nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 1/2011 49

Ts. đỗ thị ph-ợng *
1. Mi liờn h gia quyn con ngi,
quyn cụng dõn trong phỏp lut t tng
hỡnh s
Quyn con ngi, quyn cụng dõn trong
phỏp lut t tng hỡnh s l tng th cỏc quyn
v ngha v ca nhng ch th tham gia trong
cỏc hot ng t tng hỡnh s. m bo
tớnh thng nht ca Hin phỏp v phỏp lut,
khi cp cỏc quyn con ngi, quyn cụng
dõn, BLTTHS ó thng nht s dng cm t
cụng dõn v quyn cụng dõn trong cỏc iu
lut. c th hoỏ cỏc quyn cụng dõn ú,
BLTTHS quy nh t cỏch t tng ca cỏc
cụng dõn khi tham gia t tng nh ngi b
tm gi, b can, b cỏo, ngi b hi, nguyờn
n dõn s Bờn cnh vic ghi nhn cỏc
quyn v ngha v t tng ca cỏc ch th
tham gia trong hot ng t tng hỡnh s,
BLTTHS cũn quy nh nhng bo m cn
thit cỏc ch th thc hin quyn v ngha
v t tng ca mỡnh. Rừ rng quyn con
ngi, quyn cụng dõn trong phỏp lut t tng

phỏp ca ngi khỏc. Do ú mi khi cú hnh
vi phm ti, xõm phm n th cht, tinh
thn, ti sn ca con ngi thỡ Nh nc phi
cú trỏch nhim bo v cỏc quyn ca nhng
ngi b xõm hi bng cỏch thụng qua cỏc
trỡnh t, th tc t tng nhm ngn chn cỏc
hnh vi phm ti ú. Khi gii quyt cỏc v ỏn
hỡnh s, cỏc c quan tin hnh t tng c
Nh nc trao quyn phi cú trỏch nhim ỏp
dng ỳng cỏc quy nh ca phỏp lut t tng
hỡnh s v cỏc vn bn phỏp lut cú liờn quan
* Ging viờn Khoa phỏp lut hỡnh s
Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
50 t¹p chÝ luËt häc sè 1/2011
để giải quyết, tạo điều kiện thuận lợi cho các
chủ thể thực hiện các quyền tố tụng của mình,
đồng thời các cơ quan tiến hành tố tụng cũng
phải tôn trọng các quyền tố tụng của các chủ
thể khi tiến hành các hoạt động đó.
Thứ hai, pháp luật tố tụng hình sự chi
phối hoạt động của các cơ quan tiến hành tố
tụng, người tiến hành tố tụng trong việc bảo
đảm các quyền con người, quyền công dân
trong các hoạt động tố tụng hình sự.
Trong tố tụng hình sự, hoạt động tố tụng
của các cơ quan, người tiến hành tố tụng là
những hoạt động dễ xâm phạm đến quyền

cụ của Nhà nước để bảo vệ quyền con người,
quyền công dân mà nó còn là công cụ để
công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
của mình. Pháp luật tố tụng hình sự quy định
cho công dân dưới các tư cách tố tụng khác
nhau có thể bảo vệ quyền và lợi ích của mình
thông qua các hoạt động tố tụng. Các quy
định của pháp luật tố tụng hình sự cho phép
người bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền tự
bào chữa, nhờ người khác bào chữa, quyền
khiếu nại đối với các hành vi tố tụng của
người có thẩm quyền tố tụng hay có quyền
đưa ra những tài liệu, đồ vật, yêu cầu…
Thứ tư, pháp luật tố tụng hình sự là nơi nội
luật hoá công ước quốc tế về quyền con người,
quyền công dân trong tố tụng hình sự và cũng
là nơi thực hiện sự cam kết giữa các quốc gia
về quyền con người. Quyền con người, bảo
đảm quyền con người trong tố tụng hình sự có
những đặc thù khác với những lĩnh vực hoạt
động nhà nước khác. Những đặc thù này chính
là sự phản ánh của các hoạt động tố tụng hình
sự, là lĩnh vực hoạt động nhà nước đặc biệt ở
bất kì quốc gia nào trên thế giới. Để có thể
phát hiện ra tội phạm, ngăn chặn các hành vi
phạm tội, tiến hành các hoạt động tố tụng thì
việc áp dụng biện pháp cưỡng chế trong tố
tụng hình sự là sự cần thiết khách quan, có
tính phổ biến và hậu quả của nó là hạn chế
một cách trực tiếp đến các quyền cơ bản của

các quy định của pháp luật nói chung và trong
tố tụng hình sự nói riêng thì vô hình trung đã
bó hẹp đối tượng được bảo đảm về quyền. Ví
dụ, người nước ngoài phạm tội trên lãnh thổ
Việt Nam, khi họ trở thành bị can, bị cáo
trong các vụ án hình sự họ cũng có các quyền
và nghĩa vụ giống như các bị can, bị cáo là
công dân Việt Nam khác mặc dù họ không
phải là công dân theo Hiếp pháp Việt Nam
ghi nhận và theo quy định trong các nguyên
tắc của BLTTHS. Từ việc bó hẹp phạm vi
chủ thể cũng dẫn đến sự khó khăn trong việc
thực hiện quyền. Thực tế cho thấy các cơ
quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố
tụng rất ít khi quan tâm đến vấn đề đâu là
quyền công dân hay quyền con người mà mục
tiêu họ hướng tới là làm sao đảm bảo cho
người đó được thực hiện tốt quyền của mình
theo pháp luật Việt Nam. Và ngược lại cũng
không loại trừ trường hợp những người có
thẩm quyền tố tụng đó đã lạm quyền dẫn đến
vi phạm các quyền mà người đó được hưởng
theo quy định của pháp luật. Do đó theo
chúng tôi việc sử dụng cụm từ “Quyền con
người, quyền công dân trong pháp luật tố
tụng hình sự” là chính xác nhất.
2.2. Hoàn thiện quy định của BLTTHS
năm 2003 theo hướng bảo đảm quyền con
người, quyền công dân
Có thể nhận thấy các quy định của

thủ tục còn thiếu chặt chẽ, thiếu thống nhất.
Điều đó đòi hỏi cần có những sửa đổi, bổ
sung toàn diện hơn nữa để hoàn thiện các quy
định về quyền con người, quyền công dân
trong tố tụng hình sự.
2.3. Những điều kiện để quyền con người,
quyền công dân được bảo đảm
Thứ nhất, cần nâng cao nhận thức của
những người tham gia tố tụng về quyền con
người trong tố tụng hình sự. Muốn thực hiện
được tốt quyền của mình thì ngay bản thân
những người tham gia tố tụng cần phải có
những nhận thức nhất định về các quyền và
nghĩa vụ của mình trong tố tụng hình sự. Đây
là vấn đề gặp rất nhiều vướng mắc hiện nay
trong khi giải quyết các vụ án hình sự. Rất
nhiều người dân không nắm được các quy
định của pháp luật tố tụng hình sự khi tham
gia với những tư cách khác nhau trong các vụ
án hình sự. Rất nhiều vụ án hình sự không có
người bào chữa tham gia để bảo vệ quyền và
lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo, người bị
hại… Một trong những nguyên nhân chính là
người tham gia tố tụng không biết tầm quan
trọng và lợi ích cho họ khi có người bào chữa
tham gia, do đó họ không mời người bào
chữa. Những yếu kém trong nhận thức về
pháp luật của những người tham gia tố tụng
cũng là nguyên nhân dẫn đến sự cẩu thả, thiếu
trách nhiệm trong việc tôn trọng và bảo đảm

nghĩa của việc áp dụng các biện pháp ngăn
chặn. Việc hiểu đúng, hiểu đầy đủ và thực
hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp
luật về các biện pháp ngăn chặn sẽ nâng cao
hiệu quả cuộc đấu tranh chống và phòng
ngừa tội phạm; qua đó cũng góp phần quan
trọng và cần thiết để bảo đảm quyền con
người. Với yêu cầu của cuộc đấu tranh
phòng chống tội phạm, việc bắt, giam giữ
cần phải được tiến hành kiên quyết, kịp thời.
Tuy nhiên, không thể vì bất cứ lí do gì mà áp
dụng các biện pháp ngăn chặn tràn lan, sai
tính chất, sai đối tượng, không đảm bảo các
yêu cầu của pháp luật làm ảnh hưởng đến
quyền và lợi ích hợp pháp của công dân./.