LUẬN VĂN:
quản lý nhà nước vừa đảm bảo định
hướng xã hội chủ nghĩa vừa thiết lập kỷ
cương trong các hoạt động kinh tế, là điều
kiện của ổn định và phát triển kinh tế

Lời nói đầu

Sau hơn 15 năm thực hiện đường lối đổi mới toàn diện, đất nước ta đã vượt qua một
giai đoạn thử thách gay go. Trong những hoàn cảnh hết sức phức tạp, khó khăn, nhân dân

tế do đó chính phủ sẽ có những quyết định đúng đắn vào những thời điểm cần thiết.
Với nước ta, quản lý nhà nước vừa đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa vừa thiết lập
kỷ cương trong các hoạt động kinh tế, là điều kiện của ổn định và phát triển kinh tế.
nội dung

1. Tính tất yếu khách quan vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước đối với nền
kinh tế
Để tìm hiểu vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
ở Việt Nam hiện nay trước hết chúng ta phảI hiểu kinh tế thị trường là cơ chế tự điều
tiết nền kinh tế hàng hoá do sự tác động của các quy luật kinh tế vốn có của nó. Cơ chế
đó giải quyết ba vấn đề cơ bản của tổ chức kinh tế là gì, như thế nào và cho ai. Cơ chế
đó có tác dụng giải phóng mọi năng lực của xã hội, huy động mọi tiềm năng của ngành
và thanh phần kinh tế. Cơ chế thị trường đã có tác dụng tích cực to lớn đến sự phát
triển kinh tế - xã hội. Nó không những không là nhân tố đối lập mà còn là nhân tố
khách quan cần thiết cho xây dựng và phát triển đất nước theo con đường XHCN.
Tuy vậy bản thân nền kinh tế thị trường cũngchứa đựng những khuyết tật. Có
những mục tiêu xã hội mà dù cơ chế thị trường có hoạt động tốt cũng không thể đạt
được. Sự tác động của cơ chế thị trường sẽ dẫn tới sự phân hoá giàu nghèo ngày càng
sâu sắc, số người thất nghiệp ngày càng tăng, công bằng xã hội không được đảm bảo. .
. như vậy bản thân nền kinh tế thị trường không thể giải quyết đồng thời mục tiêu phát
triển và muc tiêu công bằng xã hội.
Vì vậy tất cả các nước mà nền kinh tế do cơ chế thị trường điều tiết đều có sự can
thiệp của nhà nước vào nền kinh tế nhằm phát huy những ưu điểm và khắc phục những
khuyết điểm của nó, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển ổn định, hiệu quả và đạt được
sự công bằng xã hội. Trong nền kinh tế thị trường nhà nước thực hiện sự định hướng,
tạo lập các cân đối vĩ mô, ngăn nhừa những đột biến xấu, điều chỉnh thông qua các
công cụ chính sách pháp luật đảm bảo về mặt pháp lý sự bình đẳng đối vơí mọi thành

cuộc cạnh tranh vươn tới thoả mãn tốt hơn và tốt nhất nhu cầu xã hội thì người nđó sẽ
tồn tại và phát triển.
Nền kinh tế thị trường theo cơ chế hàng hoá có ưu điểm là thúc đẩy quá trình xã
hội hoá nhanh chóng làm cho sự phân công lao động xã hội, chuyên môn hoá sản xuất
ngày càng sâu sắc, hình thành các mối quan hệ kinh tế và phụ thuộc lẫn nhau giữa các doanh nghiệp và người sản xuất tạo tiền đề cho sự hợp tác ngày càng chặt chẽ. Nó thúc
đẩy lực lượng sản xuất phát triển. Dưới tác động của các quy luật kinh tế buộc người
sản xuất phải nâng cao năng xuất lao động, cải tiến kỹ thuật, tiết kiệm, nâng cao năng
xuất lao động, cải tiến chất lượng và hình thức mẫu mã hàng hoá cho phù hợp với nhu
cầu xã hội, tìm mọi cách đưa ra thị trường những loại hàng hoá mới thích hợp với thị
hiếu người tiêu dùng.
Mặt khác, nền kinh tế hàng hoá vận hành theo cơ chế thị trường còn thúc đẩy quá
trình tích tụ tập trung sản xuất, mở rộng giao lưu kinh tế giữa các nước và hội nhập vào
nền kinh tế thế giới. Nó giải phóng các mối quan hệ kinh tế ra khỏi sự chói buộc của
nền sản xuất tạo những điều kiện cần thiết cho việc phát triển sản xuất ở trình độ cao.
Vì vậy, ở Việt Nam kinh tế hàng hoá mà đảng ta chủ trương xây dựng và phát
triển trong thời kỳ quá độ lên CNXH là :”nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo
định hướng xã hội chủ nghĩa vận động theo cơ chế thị trường có sự quản ký của nhà
nước”(văn kiện ĐạI hội VII).
Từ thực tiễn hơn 15 năm đổi mới, ĐạI hội VIII của Đảng đã khẳng định rằng cơ
chế thị trường đã phát huy tác dụng tích cực, to lớn đến sự phát triển kinh tế -xã hội.
* Đặc trưng của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam
Một là, từng bước thực hiện những quá trình mang tính quy luật của bước chuyển
từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường có sự điều tiết vĩ mô
của nhà nước với tự do hoá giá cả, tự do hoá thương mại là khâu trung tâm đột phá
từng bước tiến tới cơ chế thị trường đích thực. Đặc điểm này phát huy vai trò điều tiết
của thị trường, hình thành thị trường cạnh tranh, làm cho hàng hoá được lưu thông

ra một lịch trình cứng nhắc của bước chuyển đổi mà phải thực hiện cơ chế thị trường
vừa tổng kết để tiếp tục hoàn thiện. Việc chuyển từng bước sang cơ chế thị trường cho
phù hợp với hoàn cảnh lịch sử và các điều kiện, chính trị, kinh tế- xã hội nước ta. Xuất
phát từ đặc điểm kinh tế trong nước và quan điểm, quan hệ kinh tế với bên ngoài,
chúng ta đã áp dụng cơ chế thị trường tưng bước. Đến nay chúng ta đã có những yếu
tố cơ bản của cơ chế thị trường dù chưa đầy đủ và hoàn thiện. Điều quan trọng là cơ
chế thị trường đựơc nhân dân đồng tình, ủng hộ và đã phát huy tác dụng trong mọi mặt
của đời sống kinh tế. Bốn là, chúng ta chủ trương chuyển sang cơ chế thị trường trên cơ sở ổn định
chính trị, lấy ổn định chính trị làm tiền đề và điều kiện cho cải cách kinh tế, mặt khác
cũng nhận thức rõ phải đổi mới mạnh mẽ trong lĩnh vực hành chính trên cơ sở đổi mới
quản lý của nhà nước, nâng cao chất lượng, hiệu quả cho phù hợp với điều kiện kinh tế
thị trường tiếp tục ổn dịnh chính trị đưa cải cách tiến lên những bước phát triển mới.
Ngay từ đầu, chúng ta đã khẳng định định hướng xã hội chủ nghĩa là không thay đổi,
tuy nhiên đã có những nhận thức mới về CNXH, khẳng định CNXH có thể sử dụng các
công cụ phổ biến mà chủ nghĩa tư bản đã từng sử dụng như: thị trường, quy luật giá trị,
quan hệ hàng tiền. . . Xuất phát từ thực tiễn thị trường nước ta đang trong bước hình
thành và phát triển còn những yếu tố mất ổn định nền kinh tế nhiều thành phần nên đã
không chủ trương tư nhân hoá tràn lan mà trái lại chủ trương phát triển kinh tế nhiều
thành phần và xây dựng kinh tế quốc doanh thành thực lực làm chỗ dựa của nhà nước ở
các khâu và lĩnh vực then chốt để ổn định và định hướng thị trường.
Mặc dù còn nhiều thiếu sót và yếu kém nhất là trong điều hành kinh tế vĩ mô và
gần đây có nan tham nhũng khá phổ biến trong bộ máy quản lý nhà nước các cấp
nhưng nhìn chung tính ổn định và hoạt đông theo đường lối đổi mới tiến tới một nhà
nước pháp quyền là nhân tố quan trọng đảm bảo cho thành công của công cuộc cảI
cách. Đảng ta cũng khẳng định vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo các chính sách
xã hội, xử lý hàI hoà giữa tăng trưởng kinh tế và cân bằng, ổn định giữa phát triển kinh
tế với thực hiện các chính sách xã hội và công bằng xã hội.

lơựng ản xuất phát triển, nâng cao năng xuất lao động, chất lượng hàng hoá. Hơn
nữa cơ chế thị trường mềm dẻo hơn. Nhà nước có khả năng thích nghi cao hơn
khi những điều kiện kinh tế thay đổi, thích ứng kịp thời giữa sản xuất với nhu cầu
xã hội. Bên cạnh đó cơ chế thị trường cũng có nhiều khuyết tật. Nó chỉ thể hiện
đầy đủ khi có sự kiểm soát của cạnh tranh hoàn hảo. Các doanh nghiệp có thể vì
lợi nhuận mà lạm dụng tài nguyên của xã hội gây ô nhiễm môi trường. Sự tác động
của cơ chế thị trường dẫn tới sự phân hoá giàu nghèo, lạm phát, bùng nổ dân số, thất
nghiệp gia tăng.
* Vai trò kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường
Trong lĩnh vực kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ sở hữu đối với tài sản quốc
gia. Các doanh nghiệp quốc doanh nhà nước giao quyền sử dụng lâu dài các tư
liệu sản xuất cho tập thể lao động cá nhân theo chính sách và pháp luật. Các
nguồn vốn ngân sách dự chữ quốc gia, các tổ chức kinh tế quan trọng ở phần vĩ mô thuộc phần quản lý của nhà nước. Như vậy nhà nước vừa nắm quyền lực về
chính trị vừa nắm quyền lực về kinh tế. Trong nền kinh tế thị trường, nhà nước sử
dụng quyền lực kinh tế - chính trị của mình để tự do hoá giá cả, tự do hoá thương
mại nền kinh tế. Xoá bỏ tình trạng độc quyền và xây dựng các đạo luật chống độc
quyền bằng cách tạo sự cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Nhà nước là
người đảm nhiệm và duy trì vai trò thiết lập và duy trì vai trò quyền sở hữa các
quyèen lực kinh tế theo hướng xác định rõ quyền sở hữu đích thực của công dân,
doanh nghiệp, tập thể, tư nhân và nhà nước. Nhà nước có nhiệm vụ phát huy ưu đIúm
và khắc phục những khuyết điểm của cơ chế thị trường.
Với nước ta, quản lý nhà nước vừa đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa
vừa là điều kiên ổn định để phát triển kinh tế- xã hội. Điều đó đòi hỏi nhà nước ta
phải đổi mới hơn nữa, nhận thức rõ vai trò của mình trong điều kiện mới, đặc biệt
thay đổi chất lượng, tác phong chỉ huy mệnh lệnh sang hỗ trợ, tạo điều kiện cho
thị trường phát triển, đưa bộ máy thoát khỏi tình trạng"cửa quan” và nạn tham
nhũng.

phát.
Thứ ba, là đảm bảo cho nền kinh tế hoạt động có hiệu quả. Các tác động bên
ngoài là một trong những nguyên nhân dẫn đến tính kém hiệu quả của hoạt động thị
trường. Các tổ chức kinh tế đặt lợi nhuận lên hàng đầu, vì thế mà họ có thể lạm dụng
tàI nguên xã hội, gây ô nhiễm môI trường, để lạI những hậu quả nặng nề cho xãhội.
Khi đó chính phủ co thể buộc các doanh nghiệp bồi thường thiẹt hạI do họ gây ra cho
môI trường sống của con người. Sự can thiệp của chính phủ nhằm ngăn chặn những
tác động của con người nhằm nâng cao hiệu quả. Một nguyên nhân khác làm giảm
tính hiệu quả là sự tác động của độc quyền. Các tổ chức độc quyền tìm mọi cách để
tăng giá, nhờ đó tăng lợi nhuận. Vì vậy với họ lợi nhuận là trên hết. Do dó nên họ cố
gắng để đạt lợi nhuận cao nhất. Nền kinh tế được thúc đẩy bới cạnh tranh hoàn hảo sẽ
đạt được hiệu quả cao, nhưng cạnh tranh sẽ làm hạn chế khả năng đạt lợi nhuận độc
quyền nên các doanh nghiệp thường cố gắng làm giảm cạnh tranh. Vì vậy nhà nước có
nhiệm vụ rất cơ bản là bảo vệ cạnh tranh và hống độc quyền để nâng cao tính hiệu quả
của hoạt động thị trường. Cuối cùng, để đảm bảo tính hiệu quả thì nhà nước phải sản xuất ra hàng hoá công
cộng, đảm bảo xây dựng kết cấu hạ tầng cho nền kinh tế, thực hiện công bằng xã hội.
Chúng ta biết rằng, cơ chế thị trường là cơ chế tốt nhất để điều tiết nền kinh tế một cách
hiệu quả song hoạt động của cơ chế thị trường không tính đến yếu tố nhân đạo và xã
hội. không giải quyết được đồng thời mục tiêu phát triển kinh tế và mục tiêu công
bằng tiến bộ xã hội. Việc phân phối và sử dụng tối ưu các nguồn lực không tự động
mang lại một sự phân phối thu nhập tốt nhất. Sự can thiệp của nhà nước nhằm làm cho
thu nhập được phân phối công bằng, bảo vệ các thành viên của xã hội, chống lại những
khó khăn về kinh tế, nâng cao mức sống của các nhóm dân cư có thu nhập thấp nhất.
Điều đó được thực hiện thông qua chính sách phân phối, bảo hiểm xã hội và phúc lợi
xã hội.
Trên đây là tất cả các chức năng kinh tế của nhà nước. bên cạnh đó, trong điều
kiện chuyển sang nền kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý

vì vậy mà họ có thể vì lợi ích riêng mà chà đạp lên lợi ích chung cho nên biện pháp
hành chính vẫn rất cần thiết song không phải là sợ can thiệp thô bạo mà quyền lực hành
chính cần phải được thể chế hoá thành pháp luật. Hệ thống công cụ quản lý có ba yếu
tố cơ bản kế hoạch hoá định hướng, pháp luật và hệ thống các chính sách,công cụ kinh
tế.
Trước hết, kế hoạch hoá là quá trình nhận thức và vận dụng tổng hợp các quy luật
khách quan, trước hết là các quy luật kinh tế trong đó có các quy luật của thị trường để
xây dựng và thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế và xã hội [Giáo trình kinh tế
chính trị tập II - ĐHKTQD] kế hoạch hoá là một trong những công củtọng yếu thực
hiện chính sách kinh tế của nhà nước hướng đến sự phát triển sản xuất để thoả mãn tốt
hơn nhu cầu vật chất và văn hoá của nhân dân. Nhờ có kế hoạch hoá mà chính phủ có
thể phối hợp hoạt động của các doanh nghiệp,các bộ,các nghành, các địa phương và
cũng nhờ có hế hoạch mà nhà nước có thể quản lý sản xuất xã hội, điều chỉnh sản xuất,
phân phối và chao đổi của cải vật chất.
Kế hoạch là công cụ duy nhất để chính phủ có thể chuyển tải nội dung, đường lối,
chính sách,trong mô hình kinh tế tập trung, công cụ kế hoạch hoá đã được sử dụng một
cách không thành công. Khi chuyển sang cơ chế mới, kế hoạch vẫn là một công cụ đóng vai trò quan trọng nhưng vẫn phải đổi mới nó cho phù hợp với điều kiện, hoàn
cảnh cụ thể. Kế hoạch trong cơ chế mới không phải là áp đặt mà là định hướng và thực
hiện theo dự án. Chất lượng của kế hoạch hoá phụ thuộc vào mưc độ xã hội hoá. Kế
hoạch chỉ phù hợp với hiện thực phát triển kinh tế khi vận dụng đứng đắn tổng hợp các
quy luật khách quan tronh quá trình xây dựng chúng. Nội dung cơ bản của kê hoạch
hoá là tạo ra những cân đối trong nền kinh tế cũng như trong sự phát triển xã hội nói
chung. Việc tạo lập những cân đối là cần thiết cho sự phát triển có hiệu quả của nền
kinh tế.
Công cụ thứ 2 của nhà nước là pháp luật : Quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị
trường chủ yếu bằng pháp luật. Hệ thống pháp luật về kinh tế tạo thành hành lang an
toàn cho các hoạt động sản xuất kinh doanh, bảo đảm kỷ cương cho tất cả các hoạt

lương,giảm bất chắc về mặt bằng giá đối với các nhà đầu tư. Việc điều hoà khối lương
tiền tệ cần thiết trong lưu thông chuyển từ cách ấn định trước sang xử lý linh hoạt theo
tín hiệu của thị trường. Nhà nước có chính sách để huy động vốn trong dân cư, tích tụ
vốn của các đơn vị kinh tế,thu hút vốn đầu tư từ nước ngoài. Nâng cao hiệu quả sử
dụng vốn, thực hiện chi tiêu hợp lý và phấn đấu tạo nguồn thu trong nước đủ để chi tiêu
và có dự trữ để trả nợ và đầu tư phát triển sản xuất. Thuế là công cụ hữu hiệu để tăng
thu ngân sách nhà nước. Do vậy cần phải hoàn thiện hệ thống thuế và kiện toàn bộ
máy thu thuế, đảm bảo bộ máy thu thuế phải trong sạch gọn nhẹ. Giá cả là công cụ để
điều tiết hoạt động kinh tế. Mở rộng quyền tự chủ trong định giá, thoả thuận giá cả của
các doanh nghiệp. Nhà nước trực tiếp kiểm soát giá cả một số sản phẩm độc quyền
nhưng không thoát ly mặt bằng giá thị trường. Thực hiện giá bảo hộ đối với một số
nông sản, hàng xuất khẩu khi giá thị trường xuống quá thấp, ảnh hưởng đến sản xuất
kinh doanh.
4. Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý kinh tế của
nhà nước.
Như đã nói ở trên, vai trò củanhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa là hết sức cần thiếtvà quan trọng. Nhưng việc nhà nước tham gia vào
quản lý nền kinh tế chỉ thực sự có hiệu quả khi nó tuân theo hai nguyên tắc sau:
Một là, không can thiệp trực tiếp, không áp đặt thô bạo ý chí của nhà nước vào
quá trình hình thành giá. Nhà nước chỉ ccó thể tấc động gián tiếp vào nền kinh tế thông
qua cơ chế cung cầu giá cả của thị trường. Hai là, Nhà nước điều khiển sự hoạt động của nền kinh tế bằng các chiến lược,
các kế hoạch dài hạn, cac thiệp vào các hiện tượng và quá trình kinh tế bằng các công
cụ lãi suất thuế và chi tiêu. Hiệu lực hành chính của nhà nước phải dược thực hiện một
cách gián tiếp thông qua con đường thể chế hoá các chính sách kinh tế thành quy phạm
pháp luật. Không cần cưỡng bức hành chính, không cần giáo dục, thuyết phục mà chỉ
tạo hành lang pháp lý buộc các doanh nghiệp phải tuân theo.
Và sau đây là một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò quản lý kinh tế của nhà

trường đặt ra đòi hỏi chúng ta phải tìm cách khắc phục. Phát huy vai trò của nhà nước
trong việc đề ra chính sách thích hợp và tổ chức thực hiện đầy đủ. Chính sách đó làm
sao để phát triển tài năng, dân làm giàu hợp pháp, giúp đỡ người nghèo, giảm dân số,
tạo việc làm, phát triển giáo dục, nâng cao dân trí, đào tạo nhân tài, phát triển truyền
thống văn hoá dân tộc, tiếp thu những tinh hoa văn hoá của nhân loại.
Năm là, phải tinh giảm bộ máy hành chính nhà nước sao cho gọn nhẹ, làm việc
có hiệu quả. Xây dựng các chương trình kế hoạch phát triển phù hợp với điều kiện
kinh tế xã hội nước ta theo mục tiêu mong muốn. Thực chất của việc định hướng sự
phát triển của nền kinh tế là thống nhất các lợi ích khác nhau, quy tụ các lợi ích khác
nhau về một lợi ích để sao cho trong khi mỗi người theo đuổi các lợi ích cá nhân của
mình cũng đồng thời góp phần của mình vào việc theo đuổi lơị ích dân tộc. Đồng thời
phải tạo môi trường thuận lợi cho nền sản xuất hàng hoá nhiều thành phần phát triển,
phân phối thu nhập quốc dân một cách công bằng hiệu quả, tạo động lực kích thích sản
xuất phát triển, quản lý tài sản quốc gia, phân bổ một cách hợp lý
Sự thành công của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không thể
chỉ dừng lại ở các tốc độ tăng trưởng mà đi kèm với tăng trưởng phải không ngừng
nâng cao chất lương cuộc sống với tiền lương và thu nhập thực tế tăng mạnh, y tế giáo
dục phát triển, sự phân hoá giàu nghèo không làm phương hại tới phúc lợi xã hội, đảo
lộn vị trí xã hội tương đối của dân chúng. Cơ chế thị trường không thể dẫn đến sự
xuống cấp tha hoá trong lĩnh vực văn hoá, xã hội,các quan hệ đạo đức truyền thống xã
hội.
Trên đây là các giải pháp nhằm đổi mới, tăng cường vai trò kinh tế của nhà nước.
Có như vậy mới có thể khắc phục được những khuyết tật của cơ chế thị trường, phát
huy mặt tích cực của nó.
Kết luận

Qua bài viết chúng ta thấy rằng, việc chuyển đổi nền kinh tế vận hành theo cơ

5-/ Kinh tế học của David - Begg Tập I
6-/ Tạp chí kinh tế phát triển số 13/96
Bài “Vai trò nhà nước trong việc định hướng xã hội chủ nghĩa kinh tế thị
trường của nước ta”
Tác giả: Dương Thị Liễu
7-/ Tạp chí nghiên cứu phát triển số 102/99
Bài “Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường “
Tác giả: TS Vũ Anh Tuấn.

Mục lục Lời nói đầu 1
nội dung 4
1. Tính tất yếu khách quan vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước
đối với nền kinh tế 4
2. Nền kinh tế thị trường XHCN và vai trò kinh tế của nhà nước
ở Việt Nam. 5
3. Mục tiêu, chức năng và công cụ quản lý kinh tế vĩ mô
của nhà nước. 10
4. Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý
kinh tế của nhà nước. 15
Kết luận 18
tài liệu tham khảo 19