TCNCYH 36 (3) - 2005

18
Giám sát căn nguyên virut Viêm Não Nhật Bản, virut
west Nile và virut Nam định gây hội chứng não cấp
bằng kỹ thuật MAC-ELISA, 2003 2004

Phan Thị Ngà
1
, Đoàn Hải Yến
1
, Phạm Đỗ Quyên
1
Nguyễn Thanh Thuỷ
1
, Huang Claire
2
1
Viện Vệ sinh Dịch tễ trung ơng
2
Trung tâm kiểm soát bệnh tật Fort Collins, Colorado
Trong năm 2003 2004, có 976 mẫu huyết thanh và dịch não tuỷ của bệnh nhân hội
chứng não cấp (HCNC) nhận đợc từ Viện Nhi trung ơng, một số trung tâm Y học dự
phòng các tỉnh và Viện Vệ sinh dịch tễ Tây nguyên, để xác định căn nguyên virut gây
HCNC bằng kỹ thuật MAC-ELISA với kháng nguyên virut viêm não Nhật bản (VNNB),
virut West Nile và virut Nam Định; kết quả cho thấy:
- Xét nghiệm 976 mẫu huyết thanh và dịch não tuỷ của bệnh nhân có HCNC với
kháng nguyên virut VNNB, xác định 46,1 %(454/976) trờng hợp bị HCNC là do virut
VNNB.
- Xét nghiệm 239 mẫu dịch não tuỷ của bệnh nhân có HCNC với kháng nguyên virut
Nam định, xác định 13,4 % (32/239) trờng hợp bị HCNC là do virut Nam định.

cũng xác định có sự mới xuất hiện của virut
VNNB genotyp 1 ở Việt nam cũng nh một
số nớc trong khu vực châu á do chim di
c, là một cảnh báo cho sự có thể xuất hiện
TCNCYH 36 (3) - 2005

19
virut West Nile ở châu á cũng nh ở Việt
nam [3].
Chúng tôi thực hiện đề tài nghiên cứu
Giám sát căn nguyên virut viêm não
Nhật bản, virut West Nile và virut Nam
Định gây HCNC bằng kỹ thuật MAC-
ELISA, 2003 - 2004 nhằm mục tiêu xác
định tác nhân virut nào là nguyên nhân
chính gây HCNC ở Việt nam để định
hớng cho việc phòng bệnh có hiệu quả.
II. đối tợng và phơng pháp
1. Đối tợng
Mẫu bệnh phẩm: 976 mẫu huyết
thanh và dịch não tuỷ của bệnh nhân có
HCNC do virut nhận đợc từ Viện Nhi
trung ơng, một số Trung tâm Y học dự
phòng các tỉnh ở miền Bắc, Viện Vệ sinh
dịch tễ Tây nguyên, 2003 2004.
Sinh phẩm: Kháng nguyên virut West
Nile do Trung tâm kiểm soát bệnh tật Fort
Collins, Hoa kỳ cung cấp. Kháng nguyên
virut VNNB, kháng nguyên virut Nam định
do Viện VSDTTƯ cung cấp. Các sinh

Mẫu xét nghiệm dơng tính khi: OD
mẫu xét nghiệm / OD chứng âm 2
III. Kết quả
Bảng 1. Xác định căn nguyên virut gây HCNC bằng kỹ thuật MAC-ELISA
Kháng nguyên Mẫu xét
nghiệm
Mẫu dơng
tính
Mẫu âm tính Tỷ lệ %
Virut VNNB 976 454 522 46,1
Virut Nam định 239 32 207 13,4
Virut West Nile 203 0 103 0
Có 976 mẫu huyết thanh và dịch não tuỷ của bệnh nhân có HCNC thu thập trong
năm 2003 và 2004 đợc xét nghiệm bằng kỹ thuật MAC-ELISA với kháng nguyên
TCNCYH 36 (3) - 2005
VNNB xác định có 454 mẫu dơng tính, tỷ lệ xác định dơng tính với kháng nguyên virut
VNNB là 46,1 %. Trong số 522 mẫu âm tính, có 239 mẫu dịch não tuỷ đợc xét nghiệm
với kháng nguyên virut Nam định bằng kỹ thuật MAC-ELISA, xác định có 32 mẫu dơng
tính, tỷ lệ xác định dơng tính với kháng nguyên virut Nam định là 13,4%. Chọn ngẫu
nhiên 103 mẫu trong số 207 mẫu huyết thanh và dịch não tuỷ của bệnh nhân HCNC có
kết quả xét nghiệm âm tính với kháng nguyên virut VNNB và virut Nam định để kiểm tra
với kháng nguyên virut West Nile bằng kỹ thuật MAC-ELISA, kết quả không có mẫu nào
dơng tính.
0
50
100
150
200
250
300

(%)
< 1 8,1 2,8 20,6
1 4 24,1 18,6 20,6
5 9 27,8 38,2 24,1
10 14 25,4 32,1 27,5
15 14,5 8,66 6,89
Có 976 trờng hợp HCNC đợc lấy mẫu để xét nghiệm trong năm 2003 2004,
trong số này có trên 80 % số mẫu là ở các trờng hợp HCNC dới 15 tuổi. Trong số các
trờng hợp bị VNNB, số mắc tập trung chủ yếu ở trẻ em từ 1 đến 14 tuổi chiếm khoảng
90 % tổng số mắc, tuy nhiên số mắc VNNB ở trẻ em dới 1 tuổi rất ít, chiếm 2,8 %, số

20
TCNCYH 36 (3) - 2005

21
mắc VNNB ở trẻ em từ 1 4 tuổi đã giảm, chiếm 18,6 % tổng số mắc. Có 32 trờng hợp
bị HCNC do virut Nam định đợc xác định ở các nhóm tuổi, đặc biệt trẻ em dới 1 tuổi
có tỷ lệ số mắc là 20,6 %, trẻ em 10 14 tuổi có số mắc cao nhất, chiểm 27,5% tổng số
mắc.
Bảng 3: Xác định những địa phơng có các trờng hợp bị HCNC do virut VNNB và
virut Nam định, 2003 2004
Số TT Tỉnh, Thành HCNC do virut VNNB HCNC do virut Nam Định
1 Bắc Giang 27 4
2 Bắc Ninh 7 2
3 Cao Bằng 1 0
4 Điện Biên 1 0
5 Hà Giang 2 0
6 Hà Nam 15 0
7 Hà Nội 7 1
8 Hà Tây 30 6

tỉnh của khu vực miền Trung, miền Nam),
trong số 976 bệnh nhân bị HCNC đợc
lấy mẫu xét nghiệm tại Viện, kết quả cho
thấy bệnh nhân bị HCNC do virut VNNB
đợc xác định ở 27 tỉnh thành miền bắc, 3
tỉnh thuộc Tây nguyên; bệnh nhân bị
HCNC do virut Nam định đợc xác định ở
12 tỉnh thành ở miền Bắc và ở Gia lai,
Tây nguyên.
IV. Bàn luận
Kỹ thuật MAC-ELISA là một kỹ thuật
có độ nhạy và đặc hiệu cao, có thể chẩn
đoán phân biệt đợc sự nhiễm các virut
trong cùng một họ. Chính vì vậy kỹ thuật
này đã đợc ứng dụng rộng rãi trong
chẩn đoán xác định các virut Arbo
[1],[5],[6].
ứng dụng kỹ thuật MAC-ELISA để xác
định căn nguyên virut gây HCNC, xác
định 48,4 % là do virut VNNB và 13,4 %
do virut Nam định, cha phát hiện đợc
trờng hợp nào bị HCNC do virut West
Nile. Trong nghiên cứu của Phan Thị Ngà
và cộng sự trớc đây, ứng dụng kỹ thuật
RT-PCR để phát hiện vật liệu di truyền
của của một số loại virut gây HCNC từ
dịch não tuỷ của bệnh nhân ở miền Bắc
Việt Nam, xác định có 1/53 mẫu (1,9 %)
là do virut đờng ruột, có 7/53 mẫu (12,9
%) là do virut Herpes Simplex typ 1, 2;

phòng bệnh cho tất cả trẻ em dới 15
tuổi.
Virut Nam Định đợc phân lập từ dịch
não tuỷ của bệnh nhân HCNC ở Nam
Định năm 2002, theo kết quả xác định
trình tự vật liệu di truyền, virut đợc xếp
vào chi virut Arteri là một virut do muỗi
truyền, đây là một virut mới đợc phát
hiện ở Việt Nam [4]. Trong nghiên cứu
này, có 32 trờng hợp bị HCNC do virut
Nam định đợc xét nghiệm bằng kỹ thuật
MAC-ELISA, nhận xét thấy các nhóm tuổi
đều cảm nhiễm với virut Nam Định, đặc
biệt trẻ em dới 1 tuổi có tỷ lệ số mắc là
20,6 %, trẻ em 10 14 tuổi có số mắc
cao nhất, chiếm 27,5% tổng số mắc. Các
trờng hợp HCNC do virut Nam định đợc
TCNCYH 36 (3) - 2005

23
ghi nhận chủ yếu trong các tháng hè ở
miền Bắc, trùng với mùa dịch viêm não
Nhật bản.
Trong nghiên cứu này, bệnh nhân bị
HCNC do virut Nam định đợc xác định ở
12 tỉnh thành ở miền Bắc và Gia lai, Tây
nguyên (bảng 3), theo kết quả hồi cứu tác
nhân virut Nam định gây HCNC từ 1998
2004 cũng đã xác định ở 21 tỉnh thành
của miền Bắc và Gia lai, Tây nguyên [4].

11.
2. Phan Thị Ngà, Mary B. Crabtree
(2004). ứng dụng kỹ thuật RT-PCR để
chọn mẫu dịch não tuỷ cho phân lập virut
do muỗi truyền từ bệnh nhân có hội
chứng não cấp ở miền Bắc Việt Nam. Tạp
chí nghiên cứu Y học, tập 30 số 4 : 15
20.
3. Nga P. T., del Carmen Partquet M.
, Cuong V. D., Ma S. P., Hasebe F.,
Inoue S., Makino Y. Takagi M., Nam V.
S., Morita K. (2004). Shift in Japanese
Encephalitis Virus (JEV) genotype 1
circulating in northern Vietnam:
Implications for frequent introductions of
JEV from Southeast Asia to East Asia. J.
Gen Virol 85: 1625 1631.
4. Phan Thị Ngà (2005). Phát hiện
virut Arbo mới gây hội chứng não cấp,
định hớng xây dựng kỹ thuật chẩn đoán
huyết thanh học. Đề tài nghiên cứu
khoa học cấp Bộ 2003 2005.
5. Lowry P. W., Truong D. H., Hinh
L. D., Ladinsky J. L., Karabatsos N.,
Cropp C. B., Martin D., Gubler D. J.
(1998). Japanese encephalitis among
hospitalized pediatric and adult patients
with acute encephalitis syndrome in
Hanoi, Vietnam 1995. Am. J. Trop. Med.
Hyg. 58: 324 329.

15 years old in order to control JE soon.