TCNCKH 36 (3) - 2005

84
PHƯƠNG PHáP CHUYểN GEN MớI TĂNG TRIểN VọNG Sử
DụNG ARNi TRONG LIệU PHáP ĐIềU TRị GEN
Tạ Thành Văn
Bộ môn Hóa-Hóa sinh- Trờng Đại học Y Hà Nội
Ngày nay các nhà khoa học đã hiểu những nguyên tắc cơ bản của ARNi và các công
ty dợc phẩm trên thế giới hiện đang nghiên cứu để tăng cờng khả năng ứng dụng
công nghệ này in vivo. Vấn đề then chốt nhất để có thể để tiến tới áp dụng phơng
pháp điều trị này trên lâm sàng phải có kỹ thuật chuyển tải ARNi vào trong tế bào một
cách hiệu quả, kết hợp với các phơng pháp sàng lọc nhanh, chính xác. Đồng thời việc
nghiên cứu tạo ra những phân tủ ARNi có khả năng bất hoạt gen đặc hiệu và hiệu quả
cũng là một vấn đề hết sức quan trọng (1). Các nhà khoa học trên thế giới đã nhận ra
tiềm năng to lớn của việc sử dụng ARNi trong liệu pháp điều trị gen. Một số công ty
dợc phẩm đã công bố kết quả các công trình nghiên cứu mà họ đang tiến hành trong
hội nghị về ARNi toàn Châu Âu tại London vào tháng 10 năm 2004.
1. Phơng pháp chuyển gen bằng
kỹ thuật hóa học mới
Hãng Ambion có kế hoạch đa ra sản
phẩm là siPORTer-96, một thiết bị tạo
điện trờng (electroporation) cho phép
các nhà nghiên cứu đa ARNi vào trong
các dòng tế bào mà khó đợc thực hiện
bởi các phơng pháp khác nh các tế bào
gốc hay các tế bào nổi (không bám vào
đáy của các phơng tiện nuôi cấy). Các
phơng pháp chuyển gen bằng phơng
pháp hóa học (sử dụng các hóa chất có
bản chất là lipid) đợc sử dụng thờng
xuyên đối với các dòng tế bào trởng

hớng nghiên cứu đợc nhiều nhà khoa
học trên thế giới quan tâm nhằm mục
đích bất hoạt một gen đích bấy kỳ nào đó
trong tế bào. Song song với hớng
nghiên cứu này, việc cần thiết là phải chế
tạo ra ARNi đặc hiệu với gen đích và có
tác dụng kéo dài. Đồng thời cũng cần
thiết phải nghiên cứu tác dụng phụ do
ARNi gây ra khi nó đợc chuyển đến cơ
quan đích. Một trong những tác dụng phụ
đợc các nhà khoa học chú ý nhiều là
TCNCKH 36 (3) - 2005
ARNi tạo ra sự đáp ứng của interferon và
hậu quả là dẫn đến chết tế bào. Khắc
phục tình trạng này, các nhà khoa học đã
chế tạo ra các dẫn xuất ARNi để hạn chế
tác dụng kích thích sự đáp ứng của
interferon nhng lại làm tăng cờng và
kéo dài tác dụng bất hoạt gen.
2. Tăng cờng tác dụng của ARNI
Công ty Invitrogen đã nghiên cứu tăng
cờng tiềm năng áp dụng của ARNi và đã
cho ra đời sản phẩm là Block-iT
TM

transfection control kit (hình 1) cho phép
tối u hóa các điều kiện đa ARNi vào
trong tế bào đồng thời cũng cho phép
nguời sử dụng theo dõi hiệu quả và sự
khác biệt giữa các lần thí nghiệm. Lipfect-

ARNi. Cho đến nay, trong th viện ARNi
(ARNi library) đã có trên 10 ngàn siARN
đặc hiệu với trên 5 ngàn gen đích khác
nhau. Nghiên cứu sản xuất ra ARNi đặc
hiệu với các gen đích trải dài trên cả
genome của tế bào là đích mà các nhà
khoa học đang hớng đến. Các chuyên
gia này cũng nghiên cứu phát triển các kỹ
thuật đánh giá hiệu quả tác dụng của
ARNi khi nó đợc đa vào trong tế bào.
Đây là hớng nghiên cứu đang đợc chú
ý nhằm đánh giá hiệu quả tác dụng của
các thuốc để góp phần tăng cờng khả
năng tác dụng của thuốc cũ và nghiên
cứu ứng dụng điều trị các thuốc mới.

Hình 1: Mô hình cơ chế bất hoạt gen của hệ thống BLOCK-iT ARNi sau khi đợc chuyển
vào trong tế bào (sản phẩm của hãng Invitrogen)85
TCNCKH 36 (3) - 2005

86
3. Triển vọng ứng dụng trong điều
trị
Nhiều công ty dợc phẩm hàng đầu
trên thế giới đang đầu t nghiên cứu ứng
dụng liệu pháp điều trị gen trên lâm sàng
trong đó việc sử dụng ARNi đợc coi là

khác hiện đã đợc thử nghiệm thành
công trên mô hình động vật và đang tiến
tới thử nghiệm lâm sàng. Trong số này
phải kể đến anti-HCV siARN, các ARNi
bất hoạt gen của các yếu tố phát triển
khối u, quá trình thoái hóa thần kinh
(Huntington, Parkinson, Alzheimer và
Spinocerebellar ataxia 1). Cần phải nhấn
mạnh rằng, sở dĩ có sự thành công trong
lĩnh vực này là do sự kết hợp giữa hai yếu
tố: công nghệ adenoviral siARN và các kỹ
thuật Y sinh học. Trong đó các công nghệ
và kỹ thuật đều nhằm hớng đến việc giải
quyết các vấn đề do Y học lâm sàng đặt
ra là tạo ra thuốc để điều trị bệnh.
Tài liệu tham khảo
1. Phan Thị Phi Phi. Tắt (ức chế) gen
thông qua các phân tử ARN nhỏ. Tạp chí
nghiên cứu y học 22, 89-93, (2003).
2. Tạ Thành Văn. Hệ thống chuyển tải
gen và ứng dụng trong liệu pháp điều trị
gen. Tạp chí nghiên cứu y học 24, 107-
110, (2003).
3. Nina Flanagan. Enhancing ARNis
potential. Genetic engineering news 24
(17), 1-24, (2004).