Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam với việc thực hiện CEDAW tạp chí luật học số 3/2006 95

TS. Dơng Tuyết Miên *
uyn con ngi ca ph n l vn
luụn c quan tõm c bit ca cng
ng quc t v nhiu quc gia trờn th gii
trong ú cú Vit Nam. Mc dự quyn li v
a v ca ngi ph n c ci thin ỏng
k t sau chin tranh th gii th hai nhng
trờn thc t, nhiu ni trờn th gii, s phõn
bit i x cng nh hnh h ngc ói, búc
lt tn bo ngi ph n vn cũn tn ti. Ph
n tuy chim t l cao hn so vi nam gii,
thc hin nhiu chc nng quan trng trong
ú cú chc nng sinh sn duy trỡ nũi ging v
nuụi dng con cỏi v cú th tham gia tt
nhiu hot ng xó hi khỏc nhng h vn
cũn chu nhiu thit thũi. Theo thng kờ ca
Liờn hp quc, ph n chim a s trong
nhng ngi nghốo kh ca th gii v s
ph n nụng thụn nghốo tỳng ó tng thờm
lờn 50% k t sau nm 1975 tr li õy. Ph
n chõu , chõu Phi phi lm vic nhiu
hn nam gii 13 gi mt tun. Trờn ton th
gii, ph n cú thu nhp ớt hn t 30% n

thnh ngi cụng dõn cú ớch cho xó hi ng
thi cũn t c mc ớch phũng nga
chung. Cỏc hnh vi cú tớnh cht phõn bit i
x i vi ph n b coi l ti phm trc ht
phi k n ti xõm phm quyn bỡnh ng
ca ph n. õy l quy nh trc tip bo v
quyn bỡnh ng ca ngi ph n. iu 130
quy nh: Ngi no dựng v lc hoc cú
hnh vi nghiờm trng khỏc cn tr ph n
tham gia hot ng chớnh tr, kinh t, khoa
hc, vn hoỏ, xó hi thỡ b pht cnh cỏo, ci
Q

* Ging viờn Khoa lut hỡnh s
Trng i hc Lut H Ni
Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam với việc thực hiện CEDAW 96

tạp chí luật học số 3/2006

to khụng giam gi n mt nm hoc pht tự
t 3 thỏng n mt nm. Quyn bỡnh ng

nh ny cú vai trũ vụ cựng quan trng trong
vic rn e, giỏo dc i vi nhng ngi
khỏc vn cũn cú t tng cng nh cú hnh
vi nh kin i vi ph n.
Xut phỏt t c im riờng v gii, a
v ca ngi ph n (cng nh tr em gỏi) thỡ
kh nng n gii b xõm hi tỡnh dc cao hn
rt nhiu so vi nam gii. Trong nhng
trng hp ny, ph n (cng nh tr em gỏi)
b coi l cụng c tho món dc vng thp
hốn ca mt s nam gii. tho món dc
vng ny, mt s nam gii ó cú hnh vi ch
p thụ bo lờn danh d, nhõn phm ca
ngi ph n, gõy chn ng nng n v tinh
thn i vi n gii. Quyn bt kh xõm
phm v tỡnh dc ca n gii l mt quyn
chớnh ỏng c phỏp lut Vit Nam ghi
nhn v cú c ch phỏp lớ bo m trong ú
cú phỏp lut hỡnh s. Ngi ph n cú quyn
t do quyt nh vn tỡnh dc ca mỡnh
trờn c s phự hp vi quy nh ca phỏp lut
v o c xó hi, khụng ai cú quyn cng
ộp h. Bo v quyn bt kh xõm phm v
tỡnh dc ca n gii cng chớnh l biu hin
c th ca bo v quyn bỡnh ng ca n
gii. Phỏp lut hỡnh s Vit Nam ngay t khi
mi ra i ó quy nh v trng tr khỏ
nghiờm khc cỏc ti xõm phm tỡnh dc ca
ngi ph n nhng n BLHS nm 1999,
quy nh v cỏc ti ny mi tng i c

dõm, hip dõm tr em, cng dõm, cng dõm
tr em, giao cu vi tr em. õy l nhng
trng hp ngi phm ti khi xõm hi n
quyn bt kh xõm phm v tỡnh dc ca n
gii m li cũn khụng cú ý thc gi gỡn, bo
v sc kho tỡnh dc cho n gii. Ngoi ra,
BLHS cũn quy nh mt s ti mi m nn
nhõn ch yu l ph n nh ti lõy truyn HIV
cho ngi khỏc (iu 117), ti c ý truyn
HIV cho ngi khỏc (iu 118).
(1)
Cỏc ti
xõm phm tỡnh dc c B lut hỡnh s quy
nh hỡnh pht nghiờm khc, c bit l i vi
cỏc ti hip dõm, hip dõm tr em, cng dõm
tr em. Hỡnh pht nghiờm khc nht l t hỡnh
c quy nh cho hai ti hip dõm, hip dõm
tr em. Hỡnh pht tự chung thõn c ỏp dng
cho 3 ti l hip dõm, hip dõm tr em, cng
dõm tr em. Tự cú thi hn c ỏp dng cho
tt c cỏc trng hp trờn, khụng cú hỡnh pht
nh hn pht tự ỏp dng cho cỏc ti xõm phm
tỡnh dc. Cỏc ti hip dõm, hip dõm tr em,
cng dõm, cng dõm tr em, dõm ụ i vi
tr em, ngi phm ti cũn cú th b ỏp dng
hỡnh pht b sung cm m nhim chc v,
cm hnh ngh hoc lm cụng vic nht nh
t 1 nm n 5 nm. Vic quy nh ng li
x lớ núi trờn trong BLHS i vi cỏc ti xõm
phm tỡnh dc ca ngi ph n ó th hin

dõm xuyờn biờn gii v trong ni a Vit
Nam vn mc ỏng lo ngi.
(4)
Trờn thc t,
ng v Nh nc ta luụn coi trng vic bo
m quyn bỡnh ng ca ph n cng nh
bo v danh d, nhõn phm ca ngi ph
n. Vỡ vy, trờn c s chớnh sỏch hỡnh s ca
ng v Nh nc v ni dung ca CEDAW,
ti mua bỏn ph n ó c phỏp lut hỡnh s
nc ta quy nh ti iu 119. So vi quy
nh ca BLHS nm 1985 thỡ quy nh ca
BLHS nm 1999 v ti mua bỏn ph n
Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam với việc thực hiện CEDAW 98

tạp chí luật học số 3/2006

tng i hon thin hn. C th l nh lm
lut ó b sung mt s tỡnh tit tng nng mi
nhm cỏ th hoỏ trỏch nhim hỡnh s hn
na, m bo x lớ nghiờm i vi nhng

t vic phm ti mua bỏn ph n l rt ln
ch sau buụn bỏn ma tuý v v khớ, ng thi
hu qu m ngi phm ti gõy ra cho nn
nhõn khụng ch n thun l s hnh h v
th xỏc m cũn l nhng au n v tinh thn
dai dng, kộo di. Tuy nhiờn, hỡnh pht m
nh lm lut quy nh cho ti ny cha thc
s nghiờm khc: Khung c bn ch l t 2
nm n 7 nm cũn khung tng nng l t 5
nm n 20 nm. Mt khỏc, trong rt nhiu
trng hp, ngi phm ti cũn ang tõm bỏn
c h hng rut tht ca mỡnh nh chỏu h,
em h, thm chớ c em rut, ch rut hoc con
ca mỡnh. Cú nhiu ph n cng nh tr
em gỏi vỡ tin vo li ha hn ca ngi thõn
nờn ó tr thnh nn nhõn ca ti mua bỏn
ph n (hoc ti mua bỏn tr em). Nhng
trng hp ny, ngi phm ti phi b x lớ
nghiờm hn trng hp mua bỏn ph n
thụng thng khỏc thỡ s rn e mi thc s
hu hiu. Chỳng tụi cho rng ngn chn cú
hiu qu s gia tng ca ti ny thỡ mt bin
phỏp quan trng l phi sa i lut hỡnh s
ỏp ng c thc tin xột x. i vi
khung c bn, nh lm lut nờn sa i hỡnh
pht theo hng nng hn l b pht tự t 5
nm n 12 nm. Khon 2 cng sa i hỡnh
pht theo hng nng hn l t 10 nm n
20 nm hoc tự chung thõn. ng thi, nh
lm lut nờn b sung mt tỡnh tit tng nng

áp dụng cho người phạm tội là 6 tháng tù.
Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp
dụng hình phạt bổ sung là phạt tiền từ 1 triệu
đồng đến 10 triệu đồng.
Do ảnh hưởng của tàn dư tư tưởng phong
kiến trọng nam khinh nữ và gia trưởng nên
tình trạng bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em
nói chung cũng như bạo lực gia đình vẫn còn
tồn tại ở nước ta. Thực tế cho thấy nạn nhân
của tình trạng bạo lực này chủ yếu là phụ nữ
và trẻ em. Ví dụ như người chồng thường
xuyên có hành vi đánh đập, chửi mắng vợ
hoặc người cha thường xuyên có hành vi
đánh đập con cái. BLHS đã quy định một số
tội phạm để trừng trị người phạm tội. Trường
hợp người phạm tội có hành vi ngược đãi
hoặc hành hạ nạn nhân gây hậu quả nghiêm
trọng hoặc hành vi nói trên tuy chưa gây hậu
quả nghiêm trọng nhưng đã bị xử phạt hành
chính về hành vi này mà còn vi phạm thì
người phạm tội sẽ bị xử lí về tội ngược đãi
hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con
cháu, người có công nuôi dưỡng mình - Điều
151 (trong thực tế, nạn nhân của tội này
không chỉ có phụ nữ và trẻ em mà còn có thể
là người khác). Hình phạt quy định cho tội
này là cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 3
năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm.
Trường hợp hành vi hành hạ, ngược đãi đến
mức gây thương tích đáng kể cho nạn nhân

bức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất
ma tuý (điểm đ khoản 2 Điều 200) - đó là “Đối
với phụ nữ mà biết là đang có thai”…
Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam với việc thực hiện CEDAW 100

tạp chí luật học số 3/2006

Phỏp lut hỡnh s Vit Nam ó cú mt s
quy nh nhm bo v ngi ph n khi h
cú thai hoc cú con nh cho dự h l ngi
phm ti.
Khi ngi ph n l ch th ca ti
phm, trờn c s nguyờn tc nhõn o ca
lut hỡnh s Vit Nam, BLHS hin hnh ó
quy nh: Khụng ỏp dng t hỡnh i vi
ph n cú thai hoc ph n ang nuụi con
di 36 thỏng tui khi phm ti hoc khi b
xột x. Khụng thi hnh ỏn t hỡnh i vi ph
n cú thai hoc ph n ang nuụi con di
36 thỏng tui. Trng hp ny hỡnh pht t
hỡnh chuyn thnh tự chung thõn (iu 35

phỏp lớ tng i y , ton din m
bo thc thi quyn bỡnh ng nam n. Mc dự
trờn thc t vn cũn tn ti mt s hnh vi vi
phm quyn bỡnh ng nam n, hn ch c
hi phỏt trin ca n gii nhng chỳng ta tin
rng nhng hnh vi ny s b hn ch v tin
ti b loi b khi i sng xó hi bi chỳng
ta cú h thng phỏp lut tng i hon thin.
Vn quan trng l ch phỏp lut trong ú
cú phỏp lut hỡnh s phi c ỏp dng
nghiờm minh trờn thc t./.

(1). Nhỡn chung, nam gii khụng nhn thc c y
trỏch nhim ca mỡnh trong vic bo v sc kho
tỡnh dc ca ngi ph n. Ph n cú nhiu kh nng
lõy bnh t nhng ngi chng cú nguy c cao nh
cú hnh vi quan h tỡnh dc khụng an ton vi bn
tỡnh hoc gỏi mi dõm, tiờm chớch ma tuý. Mt cuc
iu tra xó hi hc cho thy ch cú 37% nam gii bit
mỡnh b HIV khi quan h tỡnh dc vi v cú dựng bao
cao su, cũn li 67% vn khụng dựng bao cao su. Xem:
Phõn tớch tỡnh hỡnh v xut chớnh sỏch nhm tng
cng s tin b ca ph n v bỡnh ng gii Vit
Nam, 9/2000, tr. 50.
(2). iu 6 CEDAW quy nh: Cỏc nc tham gia
Cụng c phi ỏp dng mi bin phỏp thớch hp k
c phỏp lut loi b mi hỡnh thc buụn bỏn ph
n v búc lt ph n lm ngh mi dõm.
(3). Xem: Ch th ca Th tng Chớnh ph v tng
cng hot ng vỡ s tin b ca ph n cỏc b,