
thông thường thì hợp lí mang tính trội.
Xét về lợi ích trước mắt, việc thi hành
quyết định bất hợp lí có thể gây ra hậu quả
bất lợi về nhiều mặt. Hậu quả đó có thể trừu
tượng, có thể cụ thể, có thể thấy ngay trước
mắt, có thể mang tính lâu dài và nói chung
là khó tính toán. Chính khả năng gây hậu
quả bất lợi đó nên nhiều người cho rằng
tính hợp lí mang tính trội, cần hi sinh tính
hợp pháp để tuân theo các chuẩn mực xã
hội hay đạt được hiệu quả kinh tế cần thiết.
Tức là, nếu phải lựa chọn giữa việc ban
hành quyết định hợp pháp nhưng bất hợp lí
với việc ban hành quyết định hợp lí nhưng
bất hợp pháp thì chọn quyết định bất hợp


17

người cho là quyết định bất hợp lí sẽ không
thực hiện quyết định nữa. Khi đó sẽ không
có cơ sở nào để xác định hành vi làm trái
pháp luật hay không thực hiện quyết định
hành chính có phải là vi phạm pháp luật
hay không, không có cơ sở để áp dụng các
biện pháp cưỡng chế, Nhà nước sẽ mất đi
khả năng thiết lập, duy trì trật tự xã hội
bằng pháp luật. Thứ hai, sự cho phép
không thực hiện quyết định bất hợp lí sẽ
tạo ra khả năng phán xét quyết định một
cách tùy tiện bởi tất cả các đối tượng tác
động của nó. Điều này mâu thuẫn với tính
bắt buộc chung của pháp luật và làm suy
yếu quyền lực nhà nước. Pháp luật sẽ
không còn giữ được vai trò là phương tiện
quan trọng mà Nhà nước dùng để quản lí xã
hội nữa. Thứ ba, sẽ có nhiều đối tượng ngụy
biện cho các hành vi trái pháp luật bằng
cách chứng minh sự bất hợp lí của các quy
định mà họ vi phạm. Pháp luật không còn
phục vụ cho lợi ích chung của cộng đồng
nữa mà bị lợi dụng vào các mục đích riêng
của các đối tượng khác nhau.
Như vậy, lẽ dĩ nhiên, một quyết định
hành chính cần phải vừa hợp pháp, vừa
hợp lí nhưng khi không thể thỏa mãn đồng

hoàn chỉnh là quyết định vừa hợp pháp, vừa
hợp lí. Tuy nhiên, tính hợp pháp và tính hợp
lí của quyết định có sự độc lập nhất định
đối với nhau nên một quyết định hợp pháp
không có nghĩa là sẽ hợp lí và quyết định
hợp lí không có nghĩa là chắc chắn sẽ hợp
pháp. Nói một quyết định hành chính hợp
pháp hay hợp lí chỉ là nhấn mạnh vào một
khía cạnh, một góc nhìn nhất định đối với
quyết định hành chính mà thôi. Sẽ không có
một quyết định hoàn toàn hợp pháp nhưng
hoàn toàn bất hợp lí hay hoàn toàn hợp lí
nhưng hoàn toàn bất hợp pháp./.

(1).Xem: X.X. A-lếch-xây-ép, Pháp luật trong cuộc
sống của chúng ta, Nxb. Pháp lí, Hà Nội, 1986,
tr. 104, 105.