Bài 1: NHẬP MÔN TƯ DUY PHẢN BIỆN
Nhập môn Tư duy phản biện là môn học trường Đại học Hoa Sen mong muốn
giảng dạy cho sinh viên năm thứ nhất của tất cả các ngành học từ năm học 2008-
2009. Đây là một trong bốn môn học sinh viên được tự chọn trong nhóm các môn
học kỹ năng mềm dành cho sinh viên. Từ tháng 2/2008, nhà trường đã tổ chức một
nhóm dự án để xây dựng môn học này.
Với đối tượng sẽ học là sinh viên năm nhất, khi thiết kế môn học, chúng tôi đã xác
định phải trả lời ba câu hỏi cơ bản như sau:
1.) Những nội dung trong môn học này là gì?
2.) Phương pháp nào là thích hợp nhất để giảng dạy môn học này?
3.) Môn học này sẽ mang lại những lợi ích gì cho sinh viên?
Về nội dung, môn học này được xây dựng dựa trên môn học critical thinking(CT)
và các tài liệu tiếng Anh nói về CT dành riêng cho đối tượng sinh viên. Môn học
CT là môn học được giảng dạy cho sinh viên tại nhiều trường Đại học trên thế
giới. Qua tham khảo một số chương trình và tài liệu về CT dành cho sinh viên
chúng tôi nhận thấy nội dung giảng dạy trong môn CT trên thế giới khá đa dạng.
Tuy nhiên, đa số các giáo trình về CT dạy cho sinh viên phương pháp lập luận
logic, phương pháp xác định và giải quyết vấn đề. Một số nơi dạy thêm cho sinh
viên một vài các phương pháp khác như 5W1H, Sáu chiếc nón tư duy, sơ đồ trí
não. Về mục tiêu, môn học CT hướng đến việc trang bị cho sinh viên những kỹ
năng (hoặc phương pháp) để giúp sinh viên có khả năng suy nghĩ, giải quyết vấn
đề một cách có hệ thống, logic, khách quan và sáng tạo.
Có thể dễ dàng nhận thấy, những điều môn học CT trang bị cho sinh viên ở các
trường đại học trên thế giới cũng chính là những điều sinh viên Việt Nam đang
cần. Các phương pháp tư duy nói chung, CT nói riêng chưa được giảng dạy trong
chương trình của các trường phổ thông ở Việt Nam. Điều quan trọng hơn là môi
trường học tập ở các trường phổ thông nhìn chung chưa tạo cho học sinh thói quen
đặt câu hỏi, hoài nghi khoa học, chưa tạo điều kiện cho học sinh được trình bày,
bày tỏ những quan điểm cá nhân. Việc giảng dạy những nội dung này cho sinh
viên Việt Nam đang là đòi hỏi cấp thiết trong thời kỳ hội nhập hiện nay. Tuy nhiên
những nội dung được giảng dạy trong chương trình CT bắt nguồn từ các nước

tự chủ trong tư duy của sinh viên.
2. Kỹ năng tư duy phản biện: Giúp sinh viên biết suy nghĩ,lập luận một cách hệ
thống, logic, sáng tạo
3. Kiến thức về tư duy phản biện: Cung cấp để sinh viên hiểu thêm về nguồn
gốc văn hóa, tâm lý và sinh lý của quá trình tư duy phản biện.
Với năng lực tư duy phản biện, chúng tôi hy vọng sinh viên Hoa Sen sẽ đủ tự tin
để học tốt chương trình đại học, tự tin làm việc sau khi tốt nghiệp hoặc hội nhập
môi trường học tập của các nước trên thế giới. Một lợi ích khác mà chúng tôi
mong muốn mang lại cho sinh viên là những buổi học của bộ môn này sẽ đem lại
nhiều niềm vui và hứng thú cho các bạn.
Bài tập phản biện:
1. Là một sinh viên Việt Nam, bạn nghĩ rằng mình có thực sự cần được trang
bị năng lực tư duy phản biện?
2. Theo bạn, sinh viên Việt Nam có thể học tốt môn học này?
3. Bên cạnh việc tham gia môn học này, Bạn có những cách nào khác để tự
trang bị năng lực tư duy phản biện cho mình?
4. Hiện nay từ “critical thinking” thường được chuyển ngữ sang tiếng Việt
thành 3 từ sau “tư duy phản biện”, “tư duy phê phán”, “tư duy biện luận”.
Theo bạn, bạn sẽ chọn từ nào? Hoặc sẽ tìm ra một từ khác để chuyển ngữ
khái niệm “Critical thinking”?
5. Bạn đi học đại học đề làm gì? Đại học có phải là con đường duy nhất để
vào đời?
Bài đọc thêm : Có thể dạy tư duy phản biện?
(Theo http://globaledu.com.vn- Tác giả Tố Tâm.)
Kỹ năng tư duy phản biện rất cần thiết trong phương pháp đào tạo ngày
nay. Học các kỹ năng đọc, viết, hay số học là chưa đủ. Điều quan trọng là
họ phải biết cách tự đặt vấn đề, đánh giá, nghiên cứu và giải quyết vấn đề.
Chỉ khi đó học viên mới có thể đạt được những thành quả thực sự cao
trong học tập. Để dạy học viên cách tư duy phản biện, giáo viên cần phải
Tư duy phản biện là gì?

4. Dự đoán kết quả:. Khả năng dự đoán những tình huống có thể
xảy ra cũng cần thiết không kém. Những câu hỏi mở có liên
quan đến nhiều chủ đề có thể giúp học viên phát huy trí tưởng
tượng và dự đoán kết quả hợp lý nhất.
5. Phân biệt luận cứ hợp lý và bất hợp lý : Có một sự khác nhau giữa
các luận cứ hợp lý và bất hợp lý. Tuy nhiên không phải lúc nào cũng
dễ dàng phân biệt được. Đâu là các sự việc chứng minh được cho
luận cứ? Đâu là luận cứ không có cơ sở bởi thiếu tính thuyết phục?
Hãy đưa ra các đoạn văn bao gồm cả các luận cứ thuyết phục và
không thuyết phục, và yêu cầu học viên phân biệt chúng
6. Giải quyết vấn đề: Bằng cách đưa ra nhiều phương án giải quyết,
giáo viên có thể giúp học viên tự mình nhìn nhận một vấn đề.
Những vấn đề này có thể liên quan đến nhiều lĩnh vực chủ chốt.
Cho phép học viên đủ thời gian để nghiên cứu mà không có sự trợ
giúp nào cả trước khi chỉ dẫn cho họ.
7. Lập luận. Ngoài ra, để học viên nâng cao tư duy phản biện, giáo
viên hãy khuyến khích học viên sử dụng các kỹ năng lập luận. Học
viên sẽ học cách nghiên cứu bằng cách đưa ra các lý giải hợp lý cho
câu trả lời. Có nhiều cách luyện tập kỹ năng này như các bài tập tìm
hiểu lịch sử, các bài toán hóc búa, hay các bài văn chọn lọc.
8. Mở rộng vấn đề. Không chỉ bó hẹp trong nguồn tài liệu mà giáo viên
cung cấp, học viên cũng cần học cách tự tìm những tư liệu mới để
phục vụ cho đề tài. Từ đó, phát huy khả năng tự phân tích và đưa ra
cách nhìn nhận riêng đối với mỗi đề tài và chủ đề được giao.
Như vậy, có thể nói tư duy phản biện có vai trò rất lớn trong việc học
tập của học viên. Và kỹ năng này không phải ngày một ngày hai mà có
được mà phải luyện tập trong một thời gian dài, đòi hỏi cả sự cố gắng
và nỗ lực của cả giáo viên và học viên. Nếu có phương pháp hợp lý, tin
rằng học viên sẽ tiến bộ nhanh chóng và sử dụng tư duy phản biện một
cách sắc bén và hiệu quả.