nghiªn cøu - trao ®æi
32 t¹p chÝ luËt häc sè 8/2010 TS. Vò Gia L©m *
uyết định khởi tố vụ án hình sự là hình
thức văn bản tố tụng, xác định sự việc
xảy ra trong thực tế có dấu hiệu của tội
phạm. Quyết định khởi tố vụ án hình sự có ý
nghĩa rất quan trọng, vì nó xác lập cơ sở
pháp lí đầu tiên cho hoạt động điều tra, thu
thập chứng cứ, chứng minh tội phạm, người
phạm tội. Trong chừng mực nhất định, quyết
định khởi tố vụ án còn giúp định hướng điều
tra đúng đắn ngay từ đầu.
Để phát hiện kịp thời tội phạm, hạn chế
tình trạng bỏ lọt tội phạm, Bộ luật tố tụng hình
sự (BLTTHS) quy định nhiều chủ thể có
quyền khởi tố vụ án hình sự, gồm: các cơ quan
tiến hành tố tụng và các cơ quan khác. Trong
số các cơ quan tiến hành tố tụng, thẩm quyền
khởi tố vụ án hình sự chủ yếu quy định cho cơ
quan điều tra, do việc này phù hợp với chức
năng và nghiệp vụ của cơ quan điều tra, còn
toà án và viện kiểm sát chỉ có thẩm quyền khởi
tố rất hạn chế. Tuy nhiên, với chức năng chủ

hợp với trách nhiệm và khả năng chuyên
môn của viện kiểm sát tại thời điểm ban
hành và thực hiện Bộ luật này. Trong thời kì
này, pháp luật nước ta quy định viện kiểm
sát thực hiện hai chức năng là kiểm sát việc
tuân theo pháp luật của các cơ quan nhà
nước, tổ chức và công dân (bao gồm kiểm
sát hoạt động tư pháp và kiểm sát chung) và
chức năng công tố nhà nước. Với chức năng
kiểm sát tuân theo pháp luật nói chung như
Q

* Giảng viên chính Khoa luật hình sự
Trường Đại học Luật Hà Nội nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè 8/2010 33
vậy, viện kiểm sát có đầy đủ các điều kiện
để có thể tiến hành các hoạt động kiểm tra,
xác minh các thông tin về tội phạm trong
mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Tuy nhiên,
theo quy định tại Điều 137 Hiến pháp năm
1992 (sửa đổi năm 2001), Điều 1 Luật tổ
chức viện kiểm sát nhân dân năm 2002,
chúng tôi nhận thấy rằng chức năng của viện
kiểm sát đã có những thay đổi cơ bản:
Thứ nhất, chức năng thực hành quyền
công tố trước đây được quy định là chức
năng thứ hai (chức năng không cơ bản, thứ

quan mà mình đã tiếp nhận cho cơ quan điều
tra có thẩm quyền. Khoản 2 Điều 104 và Điều
109 BLTTHS hiện hành quy định viện kiểm
sát có quyền khởi tố vụ án trong hai trường
hợp là: khi kiểm sát khởi tố vụ án mà có căn
cứ để huỷ bỏ quyết định không khởi tố vụ án
của cơ quan điều tra, cơ quan hải quan, bộ đội
biên phòng, cơ quan kiểm lâm, lực lượng
cảnh sát biển, các cơ quan khác trong công an
nhân dân, quân đội nhân dân được giao nhiệm
vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và
trong trường hợp hội đồng xét xử yêu cầu
khởi tố vụ án. Chúng tôi cho rằng quy định
viện kiểm sát chỉ khởi tố vụ án hình sự trong
hai trường hợp nói trên là hoàn toàn hợp lí.
Bởi lẽ, quy định như vậy là phù hợp với chức
năng kiểm sát đã được thu hẹp rất nhiều so
với quy định trước đây. Với chức năng kiểm
sát hoạt động tư pháp, bao gồm hoạt động của
các cơ quan điều tra, cơ quan khác được giao
nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra
và hoạt động xét xử của toà án, viện kiểm sát
có khả năng và chỉ có khả năng xác định có
hay không có dấu hiệu của tội phạm thông
qua công tác kiểm sát cụ thể này, để từ đó ra
quyết định khởi tố vụ án hoặc quyết định
không khởi tố vụ án hình sự được chính xác.
Điều 112 BLTTHS năm 2003 quy định
về nhiệm vụ, quyền hạn của viện kiểm sát
khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn

án của cơ quan điều tra và các cơ quan khác
được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt
động điều tra là không có căn cứ, viện kiểm
sát sẽ ra quyết định huỷ quyết định không
khởi tố đó và tự mình ra quyết định khởi tố
vụ án hoặc khi hội đồng xét xử yêu cầu viện
kiểm sát khởi tố nếu tại phiên toà xét xử phát
hiện tội phạm, người phạm tội còn bị bỏ lọt
cần phải điều tra. Theo chúng tôi, cần sửa
đổi, bổ sung khoản 1 Điều 112 theo hướng
viện kiểm sát chỉ khởi tố vụ án đối với các
trường hợp quy định tại Điều 104. Nếu sửa
như vậy thì khoản 1 Điều 112 sẽ có nội dung
là: khởi tố vụ án hình sự trong trường hợp
Bộ luật này quy định, khởi tố bị can; yêu cầu
cơ quan điều tra khởi tố hoặc thay đổi quyết
định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can
theo quy định của Bộ luật này.
Thứ hai, quy định tại khoản 3 Điều 112
BLTTHS về quyền khởi tố vụ án của viện
kiểm sát trong trường hợp phát hiện hành vi
của điều tra viên có dấu hiệu tội phạm là
mâu thuẫn với quy định tại Điều 104
BLTTHS, quy định như vậy có thể hiểu đây
là trường hợp thứ ba viện kiểm sát được khởi
tố ngoài hai trường hợp đã được quy định tại
Điều 104 BLTTHS. Chúng tôi cho rằng
trong quá trình điều tra, điều tra viên có thể
có những hành vi vi phạm pháp luật ở những
mức độ khác nhau, có liên quan hoặc không

điều tra của viện kiểm sát mà hiện nay là Cơ
quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối
cao. Vì vậy, trong trường hợp này, chúng tôi
cho rằng thẩm quyền khởi tố vụ án thuộc về
Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
tối cao với tư cách là cơ quan có chức năng
điều tra, chứ không thuộc về viện kiểm sát
các cấp nói chung với tư cách là cơ quan tiến
hành tố tụng có chức năng kiểm sát hoạt
động tư pháp và thực hành quyền công tố
nhà nước. Vì vậy, khi thực hành quyền công
tố trong giai đoạn điều tra, nếu phát hiện
hành vi của điều tra viên có dấu hiệu của tội
phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, viện
kiểm sát tiến hành tố tụng trong vụ án đó
phải yêu cầu Cơ quan điều tra của Viện kiểm
sát nhân dân tối cao ra quyết định khởi tố vụ
án, chuyển toàn bộ hồ sơ về sự việc có dấu
hiệu tội phạm của điều tra viên cho cơ quan
này xem xét, quyết định. Giải quyết như vậy
là hoàn toàn phù hợp với quy định tại khoản
1 Điều 104 về thẩm quyền khởi tố của viện
kiểm sát và khoản 3 Điều 110 BLTTHS về
thẩm quyền điều tra của cơ quan điều tra
Viện kiểm sát nhân dân tối cao là: “Cơ quan
điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao
điều tra một số loại tội xâm phạm hoạt động
tư pháp mà người phạm tội là cán bộ thuộc
các cơ quan tư pháp”. Trường hợp hành vi
của điều tra viên có dấu hiệu của tội phạm

xét xử tại phiên toà mà phát hiện tội phạm
hoặc người phạm tội mới cần phải điều tra”.
Điều 104 BLTTHS năm 2003 quy định
thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự của hội
đồng xét xử tại đoạn 3 khoản 1 theo hướng
mềm dẻo hơn vì cho phép có sự lựa chọn:
hội đồng xét xử ra quyết định khởi tố hoặc
yêu cầu viện kiểm sát khởi tố vụ án hình sự
nếu qua việc xét xử tại phiên toà mà phát nghiªn cøu - trao ®æi
36 t¹p chÝ luËt häc sè 8/2010

hiện được tội phạm hoặc người phạm tội mới
cần phải điều tra.
Tuy nhiên, quy định về quyền khởi tố vụ
án hình sự của hội đồng xét xử hầu như
không được thực hiện trong thực tiễn bởi
những lí do khác nhau:
Thứ nhất, muốn ra được quyết định khởi
tố vụ án hình sự cần phải tiến hành hoạt
động kiểm tra, xác minh các thông tin về tội
phạm. Việc này đòi hỏi phải có thời gian và
phải tiến hành nhiều hoạt động khác nhau,
có thể là những hoạt động rất phức tạp mới
xác định được sự việc phản ánh thông qua
các nguồn tin, tài liệu có xảy ra và có dấu
hiệu của tội phạm hay không. Với việc hàng
năm phải xét xử nhiều vụ án, rất ít hội đồng

toà thì theo quy định tại khoản 3 Điều 104
BLTTHS, vụ án đã khởi tố đó có được điều
tra hay không lại do viện kiểm sát quyết định.
Trong trường hợp quyết định khởi tố vụ án
hình sự của hội đồng xét xử không có căn cứ,
viện kiểm sát kháng nghị lên toà án cấp trên,
toà án cấp trên phải xét lại quyết định này
theo thủ tục luật định. Trường hợp toà án cấp
trên chấp nhận kháng nghị của viện kiểm sát
thì quyết định khởi tố vụ án của hội đồng xét
xử sẽ bị huỷ bỏ. Điều đó tất nhiên sẽ ảnh
hưởng tới uy tín của hội đồng xét xử đã ra
quyết định, nhất là uy tín cá nhân của thẩm
phán chủ toạ phiên toà và là điều không thành
viên nào của hội đồng xét xử mong muốn.
Ngược lại, nếu toà án cấp trên không chấp
nhận kháng nghị của viện kiểm sát, việc có
điều tra vụ án, có truy tố bị can ra toà án để
xét xử hay không vẫn có thể bị viện kiểm sát
chi phối bởi hoạt động kiểm sát điều tra và
hoạt động thực hành quyền công tố nhà nước.
Vì lẽ đó, từ khi ban hành BLTTHS năm 2003
đến nay, chúng tôi chưa thấy bất kì ghi nhận
nào về việc hội đồng xét xử ra quyết định
khởi tố vụ án hình sự. Có lẽ các thẩm phán,
hội thẩm không thực hiện quyền khởi tố vụ án
mà pháp luật đã quy định cho mình để đảm
bảo tối đa sự “an toàn nghề nghiệp”.
sỏt khi t v ỏn hỡnh s.
T nhng lớ gii trờn, chỳng tụi xut
sa i on 3 khon 1 iu 104 BLTTHS
nh sau:
Trong trng hp qua vic xột x v ỏn
ti phiờn to m phỏt hin c ti phm
hoc ngi phm ti mi cn phi iu tra,
hi ng xột x yờu cu vin kim sỏt ra
quyt nh khi t v ỏn./.
M BO TNH MINH BCH CA
TH TRNG (tip theo trang 25)
Th nm, i vi th trng t ai hoc
th trng quyn s dng t nh Vit Nam
thỡ s khụng rừ rng v yu t s hu s l
cn tr ln i vi quỏ trỡnh phỏt trin ca th
trng. Kinh nghim ca cỏc nc trờn th
gii cho thy cho dự tn ti trờn c s nhng
iu kin kinh t, chớnh tr, xó hi khỏc nhau
nhng theo xu hng tt yu l cỏc quc gia
u loi b dn nhng quy nh, nghiờm cm
vic mua bỏn t ai, xoỏ b nhng ro cn
i vi cỏc giao dch t, t cỏc giao dch
ny trong mi quan h cung - cu tt yu ca
th trng v c bit chỳ trng s phỏt trin
ca cỏc t chc trung gian nh t chc mụi
gii, t vn, cỏc t chc nh giỏ.
Túm li, cng ging nh cỏc loi th
trng c bn khỏc, th trng BS cn
phi c to dng, vn hnh phự hp vi
cỏc quy lut kinh t khỏch quan ca nn