NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
XỬ LÝ SỐ LIỆU GIÁM SÁT DỊCH
XỬ LÝ SỐ LIỆU GIÁM SÁT DỊCH
TỄ CÁC BỆNH TRUYỀN NHIỄM
TỄ CÁC BỆNH TRUYỀN NHIỄMNgười trình bày: BS.CKII. Nguyễn Trung Nghĩa
Người trình bày: BS.CKII. Nguyễn Trung Nghĩa
Mục tiêu bài học
Mục tiêu bài học
1. Nắm được các nguồn số liệu và thu thập số liệu
1. Nắm được các nguồn số liệu và thu thập số liệu
giám sát dịch tễ các bệnh truyền nhiễm;
giám sát dịch tễ các bệnh truyền nhiễm;
2. Nắm vững phương pháp phân tích số liệu giám
2. Nắm vững phương pháp phân tích số liệu giám
sát theo các đặc điểm thời gian, địa điểm, con
sát theo các đặc điểm thời gian, địa điểm, con
người;
người;
3. Biết cách trình bày số liệu giám sát qua bảng, đồ
3. Biết cách trình bày số liệu giám sát qua bảng, đồ
thị, bản đồ;
thị, bản đồ;
4. Biết cách sử dụng số liệu giám sát và ứng dụng
4. Biết cách sử dụng số liệu giám sát và ứng dụng
vào công tác giám sát của địa phương mình;
vào công tác giám sát của địa phương mình;
1. THU THẬP SỐ LIỆU GIÁM SÁT

Khảo sát, điều tra
Khảo sát, điều tra
-
Nghiên cứu
Nghiên cứu
1.1.
1.1.
Số liệu thu thập từ hệ thống giám sát
Số liệu thu thập từ hệ thống giám sát
thường xuyên
thường xuyên

Hiện nay, theo luật phòng chống bệnh truyền
Hiện nay, theo luật phòng chống bệnh truyền
nhiễm ở Việt Nam (có hiệu lực từ ngày
nhiễm ở Việt Nam (có hiệu lực từ ngày
1/7/2008) 57 bệnh truyền nhiễm phải báo cáo
1/7/2008) 57 bệnh truyền nhiễm phải báo cáo
bắt buộc cho cơ quan nhà nước có thẩm
bắt buộc cho cơ quan nhà nước có thẩm
quyền về y tế.
quyền về y tế.
1.1.
1.1.
Số liệu thu thập từ hệ thống giám sát
Số liệu thu thập từ hệ thống giám sát
thường xuyên
thường xuyên
(tt)
(tt)

chết tính lũy, kết quả giám sát thực tế
xảy ra
xảy ra
theo địa điểm và theo thời gian.
theo địa điểm và theo thời gian.
1.1.
1.1.
Số liệu thu thập từ hệ thống giám sát thường
Số liệu thu thập từ hệ thống giám sát thường
xuyên (tt)
xuyên (tt)

N
N
ếu không tổ chức được hệ thống báo cáo một
ếu không tổ chức được hệ thống báo cáo một
cách đầy đủ, hoàn thiện, nhanh chóng, kịp thời
cách đầy đủ, hoàn thiện, nhanh chóng, kịp thời
và có độ tin cậy cao thì sẽ xảy ra hàng loạt
và có độ tin cậy cao thì sẽ xảy ra hàng loạt
những sai sót trong công tác phòng chống dịch
những sai sót trong công tác phòng chống dịch
và nghiên cứu khoa học.
và nghiên cứu khoa học.
1.1.
1.1.
Số liệu thu thập từ hệ thống giám sát
Số liệu thu thập từ hệ thống giám sát
thường xuyên (tt)
thường xuyên (tt)


Khi không thể thực hiện được trên toàn
Khi không thể thực hiện được trên toàn
quốc do hạn chế về nguồn lực, kinh phí…
quốc do hạn chế về nguồn lực, kinh phí…
thì cần thực hiện giám sát trọng điểm, tại
thì cần thực hiện giám sát trọng điểm, tại
một số nơi đại diện cho các vùng, miền,
một số nơi đại diện cho các vùng, miền,
khu vực dân cư, địa lý.
khu vực dân cư, địa lý.
Ví dụ
Ví dụ
:
:
Hệ thống giám sát cúm quốc gia
Hệ thống giám sát cúm quốc gia
đang được triển khai tại 15 điểm trên toàn
đang được triển khai tại 15 điểm trên toàn
quốc.
quốc.
1.3.
1.3.
Số liệu thu thập được từ các
Số liệu thu thập được từ các
điều tra đặc biệt
điều tra đặc biệt

giám sát thường xuyên hoặc hệ thống giám sát
điểm.
điểm.
1.4.
1.4.
Số liệu thu thập từ điều tra từng ca
Số liệu thu thập từ điều tra từng ca
bệnh
bệnh

Điều tra từng ca bệnh thực hiện đối với những
Điều tra từng ca bệnh thực hiện đối với những
bệnh hiếm, những bệnh không bình thường
bệnh hiếm, những bệnh không bình thường
,
,thông tin thu thập được sẽ đầy đủ và chi tiết
thông tin thu thập được sẽ đầy đủ và chi tiết
hơn.
hơn.

Những
Những
bệnh trong chương trình khống chế
bệnh trong chương trình khống chế
hoặc thanh toán thì điều tra từng ca bệnh là rất
hoặc thanh toán thì điều tra từng ca bệnh là rất
quan trọng.

Những báo cáo phòng thí nghiệm cung cấp kết
Những báo cáo phòng thí nghiệm cung cấp kết
quả xét nghiệm trong giám sát một số bệnh
quả xét nghiệm trong giám sát một số bệnh
chọn lọc
chọn lọc
.
.
1.5.
1.5.
Những nguồn thu thập số liệu khác
Những nguồn thu thập số liệu khác

Số liệu về ổ chứa động vật, véc tơ:
Số liệu về ổ chứa động vật, véc tơ: Theo dõi
Theo dõi
quần thể động vật có vai trò nguồn bệnh và vai
quần thể động vật có vai trò nguồn bệnh và vai
trò véc tơ truyền bệnh
trò véc tơ truyền bệnh
.
.
Các số liệu thu thập
Các số liệu thu thập

Một số điểm lưu ý trước khi phân tích:
Một số điểm lưu ý trước khi phân tích:

Cần biết mục tiêu công việc hay việc thu thập số
Cần biết mục tiêu công việc hay việc thu thập số
liệu
liệu

Xác định đầu ra/kết cục/bệnh cần khảo sát
Xác định đầu ra/kết cục/bệnh cần khảo sát

Xác định quần thể, thời gian, địa điểm, các yếu
Xác định quần thể, thời gian, địa điểm, các yếu
tố dân số xã hội, các yếu tố nguy cơ…
tố dân số xã hội, các yếu tố nguy cơ…

Xem toàn bộ số liệu mà chúng ta hiện có
Xem toàn bộ số liệu mà chúng ta hiện có

Tiến hành phân tích mô tả
Tiến hành phân tích mô tả

Tiến hành lập giả thuyết
Tiến hành lập giả thuyết

Kiểm định giả thuyết: phân tích nguy cơ
Kiểm định giả thuyết: phân tích nguy cơ
2.
2.
PHÂN TÍCH SỐ LIỆU

liệu hiện tại với giá trị
“mong đợi”
“mong đợi”
(hoặc
(hoặc
“kỳ
“kỳ
vọng”
vọng”
) để xác định sự khác nhau.
) để xác định sự khác nhau.
Bảng 1: Mục tiêu, công cụ và phương pháp mô tả số liệu giám sát
Bảng 1: Mục tiêu, công cụ và phương pháp mô tả số liệu giám sát
Biến số dịch
Biến số dịch
tễ
tễ
Mục tiêu
Mục tiêu
Công cụ
Công cụ
Phương pháp
Phương pháp
Thời gian
Thời gian
Phát hiện những thay đổi
Phát hiện những thay đổi
đột ngột hoặc lâu dài về
đột ngột hoặc lâu dài về
bệnh, số trường hợp đã

Mục tiêu
Công cụ
Công cụ
Phương pháp
Phương pháp
Địa điểm
Địa điểm
Xác định địa điểm xảy
Xác định địa điểm xảy
ra các ca bệnh (ví dụ
ra các ca bệnh (ví dụ
xác định những vùng
xác định những vùng
có nguy cơ cao hoặc
có nguy cơ cao hoặc
những nơi mà dân cư
những nơi mà dân cư
có nguy cơ mắc bệnh)
có nguy cơ mắc bệnh)
Bản đồ của
Bản đồ của
xã, huyện,
xã, huyện,
tỉnh, toàn
tỉnh, toàn
quốc
quốc
Đánh dấu các ca
Đánh dấu các ca
bệnh lên bản đồ

thay đổi sự xuất hiện
bệnh, những người có
bệnh, những người có
nguy cơ mắc bệnh cao
nguy cơ mắc bệnh cao
nhất, những yếu tố
nhất, những yếu tố
nguy cơ tiềm tàng
nguy cơ tiềm tàng
Thể hiện
Thể hiện
những số liệu
những số liệu
đặc trưng về
đặc trưng về
dân số trong
dân số trong
bảng
bảng
,
,
biểu đồ
biểu đồ
cột
cột
và
và
biểu đồ
biểu đồ
hình tròn

Mục đích của việc phân tích số liệu theo thời
Mục đích của việc phân tích số liệu theo thời
gian là để phát hiện sự thay đổi số mắc và chết
gian là để phát hiện sự thay đổi số mắc và chết
theo thời gian.
theo thời gian.

Qua theo dõi xu hướng theo thời gian có thể
Qua theo dõi xu hướng theo thời gian có thể
thấy quy luật thay đổi, và có thể đưa ra dự báo
thấy quy luật thay đổi, và có thể đưa ra dự báo
Số liệu về thời gian thường được trình bày
Số liệu về thời gian thường được trình bày
trên đồ thị dây hoặc đồ thị cột.
trên đồ thị dây hoặc đồ thị cột.
Hội làng
Hình 1: Số mắc bệnh tiêu chảy tại xã Quang Ninh, 01-31/7/2002
Tháng 7
2.1.
2.1.
Các căn cứ phân tích số liệu
Các căn cứ phân tích số liệu
2.1.2. Phân tích số liệu theo địa điểm
2.1.2. Phân tích số liệu theo địa điểm

Cho thông tin về nơi bệnh xảy ra. Qua việc
Cho thông tin về nơi bệnh xảy ra. Qua việc

Vị trí và loại cơ sở y tế
Vị trí và loại cơ sở y tế
.
.

Các vùng địa lý như rừng, sông, hồ, đồng ruộng
Các vùng địa lý như rừng, sông, hồ, đồng ruộng
.
.

Những khu làng nghề và giải trí lớn như siêu thị, hầm mỏ, đập
Những khu làng nghề và giải trí lớn như siêu thị, hầm mỏ, đập
nước, cảng hàng không, cảng biển, công viên và khu nghỉ mát.
nước, cảng hàng không, cảng biển, công viên và khu nghỉ mát.

Có thể dùng bản đồ này để đánh dấu những
Có thể dùng bản đồ này để đánh dấu những
nơi có bệnh.
nơi có bệnh.
2.1.2. Phân tích số liệu theo địa điểm
2.1.2. Phân tích số liệu theo địa điểm

Nên so sánh các tỷ lệ mắc và tử vong ở những vùng
Nên so sánh các tỷ lệ mắc và tử vong ở những vùng
hoặc cơ sở y tế khác nhau.
hoặc cơ sở y tế khác nhau.

Nên sử dụng tỷ lệ để loại trừ sự khác biệt về dân số
Nên sử dụng tỷ lệ để loại trừ sự khác biệt về dân số
Bảng 2: So sánh tỷ lệ mắc thương hàn giữa 2 làng

5,8
2.1.3.
2.1.3.
Phân tích số liệu theo con
Phân tích số liệu theo con
người
người

Những biến số về con người: tuổi, giới
Những biến số về con người: tuổi, giới
,
,dân tộc, tình trạng tiêm chủng, nghề
dân tộc, tình trạng tiêm chủng, nghề
nghiệp, tình trạng KTXH, đi lại, sở
nghiệp, tình trạng KTXH, đi lại, sở
thích Đánh giá các yếu tố này quan
thích Đánh giá các yếu tố này quan
trọng trong việc xác định nhóm nguy cơ
trọng trong việc xác định nhóm nguy cơ
cao để có chiến lược phòng chống bệnh.
cao để có chiến lược phòng chống bệnh.
2.1.3.
2.1.3.
Phân tích số liệu theo con
Phân tích số liệu theo con
người
người