Thống nhất quản lý tài nguyên nước phục vụ phát triển
bền vững (10:19 16/05/2006) GS., TS. Lê Kim Truyền - Trường đại học Thủy lợi

Trước đây tài nguyên nước trên trái đất tưởng như vô tận; nhưng
ngày nay, do sức ép của sự gia tăng dân số, của đô thị hóa và công
nghiệp hóa, làm suy giảm tài nguyên nước, khiến tình trạng thiếu nước
đang trở
thành phổ biến và nghiêm trọng tại nhiều khu vực. Ðiều đó đòi hỏi
các nước cần phải tìm các phương thức thích hợp để bảo vệ và phát triển
bền vững tài nguyên nước của nước mình.
Nhận thức về tài nguyên nước đã có những chuyển biến căn bản:
Từ những năm 80 của thế kỷ 20, thế giới đã ghi nhận nước là một tài
nguyên thiên nhiên môi trường hàng đầu của nhân loại và là một trong
những tài nguyên thiên nhiên cần phải quản lý trong một môi trường bền
vững. Không chỉ coi nước là một tài nguyên có giá trị kinh tế như các tài
nguyên khoáng sản khác, mà trong sử dụng, cần phải coi nước là một
hàng hóa, phải làm sao phát huy tối đa giá trị kinh tế của tài nguyên nước.
Phát triển bền vững tài nguyên nước đòi hỏi con người phải biết sử
dụng một cách hợp lý và hiệu quả, đồng thời bảo vệ để duy trì khả năng
tái tạo của tài nguyên nước. Nói cách khác, trong khai thác và sử dụng
nước phải bảo đảm cả ba mục tiêu kinh tế, phát triển xã hội và sự toàn
vẹn của môi trường. Ðó là tổng hợp sự bền vững về nhiều mặt như môi
trường, kinh tế, xã hội, văn hóa, khoa học, kỹ thuật
Việc phối hợp quốc tế trong nghiên cứu và xác định chiến lược đúng
đắn để quản lý và khai thác bền vững tài nguyên nước đã trở nên cấp
thiết. Vấn đề này đã được định hướng trong tuyên bố của các hội nghị
quốc tế về phát triển tài nguyên nước như kế hoạch hành động Ma-đen
Pla-ta (1977). Tuyên bố New Dehli (1990). Ðối với nước ta hơn 60%

liên quan trong sử dụng nước. Ðiều đó đòi hỏi phải có một tổ chức khách
quan để điều hành phân phối cấp phép trong việc sử dụng nước (nước
ngầm, nước mặt trên sông suối, nước ở các hồ chứa, ở vùng ven biển ).
Ðể thực hiện được yêu cầu phát triển bền vững, các công trình khai
thác và sử dụng nguồn nước phải là những hệ thống bền vững, phải được
đặt dưới một tổ chức có kinh nghiệm, có khả năng quản lý tốt.
Phát triển bền vững các hệ thống thủy lợi phải là một thể thống nhất
đạt được sự bền vững về kỹ thuật, môi trường, tài chính, kinh tế xã hội và
các quy định về thể chế và tổ chức.
Quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo lưu vực là một quá trình đẩy
mạnh sự phối hợp phát triển và quản lý tài nguyên nước, đất và các tài
nguyên liên quan khác để tối ưu hóa lợi ích kinh tế và phúc lợi xã hội một
cách công bằng mà không tổn hại đến sự bền vững của các hệ sinh thái
thiết yếu của lưu vực sông. Ðịnh nghĩa trên đã nhấn mạnh đến vai trò
"quản lý" theo nghĩa rộng bao gồm cả sử dụng, phát triển và quản lý nhằm
tới ba mục tiêu cơ bản: kinh tế, xã hội và môi trường và ba vấn đề trọng
tâm cần giải quyết: Phân chia nước hợp lý cho các yêu cầu sử dụng nước
(cho các ngành dùng nước); cung cấp đủ nước và công bằng; quản lý bảo
vệ nước cả số lượng lẫn chất lượng để sử dụng một cách bền vững.
Chức năng và nhiệm vụ trong quản lý, điều hành về tài nguyên
nước ở lưu vực sông có thể tóm tắt như sau:
Tham gia xây dựng cơ chế chính sách và thực thi chính sách của
Chính phủ ở cấp quốc gia cho lưu vực với sự thỏa thuận hoặc tham gia
của tất cả các ngành dùng nước. Lập quy hoạch phát triển tài nguyên
nước: xây dựng chiến lược và chính sách sử dụng nước bền vững cho
lưu vực, đề xuất các phương án, chương trình, kế hoạch đáp ứng mục
tiêu dùng nước đã xác định; Thu thập và quản lý thông tin về tài nguyên
nước: xây dựng hệ thống thu thập thông tin và lưu trữ số liệu. Ðánh giá tài
nguyên nước: đánh giá số lượng và chất lượng, đánh giá sự cân bằng
nước; Phân chia nguồn nước và vận hành các công trình cấp nước phòng