3 LẦN CHÍ PHÈO ĐẾN NHÀ BÁ KIẾN Đề bài: Sau khi ở tù về, nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của Nam
Cao đã đi đến nhà Bá Kiến mấy lần? Anh (Chị) hãy thuật lại một cách ngắn gọn và
đầy đủ các lần Chí Phèo đến nhà Bá Kiến. Trong mỗi lần cần làm rõ:
- Hoàn cảnh cụ thể.
- Động cơ thúc đẩy Chí Phèo đến nhà Bá Kiến? Từ đó, anh (chị) hãy nêu một
vài suy nghĩ về giá trị tác phẩm Chí Phèo.
GỢI Ý LÀM BÀI
Thân bài (Ý I lần thứ nhất):
1 - Sau khi ở tù về một ngày, Chí Phèo đã ra chợ uống rượu với thịt chó từ trưa
đến chiều, "say k hướt" rồi ngật ngưỡng, hung hăng cầm vỏ chai đến nhà Bá Kiến gọi
tên liên tục ra mà chửi. Cụ Bá chưa về. Con trai Cụ là Lý Cường nổi tiếng hách dịch
đã xông ra đánh nhau với Chí Phèo. Chí Phèo vừa rạch mặt ăn vạ, vừa kêu làng như bị
người ta cắt cổ họng "Ối làng nước ôi! Cứu tôi với ối làng nước ôi! Bố con thằng Lý
Kiến nó đâm chết tôi làng nước ơi!". Giữa lúc đó, Cụ Bá về. Cụ cất tiếng hỏi rất
sang: "Cái gì mà đông thế này?" Nhưng khi thoáng nhìn thấy cảnh Chí Phèo "Nằm
dài, k hông nhúc nhích, rên k he k h ẽ như gần chết", cụ Bá đã biết cơ sự rồi. Một mặt,
Cụ dịu giọng bảo mọi người đứng xem hãy trở về nhà mình, một mặt khác cuúi xuống
dỗ dành ngọt ngào Chí Phèo. Cuối cùng, Chí Phèo đã theo Bá Kiến vào nhà, được cụ
Bá thết đãi cơm rượu, thịt gà, khi ra về còn được cho một đồng bạc mua thuốc chữa
vết thương. "Chí Phèo vô cùng hả hê"
2 - Như vậy, lần này, Chí Phèo đến nhà Bá Kiến với động cơ đập đầu ăn vạ và
có bao hàm cả sự trả thù. Qua đây, Nam Cao cũng hé mở cho người đọc thấy được
bao điều.
3. a - Về phía nạn nhân, qua lần "gặp gỡ" đầu tiên này, tính cách tha hoá lưu
manh của Chí Phèo đã bộc lộ một cách khá đầy đủ trước mặt dân làng Vũ Đại. Đâu
còn hình ảnh anh canh điền khoẻ mạnh về thể xác, lành mạnh về tâm hồn như mới
ngày nào. Sau 7, 8 năm biệt tích trở về, Chí Phèo không còn là con người hiền lành
như xưa nữa, mà đã trở thành một tên côn đồ, hung hẵn, sẵn sàng đâm chém, rạch mặt

đất cắm dùi cũng không có chả làm gì nên ăn", ta có thể thấy trong đáy sâu tâm hồn
Chí Phèo luôn luôn chất chứa một nỗi xót xa cho thân phận mình. Qua chi tiết này, tác
phẩm cũng đã nói lên được tình trạng cùng cực không có lối thoát của người nông dân
lao động nghèo. Ở tù về, tứ cố vô thân, vô điền thổ, cảnh ngộ đã đẩy người dân vào
vòng tội lỗi.
c - Về phía bọn thống trị: Cũng ở lần gặp gỡ thứ hai này, bản chất gian hùng,
nham hiểm của con cáo già Bá Kiến đã được tô đậm thêm một mức nữa. Khi biết
được Chí Phèo đến để xin đi ở tù, và nếu không được thì sẽ đâm chết dăm ba thằng,
con cáo già đó đã có một giải pháp rất cao tay. Bằng một vài lời khích bác nhẹ nhàng,
Bá Kiến đã đẩy Chí Phèo vào một cái bẫy: mượn tay Đội Tảo để giết Chí Phèo và
ngược lại. Đó là một thủ đoạn rất gian hùng.
(Ý III: Lần thứ ba):
1 - Lần này Chí Phèo đến nhà Bá Kiến với một tâm trạng đặc biệt, khác hẳn hai
lần trước. Đó là khi bị Thị Nở cự tuyệt, hắn lại uống rượu và rồi xách dao ra đi. Hắn
không rẽ vào nhà Thị Nở như dự định ban đầu, mà đến thẳng nhà Bá Kiến. Dưới chân
Chí Phèo hôm nay, không hẵn là bước chân của kẻ say rượu, mà đúng là bước chân
của kẻ vừa say, vừa tỉnh. Chí Phèo tỉnh vì ý thức nhân phẩm đã trở về. Tình yêu
thương mộc mạc và chân thành của Thị Nở đã làm thức dậy bản chất lương thiện của
Chí Phèo "Hắn thèm lương thiện. Hắn muốn làm hoà với mọi người biết bao!" Câu trả
lời của Thị Nở sẽ quyết định số phận của hắn: được công nhận quyền làm người hay
mãi mãi bị đày đoạ trong kiếp sống thú vật? Chí Phèo hồi hộp hy vong. Nhưng cánh
cửa hy vọng vừa hé mở thì đã bị đóng sầm ngay lại. Vì bà cô của Thị Nở không cho
Thị đâm đầu dđ lấy một thằng đã bị xã hội khai trừ. Mọi người đã quen coi Chí Phèo
là con quỹ dữ từ lâu rồi. Hôm nay, linh hồn Chí Phèo đã trở về, nhưng mọi người
không nhận ra. Thế là Chí Phèo rơi vào một tấn bi kịch tinh thần đau đơn: Thèm
lương thiện mà bị xã hội lạnh lùng cự tuyệt.
2 - Quặn quại trong đau khổ và tuyệt vọng, Chí Phèo càng thấm thía tội ác của
kẻ đã cướp cả nhân tính lẫn nhân hình của mình là Bá Kiến. Nên hôm nay Chí Phèo ra
đi với sự thôi thúc của lòng căm thù, của thái độ kiên quyết đòi lại gương mặt và tâm
hồn đã bị xã hội cuớp mất. Trước Bá Kiến, lần này Chí Phèo có một tư thế và cách nói

bùng lên dữ dội. Ngòi bút hiện thực sắc sảo của Nam Cao đã phát hiện ra cái quy luật
ấy.
4 - Sau khi Chí Phèo chết, chắc gì hiện tượng Chí Phèo đã chấm dứt? Chi tiết
kết thúc câu chuyện thật có ý nghĩa: Khi nghe tin Chí Phèo chết, Thị Nở nhìn nhanh
xuống bụng và thấy thoáng hiện ra "Cái lò gạch cũ bỏ k hông, xa nhà cửa, và vắng
người lại qua". Rất có thể từ cái lò gạch ấy, một Chí Phèo con ngỗ ngược hơn bố nó
lại ra đời để nối nghiệp. Điều đó chưa có gì đảm bảo. Nhưng có điều chắc chắn là
chừng nào ở nông thôn, còn có bọn cường hào thì chừng ấy còn nảy sinh ra hiện
tượng Chí Phèo. Giá trị hiện thực sâu sắc và độc đáo của ngòi bút Nam Cao còn được
thể hiện từ cái quy luật nghiệt ngã đó.
5 - Tóm lại ba lần "gặp gỡ" giữa Chí Phèo và Bá Kiến là những lần đụng đầu
quyết liệt giữa hai tính cách kể thống trị và người áp bức, bị đầy đoạ đến mức không
còn là người nữa. Tác phẩm đã phản ánh được một vấn đề quan trọng bức xúc trong
đời sống hiện thực nông thôn thời ấy: xã hội phong kiến thực dân đã đầy đoạ làm tha
hoá con người. Và khi ý thức nhân phẩm đã trở về thì lại bị xã hội lạnh lùng cự tuyệt,
để phải tự huỷ diệt cuộc sống của mình. Nam Cao đã vạch trần được tội ác khủng
khiếp đó và lên tiếng kêu cứu nhằm bảo vệ lấy nhân phẩm của con người, hãy tiêu diệt
hoàn cảnh phi nhân tính. Nam Cao đồng cảm và chia sẽ với những nạn nhân đau khổ
đồng thời tìm thấy dưới đáy tâm hồn tưởng như u mê cằn cỗi vẫn lấp lánh ánh sáng
nhân phẩm; vẫn cháy bỏng một niềm khát khao được sống lương thiện.
Kết luận:
Đó chính là giá trị hiện thực và nhân đạo vừa độc đáo, vừa sâu sắc, vừa mới
mẻ,vừa rộng lớn của tác phẩm "Chí Phèo". Vì thế "Chí Phèo" xứng đáng là một trong
những kiệt tác của nền văn học Việt Nam thế kỷ XX.