Lun vn tt nghip
trờng đại học kinh tế quốc dân
KHOA Kế HOạCH Và PHáT TRIểN
------
LUN VN TT NGHIP
Đề tài:
Sự THAM GIA CủA Đồng bào dân tộc thiểu số
trong dự án giảm nghèo tỉnh phú thọ 2002
2007: thực trạng và một số bài học kinh
nghiệm
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Hoài Quyên
Giáo viên hóng dẫn : ThS. Nguyễn Thị Hoa
Hà nội, 05/2009
Nguyn Th Hoi Quyờn K hoch 47A
Lun vn tt nghip
trờng đại học kinh tế quốc dân
KHOA Kế HOạCH Và PHáT TRIểN
------
LUN VN TT NGHIP
Đề tài:
Sự THAM GIA CủA Đồng bào dân tộc thiểu số
trong dự án giảm nghèo tỉnh phú thọ 2002
2007: thực trạng và một số bài học kinh
nghiệm
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Hoài Quyên
Chuyên ngành : Kế hoạch
Lớp : Kế hoạch A
Khoá : 47
Hệ : Chính quy
cao nhất của tỉnh Phú Thọ. Trong công cuộc xóa đói giảm nghèo của mình,
tỉnh đã có nhiều dự án hướng tới nhiều đối tượng, những khu vực có tỉ lệ
nghèo đói cao, nhất là các vùng miền núi, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu
số sinh sống.
Nằm trong các chương trình xóa đói giảm nghèo của tỉnh, Dự án giảm
nghèo tỉnh Phú Thọ đã được triển khai từ năm 2002 và kết thúc từ năm 2007.
Vùng dự án là những xã nghèo nhất và cũng là nơi có đông các dân tộc thiểu
số sinh sống nhất trên địa bàn tỉnh. Trong quá trình thực hiện dự án giảm
nghèo, tỉnh đã huy động sự tham gia của người dân và đồng bào dân tộc thiểu
số vào dự án, không phân biệt giữa các nhóm DTTS khác nhau, dù là người
Mường chiếm đa số hay người Kinh chiếm đa số, dù sống ở trung tâm xã hay
biệt lập ở các thôn xa, các dân tộc khác nhau về cơ bản có cơ hội và quyền
tham gia là như nhau theo tinh thần của Pháp lênh dân chủ cơ sở. Tuy nhiên,
tôi nhận thấy rằng sự tham gia của người dân, đặc biệt là người DTTS vào dự
án còn chưa nhiều, sự tham gia đó ít nhiều mang tính thụ động, có những
khoảng cách nhất định trong việc tham gia vào dự án giảm nghèo của các hộ
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
1
Luận văn tốt nghiệp
DTTS và hiện nay sự tham gia của đồng bào DTTS vào các chương trình dự
án giảm nghèo vẫn chưa được quan tâm đúng mức.
Bên cạnh đó, kinh nghiệm về xoá đói giảm nghèo của các tỉnh, thành
trong cả nước cho thấy, muốn dự án xoá đói thành công cần có sự tham gia
đông đảo của người nghèo, bởi họ chính là đối tượng hướng tới đồng thời là
đối tượng hưởng lợi trực tiếp từ các dự án giảm nghèo. Đặc biệt, đối với tỉnh
Phú Thọ, khi tỷ lệ người nghèo vẫn còn cao, xoá đói giảm nghèo vẫn là chiến
lược lâu dài của tỉnh thì đánh giá về sự tham gia của người nghèo (đặc biệt là
người DTTS) sẽ góp một phần quan trọng vào thành công trong chiến lược
xoá đói, giảm nghèo của tỉnh Phú Thọ.
Xuất phát từ nhận thức về tầm quan trọng của người dân, đặc biệt là
thông tin nên đề tài không tránh khỏi những thiếu xót. Tôi rất mong nhận
được sự đóng góp của thầy cô cho đề tài được hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn các cán bộ phòng Kinh tế đối ngoại - Sở Kế
hoạch và Đầu tư tỉnh Phú Thọ và giáo viên hướng dẫn TH.s Nguyễn Thị Hoa
đã giúp tôi hoàn thành đề tài này.
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
3
Luận văn tốt nghiệp
CHƯƠNG I: SỰ CẦN THIẾT PHẢI CÓ SỰ THAM GIA CỦA
CỘNG ĐỒNG TRONG DỰ ÁN GIẢM NGHÈO TỈNH PHÚ THỌ
I. Cơ sở lý luận cho sự tham gia của cộng đồng trong dự án giảm nghèo
tỉnh Phú Thọ
1- Một số vấn đề cơ bản về sự tham gia của cộng đồng
1.1. Khái niệm cộng dồng và sự tham gia của cộng đồng
Việc lấy ý kiến nhân dân tham gia vào các công việc chung của địa
phương ở nước ta đã có từ lâu, nhất là những khi gặp khó khăn thì ý kiến của
dân là vô cùng quý báu, điều đó đã được thể hiện trong suốt chiều dài lịch sử
dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Trong thời kỳ công tác kế hoạch hoá
tập trung, sự tham gia của cộng đồng trong công tác lập kế hoạch hoá đã
không được coi trọng do đó đã không phát huy được sức mạnh tổng hợp của
toàn dân. Sau đại hội Đảng XI, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương,
chính sách nhằm nâng cao tinh thần dân chủ nhằm phát huy quyền làm chủ
của nhân dân.
Hiện nay nước ta đang thực hiện Pháp lệnh dân chủ cơ sở, đây là nền
tảng quan trọng nhất để đẩy mạnh và phát huy sự tham gia của người dân.
Trong các chương trình mục tiêu quốc gia, sự tham gia của người dân là yếu
tố không thể thiếu được trong việc làm nên thành công của các chương trình.
Khi nói đến dân tham gia tức là nói đến dân ở vị trí cộng đồng, không
tách rời cộng đồng được, còn khi nói cộng đồng tham gia tức là có nói đến
dân trong đó. Dân chỉ tham gia khi được gắn mình với cộng đồng và cộng
chương trình, dự án như một chuỗi liên tục bắt đầu từ tham gia theo chức
năng nhiệm vụ cho tới khi tham gia hoàn toàn. Người ta đã xây dựng nhiều
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
5
Luận văn tốt nghiệp
cách phân loại sự tham gia cũng như các tiêu chí đánh giá sự tham gia của
người dân vào các chương trình dự án phát triển, tựu chung lại có thể phân
cách hình thức tham gia thành 7 loại như sau:
1.2.1. Sự tham gia bị động
Người dân tham gia bằng cách họ được người ngoài phổ biến những
việc sẽ xảy ra nên hiệu quả và lợi ích của sự tham gia này thấp, đôi khi còn
làm cản trở cho các thành viên khác trong cộng đồng. Đây là hình thức tham
gia đơn giản nhất, nó chưa hẳn là sự tham gia mà chỉ là tạo cơ hội cho sự
tham gia mà chỉ là kiểu thông báo một chiều từ phía quản lý hành chính hay
dự án, không cần lắng nghe sự phản hồi từ phía người dân. Thông tin được
chia sẻ chỉ thuộc về phía chuyên gia.
Nhược điểm của hình thức tham gia này là người dân hoàn toàn thụ
động trong việc tiếp nhận thông tin. Các thông tin chỉ mang tính chất một
chiều do đó sẽ không có phản ứng lại từ phía người dân, chính vì vậy các mục
tiêu của hoạt động có thể không phù hợp với mong muốn và cũng không có
được sự hưởng ứng tích cực của người dân.
1.2.2. Sự tham gia với hình thức cung cấp thông tin
Là hình thức tham gia trong đó người dân tham gia trả lời các câu hỏi
điều tra thông qua bảng hỏi nhưng không được biết kết quả điều tra, thông tin
không được chia sẻ lại với người dân hay kiểm tra cho đúng.
Đây là hình thức tham gia mang tính chất quần chúng rộng rãi, ai cũng
có thể tham gia được và nhiều khi cũng rất cần thiết cho các nhà lãnh đạo có
được hệ thống thông tin tổng hợp, đồng bộ, để sàng lọc các dòng thông tin và
từ đó ra quyết định chính xác.
Hạn chế của hình thức này là người cung cấp thông tin không nắm
Nhược điểm cơ bản của hình thức này là người dân có thể vì quá ham
mê lợi ích vật chất mà không chú ý đến lợi ích tổng thể của hoạt động chung.
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
7
Luận văn tốt nghiệp
Do vậy khi thực hiện hình thức tham gia này cần giải thích rõ nghĩa, tác dụng
của việc tham gia cho người dân hiểu để họ tham gia không chỉ vì lợi ích vật
chất của cá nhân mà còn vì lợi ích của cả cộng đồng.
1.2.5. Sự tham gia vì nhiệm vụ
Đây là hình thức mà sự tham gia của người dân tham gia gắn với quyền
lực trách nhiệm hay vị trí cụ thể trong từng giai đoạn, từng công việc của toàn
bộ hoạt động phát triển. Tính chất của sự tham gia này là nó tạo nên quyền
lực cụ thể cho cộng đồng nói chung và người dân nói riêng, thể hiện sự phân
cấp và trao quyền cho cộng đồng trong việc: lựa chọn mục tiêu, phân bổ
nguồn lực, tổ chức thực hiện, quyền giám sát và kiểm tra, quyền sở hữu và sử
dụng.
Tác dụng chủ yếu của hình thức này là tăng được trách nhiệm, tính tự
chủ của người dân và các tổ chức chính quyền cơ sở trong việc tự giải quyết
vấn đề ở cấp mình. Do đó yêu cầu khi thực hiện hình thức tham gia này là cần
phải nâng cao năng lực cho cộng đồng dân cư.
1.2.6. Sự tham gia tương hỗ
Đây là hình thức tổng hợp tất cả các loại hình tham gia nói trên (trừ
tham gia bị động) vì lợi ích tất cả các bên tham gia.
Ưu điểm của hình thức tham gia này là sự tác động tương hỗ lẫn nhau
giữa các bên tham gia, cái hay của người này sẽ kích thích nẩy nở cái hay của
người khác, bảo đảm sử dụng triệt để sức mạnh của cộng đồng dân cư.
1.2.7. Sự tham gia chủ động
Người dân chủ động tham gia vào các khâu công việc: xác định vấn đề, phân
tích vấn đề, xây dựng dự án, thực hiện dự án và kiểm tra giám sát dự án. Hình thức
tham gia này phản ánh sự tự giác của con người, của cộng đồng có trách nhiệm và
Mục đích: Phương pháp kích thích sự sáng tạo tập thể nhằm tìm ra
nhiều lời giải cho một vấn đề. Mục đích của phương pháp mày nhằm huy
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
9
Luận văn tốt nghiệp
động được sự đóng góp về tư duy của mỗi cá nhân. Ý kiến của các cá nhân
được đưa ra độc lập, sáng tạo, khách quan và không bị ảnh hưởng bởi ý kiến
của các thành viên khác trong cộng đồng.
Nguyên tắc thực hiện:
Các quy tắc cho buổi động não cần được phổ biến trước khi tiến hành
động não và phải đảm bảo rằng mọi người tham gia đều hiểu và nhất trí.
Muốn vậy trước hết cần phải đảm bảo các nguyên tắc sau:
Không một thành viên nào có quyền đòi hỏi hoặc cản trở, đánh giá, phê
bình hay thêm bớt vào các ý kiến, ý tưởng vừa được nêu ra, hoặc tự giải đáp ý
kiến của các thành viên khác, không được đánh giá hay bình luận gì về các
câu trả lời cho đến khi chấm dứt buổi động não.
Không có ý kiến, câu trả lời nào của các thành viên được coi là sai.
Tất cả các ý kiến cũng như các câu trả lời phải được thu thập một cách
đầy đủ, cần lưu ý thu gọn những câu ý trùng lặp hay tương tự và loại bỏ
những ý kiến hoàn toàn không phù hợp với buổi thảo luận.
Phương pháp này được sử dụng trong việc thu thập và phân tích thông
tin về thực trạng phát triển của địa phương.
1.3.3. Phương pháp thảo luận nhóm
Mục đích: Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp huy động sự
tham gia đóng góp ý kiến của một nhóm người nhằm phân tích và đạt được sự
đồng thuận của những người tham gia về một vấn đề cụ thể nào đó
Đây là phương pháp quan trọng nhất nhằm huy động sự tham gia của
cộng đồng, tạo điều kiện cho người dân với các trình độ khác nhau đều có thể
tham gia và đưa ra ý kiến của mình về các vấn đề của địa phương. Thảo luận
nhóm có thể được áp dụng để thu thập các thông tin, phân tích thông tin và
Để giúp người dân dễ dàng trao đổi và vượt qua các e ngại thì các
thông tin số liệu mà người dân đưa ra không nên yêu cầu phải tuyệt đối chính
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
11
Luận văn tốt nghiệp
xác, chủ yếu là theo cảm quan của họ để giúp họ so sánh, để mọi người thấy
được bản chất hay nguyên nhân của vấn đề.
Thứ tư: Mềm dẻo, linh hoạt.
Để áp dụng các công cụ huy động sự tham gia phù hợp với từng nhóm
đối tượng cũng cần thiết phải linh hoạt trong việc thay đổi chủ đề một cách
hợp lý, thay đổi thông tin cũng như kết hợp hay áp dụng xen kẽ nhau và
không nhất thiết phải theo một trình tự bắt buộc.
2. Sự tham gia của cộng đồng trong các dự án
2.1. Các tiêu chí đánh giá mức độ tham gia của cộng đồng trong các
dự án
Các tiêu chí đánh giá mức độ tham gia cho biết sự tham gia của người
dân có tác dụng, hiệu quả và ý nghĩa đối với các dự án hay sự tham gia đó chỉ
mang tính hình thức. Thông qua các tiêu chí: minh bạch, hiệu quả, công bằng,
bền vững của dự án để đánh giá sự tham gia của người dân.
2.1.1. Minh bạch
Người dân cần được biết tất cả các thông tin có liên quan đến quyền lợi
của họ như vốn từ đâu, ai được hưởng lợi, hưởng như thế nào, bao nhiêu...
Trên cơ sở đó họ tham gia vào quá trình phân bổ và ra quyết định từ khâu tổ
chức thực hiện, giám sát và kiểm tra, sẽ hạn chế thất thoát và tham nhũng.
Nếu người dân được cung cấp thông tin đầy đủ về hoạt động của các chương
trình dự án thì sự tham gia của họ sẽ có kết quả tốt hơn khi họ không nắm
được thông tin gì và không biết phải tham gia như thế nào.
2.1.2. Công bằng
Đánh giá tính công bằng của các chương trình dự án được triển khai là
việc xem xét các nguồn lực phục vụ cho đối tượng nào, ai là người được
có người nghèo được xác lập, ý thức đóng góp và năng lực của chính quyền
cơ sở và người dân được nâng cao.
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
13
Luận văn tốt nghiệp
Tính bền vững của dự án còn phụ thuộc vào sự tham gia của người dân
vào dự án có thường xuyên và liên tục hay không, người dân có trực tiếp tham
gia trùng tu bảo dưỡng các công trình của dự án hay không. Nếu sự tham gia
của người dân chỉ là hình thức, thì tính bền vững của dự án dễ bị phá vỡ.
Người dân sẽ tham gia tích cực khi quyền làm chủ của họ được xác lập, có
như vậy tính bền vững của dự án mới được đảm bảo.
2.2. Các bước của dự án cần có sự tham gia của cộng đồng
Các dự án xóa đói giảm nghèo có sự tham gia của người dân nghĩa là
người dân phải được tham gia vào tất cả các khâu công việc, từ thảo luận xác
định các vấn đề, các câu hỏi được đặt ra trong khi xác định các khó khăn,
những thuận lợi để lựa chọn các vấn đề ưu tiên, các nhu cầu của cộng đồng,
đưa ra quyết định, lập kế hoạch, thực thi, đánh giá và quản lý dự án. Cụ thể sự
tham gia của người dân vào các dự án được thể hiện qua các bước sau:
2.2.1. Lập kế hoạch dự án
Quá trình lập kế hoạch dự án là một giai đoạn trong chu kỳ dự án, nội
dung này gồm các hoạt động: Phân tích thực trạng tại cơ sở triển khai dự án,
xác định mục tiêu của dự án và cách thức tổ chức thực hiện. Trong các dự án
xoá đói giảm nghèo, việc phân tích thực trạng cho phép xác định được các hộ
nghèo đói cũng như các nguyên nhân dẫn đến đói nghèo, từ đó có thể xác
định được nhu cầu của người dân, cộng đồng và đưa ra các mục tiêu phù hợp,
chính xác.
Việc lập kế hoạch dự án dựa trên phân tích thực tế vì kết quả phân tích
cho phép xác định được các vấn đề người dân đang gặp phải cũng như nguyên
nhân của các vấn đề đó là gì. Việc tham gia của người dân ở đây có ý nghĩa
vô cùng quan trọng vì họ là người biết rõ nhất vấn đề vướng mắc đang gặp
Đánh giá giữa kỳ: Bao gồm việc đánh giá tiến độ thực hiện của dự án,
tính phù hợp, hiệu quả và tác dụng của dự án
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
15
Luận văn tốt nghiệp
Đánh giá kết thúc: Thường được tiến hành ngay khi dự án hoàn thành
(thường là sau một năm sau khi dự án kết thúc). Đây là giai đoạn đánh giá các
thành tựu, các lợi ích thu được của dự án và ảnh hưởng của dự án.
Đánh giá kiểm chứng: Đợc tiến hành một vài năm sau khi hoàn thành
dự án, khi mà tất cả các lợi ích của dự án đều được phát huy đầy đủ
Sự tham gia của người dân ở bước này sẽ cho phép đánh giá chính xác
kết quả mà ban đầu dự án được triển khai ở địa phương có đạt được các mục
tiêu đề ra ban đầu hay không, hiệu quả của việc đạt được các mục tiêu đó ra
sao. Ngoài ra thông qua đánh giá có sự tham gia của người dân cũng giúp xác
định được vấn đề chưa được giải quyết để từ đó tìm cách khắc phục.
2.2.5. Quản lý dự án
Sau khi các dự án kết thúc cần phải có công tác quản lý để đảm bảo cho
các đầu ra của dự án luôn hoạt động tốt và đem lại hiệu quả.
Đây là khâu quan trọng trong chu kỳ của một dự án, đặc biệt là các dự
án XĐGN cho nên sự tham gia của người dân sẽ góp phần tăng tính bền vững
của dự án.
II. Tổng quan về dự án giảm nghèo tỉnh Phú Thọ
1- Giới thiệu chung về dự án
Dự án giảm nghèo tỉnh Phú Thọ là dự án thành phần của Dự án giảm
nghèo các tỉnh miền núi phía Bắc gồm 6 tỉnh: Phú Thọ, Yên Bái, Lào Cai,
Sơn La, Hòa Bình, Bắc Giang. Thời gian hoạt động của dự án từ năm 2002
-2007. Dự án được thực hiện trên địa bàn 40 xã thuộc khu vực III của 6
huyện: Thanh Sơn (19 xã), Yên lập (12 xã), Thanh Thủy (03 xã), Đoan Hùng
(03 xã), Hạ Hòa (02 xã), Cẩm Khê (01 xã) – tỉnh Phú Thọ.
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
. Qua đó có thể nhận thấy rằng vùng dự án là các
xã nghèo nhất trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, việc bình chọn các xã tham gia vào
dự án đã được thực hiện một cách tương đối công bằng.
1.1. Mục tiêu của dự án
1.1.1. Mục tiêu tổng quát của dự án
1
Tổng quan về dự án giảm nghèo tỉnh Phú Thọ - Ban quản lý dự án “Phát triển nông thôn tổng hợp, giảm
nghèo” tỉnh Phú Thọ.
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
17
Luận văn tốt nghiệp
Phát triển nông thôn toàn diện, tạo ra nền sản xuất phát triển bền vững,
nâng cao đời sống vật chất, phúc lợi xã hội, mức hưởng thụ văn hóa tinh thần
cho đồng bào dân tộc miền núi, vùng sâu, vùng xa. Tạo điều kiện để phát huy
tiềm năng nguồn nội lực thúc đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội,
đảm bảo cho người dân nghèo thuộc vùng dự án được sử dụng các công trình
hạ tầng và các dịch vụ xã hội trên cơ sở phát triển bền vững, từng bước đưa
nhân dân các vùng này thoát khỏi cảnh nghèo nàn lạc hậu, hòa nhập vào sự
phát triển chung của cộng đồng khác trong khu vực và cả nước.
1.1.2. Mục tiêu cụ thể của dự án
Các mục tiêu về phát triển kinh tế
Chuyển đổi cơ cấu sản xuất, đẩy mạnh sản xuất nông lâm nghiệp theo
hướng sản xuất hàng hóa, đẩy mạnh chăn nuôi. Phấn đấu đảm bảo bình quân
lương thực đầu người đến năm 2005 đạt từ 250kg trở lên.
Phát triển mạng lưới thương nghiệp, dịch vụ, khuyến nông, khuyến lâm,
dịch vụ “2 đầu” cho nông dân, thúc đẩy thị trường nông thôn phát triển, xây
dựng chợ, cửa hàng ở các trung tâm cụm xã và ở các tụ điểm dân cư lớn…
Xây dựng đường giao thông dân sinh kinh tế đến 100% các trung tâm xã,
trên 70% diện tích lúa nước được tưới, tiêu chủ động, kiên cố hóa 80% công
trình thủy lợi, hệ thống kênh mương, 80% hộ dân được sử dụng điện lưới.
nhiều cho các tuyến đường liên thôn, bản, cầu nhỏ, cống qua đường; ưu tiên
các công trình cải tạo, nâng cấp, nhiều người hưởng lợi, hạn chế làm mới
hoặc quy mô đầu tư lớn.
Đầu tư nâng cấp và xây dựng mỗi xã không quá 01 chợ và xây dựng ở
các khu trung tâm, thuận tiện giao thông, trao đổi buôn bán với các xã lân cận
trong và ngoài vùng dựa án.
Nguyễn Thị Hoài Quyên Kế hoạch 47A
19
Copyright: Tài liệu đại học ©