GREEN PRODUCTION AND TRADE
Nội dung
Lời nói đầu 3
Câu chuyện về HTX Hoa Tiến 9
Các Thách thức 13
Hỗ trợ của Chương trình 17
Kết quả 31
Các thực hành tốt 39
Kết luận và bài học kinh nghiệm 42
Dù đã có nhiều nỗ lực để xác minh các thông tin có trong nghiên cứu này, Liên hợp quốc không nhận trách nhiệm về
bất kỳ thông tin sai lệch nào. Quan điểm thể hiện trong nghiên cứu này không phản ánh các ý kiến chính thức của
Quỹ Các Mục Tiêu Thiên Niên Kỷ, Cục Xúc tiến Thương mại (VIETRADE), Hiệp hội Xuất khẩu Hàng thủ công mỹ nghệ
Việt Nam (VIETCRAFT) và Liên hợp quốc. Việc từ chối trách nhiệm thông thường được áp dụng trong nghiên cứu này.
L
ờ
ờ
i nói
đ
Mặc dù Việt Nam đã được xếp hạng là nước có mức thu nhập trung
bình kể từ năm 2010, nhưng công tác xóa đói giảm nghèo và nâng
cao chất lượng cuộc sống ở vùng nông thôn và giữa các dân tộc
thiểu số vẫn tiếp tục là một thách thức. Tỷ lệ hộ nghèo bình quân ở
Việt Nam đã giảm đáng kể từ 58,1% năm 1993 xuống còn 14,5% năm
2008. Tuy nhiên, khoảng cách giàu nghèo vẫn còn rất lớn giữa thành
thò và nông thôn cũng như giữa các dân tộc thiểu số. Thống kê năm
2008 cho thấy tỷ lệ hộ nghèo ở nông thôn hiện nay là 18,7% trong khi
đó ở thành thò chỉ khoảng 3,3%. Bên cạnh đó, tỷ lệ hộ nghèo giữa
các dân tộc thiểu số vẫn còn rất cao, khoảng 50,3% và tỷ lệ này
của người Kinh chỉ khoảng 8,9%
1
theo thống kê năm 2008.

cơ hội đào tạo và tham gia mạng lưới cộng đồng.
Họ thường phải làm việc nhiều hơn nam giới, đảm
đương công việc đồng áng, quản lý kinh doanh
nhỏ lẻ và chăm sóc chính cho gia đình. Do phải
làm rất nhiều công việc khác nhau như vậy nên
chò em còn ít thời gian để tham gia các chương
trình đào tạo nâng cao kiến thức và kỹ năng,
hoặc tìm kiếm hỗ trợ từ mạng lưới cộng đồng và
các tổ chức để cải thiện hoạt động kinh doanh.
Vì vậy, nhiều chò em có mức thu nhập thấp vẫn
đang gặp nhiều khó khăn khi muốn tăng thu nhập
để nâng cao chất lượng cuộc sống.
Ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, nông nghiệp
vẫn là lónh vực kinh tế chính của người dân. Tuy
nhiên, thu nhập từ nông nghiệp thường không
đủ cho các hộ dân đạt được mức thu nhập trên
chuẩn nghèo quốc gia là 400,000 đồng/tháng
(khoảng 0,63 đô la Mỹ/ngày). Hoạt động thu gom
và chế biến nguyên liệu từ các vùng rừng núi và
hoạt động sản xuất hàng thủ công chủ yếu diễn
ra vào thời điểm nông nhàn khi công việc đồng
áng lắng xuống. Đây là công việc đem lại nguồn
thu nhập bổ sung hết sức quan trọng đối với cuộc
sống của người dân nông thôn. Trên thực tế, việc
các hộ dân có thể đạt được mức sống trên chuẩn
nghèo quốc gia hay không phụ thuộc nhiều vào
nguồn thu nhập bổ sung có được từ hoạt động
sản xuất hàng thủ công. Do đặc thù của hoạt
động sản xuất hàng thủ công nên có đến khoảng
65% – 80% đối tượng tham gia công việc này là

các chuỗi giá trò được đánh giá là đặc biệt quan
trọng và phù hợp với nhóm đối tượng mục tiêu hộ
nghèo như Mây tre đan, Dâu tằm tơ, Cói, Sơn mài,
và Giấy thủ công đã được nghiên cứu lựa chọn là
5
năm chuỗi giá trò then chốt cần hỗ trợ phát triển trong
khuôn khổ Chương trình. Có tới 41% trong tổng số
4.800 đối tượng hưởng lợi từ Chương trình là hộ nghèo
theo chuẩn nghèo quốc gia. Bên cạnh đó, ưu tiên hỗ
trợ người dân tộc thiểu số cũng được Chương trình
hướng tới. Có hơn 1.400 đối tượng hưởng lợi là người
dân tộc Thái, Mường và Hmông.
Chương trình là một trong 128 Chương trình chung
được Quỹ Phát triển Mục tiêu Thiên niên kỷ (MDG-F)
tài trợ. Quỹ này được thành lập tháng 12/2006 với
khoản kinh phí hỗ trợ 528 triệu đô la Mỹ từ Chính phủ
Tây Ban Nha cho các tổ chức Liên hợp quốc nhằm
tăng cường tiến trình đạt được các Mục tiêu phát
triển thiên niên kỷ. MDG-F ghi nhận tầm quan trọng
của những tiến bộ về bình đẳng giới trong việc đạt
được các Mục tiêu thiên niên kỷ và Ban thư ký MDG-F
đã xây dựng văn bản hướng dẫn nhằm khuyến khích
thiết kế chương trình chung đáp ứng về giới
2
. Nhằm
lónh hội, chia sẻ, và khuyến khích nhân rộng các thực
hành tốt trong các chương trình chung do MDG-F tài
trợ, Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Tăng
quyền năng của phụ nữ (UN Women) phát động kêu
gọi đề xuất tài liệu hóa các thực hành hiệu quả trong

được đăng tải trên trang web của Chương trình. Để có
thêm thông tin về ấn phẩm này hoặc về Chương trình,
vui lòng liên hệ với Ban Quản lý Chương trình tại đòa chỉ
hòm thư điện tử
[email protected] hoặc truy cập
trang web của Chương trình www.greentrade.org.vn.
Đỗ Kim Lang
Giám đốc Chương trình Quốc gia
Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại
8
9
Xã Hoa Tiến cách thành phố Vinh,
thủ phủ của tỉnh Nghệ An khoảng 200 km.
Người dân ở xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ
An sinh sống bằng nghề trồng trọt và chăn nuôi. Ngoài
ra, họ làm thêm nghề trồng dâu nuôi tằm và dệt thổ
cẩm để kiếm thêm thu nhập. Cùng với nhiều công việc
mưu sinh khác, dệt thổ cẩm là công việc chủ đạo trong
việc tạo thêm thu nhập cho người dân nơi đây. Người
dân Quỳ Châu là người dân tộc Thái, một trong 54 dân
tộc thiểu sổ của Việt Nam. Phụ nữ Thái nổi tiếng giỏi
dệt vải, người ta có câu “Úp tay thành vân, ngửa tay
ra hoa” để ví von nghề dệt vải nơi đây. Người dân Quỳ
Châu đều biết đến câu chuyện rằng ngày xửa ngày
xưa có một cặp vợ chồng sống cuộc sống khó khăn nơi
rừng sâu, họ không có quần áo để mặc và phải dùng
vỏ cây trong rừng để giữ ấm cho cơ thể. Và rồi theo
thời gian họ tìm ra cách tết sợi bông và sợi tơ thành sợi
rồi dệt thành vải.
C

Tình trạng trên cũng diễn ra đối với HTX
Hoa Tiến. Hiện nay có rất ít chò em trẻ tuổi
tham gia HTX. Tám mươi phụ nữ thành viên
của HTX Hoa Tiến có trung bình hơn 10 năm
kinh nghiệm dệt thổ cẩm. Chò em sử dụng
khung truyền thống để dệt nên nhiều loại
hoa văn đẹp mắt khác nhau. Chò em cũng
biết áp dụng kỹ thuật Ikat - một kỹ thuật
thắt nút sợi vải trước khi nhuộm để tạo ra các hoa
văn khác nhau.
Thu nhập bình quân từ nghề thổ cẩm ở Hoa
Tiến ước tính khoảng 600.000 đồng/người/tháng.
(tương đương 29$). Mức thu nhập này hiện đang
trên mức chuẩn nghèo quốc gia là 400.000/người/
tháng (khoảng 19$). Tuy nhiên, mức thu nhập
ấy vẫn còn khá thấp và hiện ở dưới mức chuẩn
nghèo quốc tế là 1 USD mỗi ngày. Để thúc đẩy
hoạt động dệt thổ cẩm trên đòa bàn thôn, chò em
phụ nữ trong thôn đã tự tập hợp nhau lại thành
một nhóm từ năm 1997 và sau đó hình thành nên
HTX vào tháng 7 năm 2010 với 80 thành viên là
người dân tộc Thái. Tuy nhiên, hiện nay HTX đang
gặp khó khăn trong việc cải tiến hoạt động dệt
thổ cẩm, tổ chức và điều hành HTX kinh doanh tạo
ra lợi nhuận.
11
12
13
Các Thách thức
Các Thách thức

phương cũng đang giảm sút. Do sự xuất hiện
của các loại lụa, sợi bông và sợi len rẻ hơn có
nguồn gốc từ Trung Quốc và Lào thâm nhập
vào thò trường Việt Nam nên giá lụa đòa phương
cũng từ đó giảm theo, chính vì vậy ảnh hưởng
đến thu nhập của người dân và họ đã quyết
đònh phá bỏ cây dâu và chuyển sang trồng cây
mía thay thế.
Phụ nữ làm nghề dệt thổ cẩm trong xã mua hầu
hết các loại sợi để dệt ở chợ quê hoặc qua
thương lái. Tuy nhiên, để duy trì nguồn cung sợi
ổn đònh chất lượng tốt thì vẫn là điều không mấy
dễ dàng. Tơ sợi đôi khi được pha lẫn với các loại
nguyên liệu sợi khác để giảm giá bán. Giá tơ
sợi trong những năm gần đây tăng lên đáng kể,
trung bình khoảng 10%/năm và vì vậy dẫn đến
chi phí sản xuất mặt hàng dệt thổ cẩm cũng cao
hơn trước đây.
14
nâng cao chất lượng và khả năng giữ màu của
vải nhuộm. Người dân hiểu biết rất ít về tác động
của nhiệt độ, thời gian nhuộm, chất lượng hoặc
độ cứng của nước, việc vắt sau nhuộm, số lượng
tơ sợi cho mỗi mẻ nhuộm và thành phần chính xác
của nước, thuốc nhuộm, và tro (được sử dụng để
lưu thuốc nhuộm lên vải) đến chất lượng của vải
nhuộm. Bên cạnh đó, chất lượng thuốc nhuộm tự
nhiên cũng phụ thuộc vào điều kiện và thời vụ thu
hoạch nguyên liệu nhuộm vì nó ảnh hưởng đển độ
đậm của màu sắc trên chất liệu vải nhuộm. Nếu

tiết trên sản phẩm được thêu dệt rất tinh vi, đa
dạng và có ý nghóa nhưng các sản phẩm này
vẫn không thể thu hút được nhiều khách hàng
bởi thiết kế sản phẩm không phản ánh được xu
hướng hiện tại. Phụ nữ trong nhóm dệt cũng gặp
khó khăn trong việc đảm bảo tính thống nhất
15
trong các sản phẩm và chất lượng sản phẩm để
đáp ứng các tiêu chuẩn của khách hàng ngoài
các thò trường truyền thống.
Thiếu kiến thức để cải thiện điều kiện
làm việc và năng suất lao động
Mặc dù chò em ở HTX dệt thổ cẩm Hoa Tiến muốn tăng
số lượng sản phẩm làm ra nhưng do hiểu biết hạn chế
về điều kiện làm việc tối ưu nên năng suất lao động
của chò em bò ảnh hưởng đáng kể, cụ thể như sau:
z Nguyên liệu và thiết bò dùng cho việc nhuộm
hoặc dệt không được sắp xếp theo thứ tự ngăn
nắp gọn gàng và vì vậy thường mất thời gian
mỗi lần cần sử dụng.
z Chò em không hiểu rõ tầm ảnh hưởng của vò trí
đặt khung dệt đến năng suất. Nơi đặt khung dệt
nên mát mẻ về mùa hè, ấm vào mùa đông và
có đủ ánh sáng tự nhiên. Công việc dệt không
thích hợp cho việc dùng quạt điện vào mùa hè
vì gió quạt có thể làm rối tơ.
z Công việc dệt vải đòi hỏi sự tập trung và chính
xác cao. Ánh sáng phải phù hợp để tránh mỏi
mắt và để người thợ có thể nhìn rõ đường dệt,
từ đó có thể khắc phục ngay lỗi dệt nếu gặp

Mặc dù tỉnh Nghệ An đã có chính sách hỗ trợ hoạt
động sản xuất hàng thủ công và tỉnh cũng khuyến
khích người dân bảo tồn và phát huy nghề dệt thổ
cẩm tại đòa phương nhưng những hỗ trợ từ phía tỉnh
dành cho người dân vẫn còn hạn chế. Tỉnh không
hoàn toàn nhất trí với những khó khăn mà phụ nữ
đang gặp phải trong việc phát triển kinh doanh như
vấn đề hiểu biết hạn chế, thiếu động lực, thiếu kiến
thức về quản lý HTX và yêu cầu cân đối thời gian
giữa hoạt động kinh doanh và trách nhiệm trong
gia đình.
16
HỘP 1: CHUỖI GIÁ TRỊ
Một “chuỗi giá trò” nghóa là một quá trình bao
gồm hàng loạt các hoạt động cần thiết để tạo
ra một sản phẩm hoặc dòch vụ từ lúc bắt đầu,
qua các giai đoạn sản xuất trung gian (như
sự kết hợp của quá trình chuyển đổi hình thái
và nguyên vật liệu đầu vào của các dòch vụ
sản xuất khác nhau), đến giao hàng cho người
tiêu dùng cuối cùng và xử lý rác thải sau khi
sử dụng.
3
Trang web của Chương trình: www.greentrade.org.vn
17
Hiểu được nhu cầu cần tăng thêm thu nhập
đồng thời bảo tồn giá trò văn hóa truyền thống
của người Thái ở Hoa Tiến, Chương trình chung
đã sử dụng cách tiếp cận theo chuỗi giá trò để
giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho người

Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), Hội nghò
Thương mại và Phát triển của Liên hợp quốc
(UNCTAD) và Trung tâm Thương mại Quốc tế
(ITC). Hỗ trợ của năm tổ chức Liên hợp quốc
này được mô tả dọc theo chuỗi giá trò theo biểu
đồ dưới đây:
H
o
ã
trợ của
Chươn
g
trình
Hỗ trợ của
Chương trình
18
Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực của Liên
hợp quốc (FAO)
- Hỗ trợ cây giống dâu VH – 13 và hỗ trợ
trứng tằm
- Tăng cường dòch vụ khuyến nông
Hỗ trợ tập huấn cho 120 hộ dân về cách
trồng dâu nuôi tằm
Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC)
- Hỗ trợ thiết kế
- Thiết kế ca ta lô sản phẩm/ tài liệu
hóa các nét hoa văn truyền thống/
thuốc nhuộm tự nhiên
- Kết nối kinh doanh
- Tham gia vào hội chợ thương mại

HỘP 2: CÁCH TIẾP CẬN THEO CHUỖI GIÁ TRỊ Ở BẢN HOA TIẾN
Mỗi hoạt động được trình bày cụ thể như sau.
19
Tăng nguồn cung và
chất lượng nguyên liệu
Để khôi phục nghề trồng dâu ở bản Hoa Tiến và
tăng nguồn cung tơ sợi chất lượng tốt cho hoạt
động dệt thổ cẩm tại đòa phương và các xã lân
cận, Chương trình đã hỗ trợ 160.000 cây dâu giống
lai VH13 năng suất cao cho khoảng 75 hộ gia đình
ở huyện Quỳ Châu. Hơn 4 ha diện tích dâu VH13
đã được trồng ở các xã Châu Hạnh và xã Châu
Tiến, huyện Quỳ Châu. Đây là giống dâu mới nên
cây dâu phát triển tốt và lớn nhanh, lá dâu to hơn
nhiều so với giống dâu cũ được trồng trước đây
(giống cũ này người dân gọi là giống dâu Thái Bình
do có nguồn gốc từ tỉnh này).
Bên cạnh đó, Chương trình tập huấn cho khoảng
100 hộ dân về phương pháp trồng và thu hoạch
dâu đúng cách. Chương trình cũng hỗ trợ tạo mô
hình trình diễn trong thôn để giới thiệu các thực
hành tốt nhất về lónh vực trồng dâu và khuyến
khích người dân trồng dâu. Ngoài ra, Chương trình
chung còn phối hợp với Sở NN & PTNT tỉnh hướng
dẫn kỹ thuật về việc sử dụng phân bón cho người
dân để giảm thiểu việc sử dụng thuốc trừ sâu gây
hại cho môi trường. Thông qua các mô hình trình
diễn, người dân có thể nhận thấy tiềm năng tốt có
thêm thu nhập từ việc trồng dâu nuôi tằm.
20

& PTNT để trở thành giảng viên đủ điều kiện về OSH,
sau đó hỗ trợ các cán bộ này tập huấn lại cho chò
em phụ nữ làm nghề dệt thổ cẩm ở bản Hoa Tiến
và các thôn bản khác trong xã Châu Tiến. Hai mươi
phụ nữ của HTX Hoa Tiến đã tham gia vào các lớp
tập huấn này để tìm hiểu cách nâng cao năng
suất lao động bằng việc tạo môi trường làm việc
an toàn và hiệu quả hơn. Sau các lớp tập huấn, chò
em trong HTX đã thay đổi được một số thói quen
khi làm việc như đặt dụng cụ dệt trong tầm với,
21
sử dụng ghế tựa để tránh đau lưng (đối với việc
may), sử dụng giá có nhiều tầng để đặt dụng cụ
(thay vì đặt tất cả mọi thứ trên sàn nhà như cách
chò em vẫn làm trước đây), sử dụng dụng cụ bảo
hộ lao động phù hợp như găng tay và khẩu trang
trong quá trình nhuộm, nếu ngồi dệt trong thời gian
dài chò em nên dùng thêm đệm mềm để thoải
mái hơn.
“Để tiết kiệm thời gian, tôi thường để dụng cụ
và nguyên liệu dệt gần khung dệt trong tầm
tay. Trước đây, do không quan tâm đến vấn
đề nhỏ nhặt này nên tôi thường mất thời gian
mỗi khi cần tìm chúng”
Ý kiến của chò Lang Thò Hoài
“Ngồi dệt lâu trên ghế gỗ cứng tôi thường
cảm thấy mỏi, nhưng tôi lại muốn làm nhiều
để tăng thêm thu nhập cho gia đình. Để
khắc phục tình trạng này, tôi thường ngồi
trên một chiếc đệm mềm để tránh bò đau.

cách hiệu quả và an toàn. Máy nhuộm này có
thể nhuộm được các loại sợi khác nhau như sợi tơ
4
Xem bài viết liên quan trên trang web của Chương trình
www.greentrade.org,vn
23
Tăng cường năng lực cho Ban chủ
nhiệm và thành viên HTX
Ban chủ nhiệm và thành viên HTX Hoa Tiến được
tham gia nhiều hoạt động hỗ trợ xây dựng năng
lực để tăng cường kỹ năng quản lý nhóm và kinh
doanh như tập huấn về Hình thành nhóm kinh
doanh, Giới và kinh doanh, Kỹ năng doanh nhân
Empretec, Yêu cầu và cơ hội của Thương mại công
bằng và Kỹ năng tham gia hội chợ hiệu quả. Thông
qua các nhóm kinh doanh được hình thành, các
hộ sản xuất quy mô nhỏ và các doanh nghiệp có
thể vượt qua những khó khăn mà họ không thể giải
quyết được nếu hoạt động độc lập. Các hộ sản
xuất có thể tiếp cận được thò trường mà trước đây
họ không thể do lượng hàng ít. Nhóm kinh doanh
giúp các hộ sản xuất mở rộng quy mô của mình
thông qua các hoạt động mua bán nguyên liệu
và cùng nhau tiếp thò sản phẩm, giúp giảm chi phí
và tăng lợi nhuận. Ngoài ra, thông qua nhóm kinh
doanh, chò em có cơ hội trao đổi với khách hàng và
đối tác. Chương trình đã tiến hành tập huấn trên cơ
sở áp dụng các phương pháp tham gia chia sẻ các
kinh nghiệm thực tế để chò em ít có trình độ học
vấn hạn chế có thể tham gia

tập huấn về chuẩn bò tham gia hội chợ như cách
thiết kế gian hàng, trưng bày sản phẩm sao cho
bắt mắt để thu hút khách tham quan.
5
Xem bài viết liên quan trên trang web của Chương trình
www.greentrade.org,vn
24
Ngoài ra, chò Sầm Thò Bích là chủ nhiệm của HTX Hoa Tiến cũng được tham gia
chương trình EMPRETEC do UNCTAD tổ chức. Đây là chương trình tập huấn nhằm
giúp các nhà quản lý kinh doanh/chủ doanh nghiệp tăng cường kỹ năng doanh
nhân để trở thành một doanh nhân thành công như có tính kiên trì, có quyết tâm,
có mục tiêu, biết tìm kiếm thông tin, biết tính toán rủi ro và biết tìm kiếm cơ hội. Trong
khuôn khổ của Chương trình chung, chương trình EMPRETEC đã được điều chỉnh và
biên soạn phù hợp với bối cảnh Việt Nam và dòch ra tiếng Việt. Chương trình chung
phối hợp với đối tác trong nước là Cục Xúc tiến Thương mại (VIETRADE) và một
nhóm các giảng viên trong nước tổ chức các khóa đào tạo tăng cường kỹ năng
doanh nhân EMPRETEC cho khoảng 170 đại diện doanh nghiệp tại Hà Nội và bốn
tỉnh mục tiêu của Chương trình.
Chò Nguyễn Thò Thư, nữ doanh nhân đến từ Hòa Bình đã vinh dự lọt vào danh
sách mười cá nhân tiêu biểu được đề cử giải thưởng Nữ doanh nhân thành
đạt toàn cầu do chương trình Empretec, UNCTAD tổ chức. Chò Thư đã tham
dự lễ trao giải thưởng diễn ra tại Doha, Qatar vào ngày 23 tháng 4 năm 2012
vừa qua. Giải thưởng Nữ doanh nhân thành đạt của chương trình Empretec
đã được trao cho các nữ
doanh nhân thành đạt,
những người xuất sắc
trong việc phát triển ý
tưởng kinh doanh sáng
tạo, tạo công ăn việc
làm và tăng thu nhập cho

tìm cách vượt qua những khó khăn này để thành
công trong kinh doanh.

Đa dạng hóa sản phẩm
Chương trình đã hỗ trợ HTX Hoa Tiến mở rộng và
đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm, giúp chò em có
cơ hội làm thêm các sản phẩm mới bên cạnh các
sản phẩm truyền thống. Chương trình đã thuê
chuyên gia thiết kế trong nước và quốc tế hỗ trợ
HTX xây dựng các mẫu thiết kế mới phù hợp với
xu hướng của thò trường quốc tế. Thông qua các
lớp đào tạo nghề chò em được tìm hiểu về cách
thiết kế sản phẩm mới để mở rộng dòng sản phẩm
truyền thống từ khăn sang các loại sản phẩm khác
như khăn chải bàn, gối và các mặt hàng nội thất
nhỏ. Chương trình đã mời hai chò là cán bộ ban chủ
nhiệm HTX Hoa Tiến mang khung dệt ra Hà Nội làm
việc với nhà thiết kế người Pháp tại văn phòng của
Trung tâm nghiên cứu và xúc tiến làng nghề truyền
thống (HRPC), một đối tác chiến lược của Chương
trình. Khi thiết kế một sản phẩm mới, các vấn đề
được đặc biệt chú ý là lượng nguyên liệu cần thiết
cho sản xuất một sản phẩm, qui trình sản xuất, đồng
thời áp dụng ý tưởng cắt giảm nguyên liệu và rút
ngắn thời gian cần thiết để làm ra sản phẩm.
25
c
ơ
ê
n