Chuyên đề thực tập
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
KHOA THƯƠNG MẠI VÀ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ QUỐC TẾ
**********************
CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP
Đề tài: Đảm bảo xuất khẩu bền vững mặt hàng gạo của Việt
Nam
Giáo viên hướng dẫn : TS. NGÔ THỊ TUYẾT MAI
Sinh viên thực hiện : Đàm Thị Kim Cúc
MSSV : CQ480279
Lớp : Kinh tế quốc tế B
Khóa : 48
Hà Nội, 05/2010
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
1
Chuyên đề thực tập
LỜI CAM ĐOAN
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
2
Chuyên đề thực tập
Em xin cam đoan tất cả những nội dung trong chuyên đề thực tập với
đề tài: “Đảm bảo xuất khẩu bền vững mặt hàng gạo của Việt Nam” do em tự
nghiên cứu, tìm hiểu dưới sự hướng dẫn của cô giáo TS. Ngô Thị Tuyết Mai
mà không có sự sao chép từ bất cứ tài liệu nào.
Nếu vi phạm em xin nhận mọi hình thức kỷ luật từ nhà trường
Hà nội, ngày 10 tháng 5 năm 2010
Sinh viên
Đàm Thị Kim Cúc
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
3
1.3.4. Góp phần bảo vệ môi trường.................................................................................29
TÓM TẮT CHƯƠNG 1...........................................................................................................30
Chương 2: PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG....................................................31
XUẤT KHẨU BỀN VỮNG MẶT HÀNG GẠO CỦA .........................................................31
VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA...............................................................................31
2.1. Tình hình sản xuất và xuất khẩu lúa gạo của Việt Nam trong thời gian qua...............31
2.1.1. Tình hình sản xuất gạo của Việt Nam...................................................................31
2.1.2. Tình hình xuất khẩu gạo của Việt Nam.................................................................34
2.2. Đánh giá thực trạng xuất khẩu bền vững của mặt hàng gạo........................................45
2.2.1. Bền vững về mặt kinh tế........................................................................................45
2.2.2. Bền vững về mặt xã hội.........................................................................................49
2.2.3. Bền vững về mặt môi trường.................................................................................53
Chương 3: QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO XUẤT KHẨU BỀN
VỮNG MẶT HÀNG GẠO CỦA VIỆT NAM........................................................................58
3.1. Quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về phát triển bền vững và xuất khẩu bền vững mặt
hàng gạo................................................................................................................................58
3.1.1. Quan điểm về phát triển bền vững.........................................................................58
3.1.2. Quan điểm về xuất khẩu bền vững mặt hàng gạo................................................59
3.2. Mục tiêu sản xuất và xuất khẩu gạo đến năm 2020......................................................60
3.3. Giải pháp đảm bảo xuất khẩu bền vững mặt hàng gạo của Việt Nam.........................61
3.3.1. Giải pháp đảm bảo xuất khẩu gạo tăng trưởng cao ..............................................62
3.3.2. Giải pháp giải quyết hài hòa giữa tăng trưởng xuất khẩu với yếu tố xã hội.........70
3.3.3. Giải pháp giải quyết hài hòa giữa tăng trưởng xuất khẩu với yếu tố môi trường 72
KẾT LUẬN...............................................................................................................................75
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
5
Chuyên đề thực tập
PHỤ LỤC..................................................................................................................................76
Phụ lục 1: Kinh nghiệm của Thái Lan về đảm bảo xuất khẩu bền vững mặt hàng gạo.....76
Phụ lục 2: Tổng quan về Viện Nghiên cứu Thương mại.....................................................79
Food and Agriculture
Organization of the
United Nations
Tổ chức Lương thực
và Nông nghiệp Liên
Hợp Quốc
4 GTGT Giá trị gia tăng
5 PTNT Phát triển nông thôn
6 USDA
United States
Department of
Agriculture
Bộ Nông nghiệp Hoa
Kỳ
7 VFA
Vietnam Food
Association
Hiệp hội Lương thực
Việt Nam
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
8
Chuyên đề thực tập
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính tất yếu của đề tài
Một quốc gia ở mỗi thời điểm khác nhau đều có những mục tiêu phát
triển khác nhau nhưng về lâu dài đều hướng đến phát triển bền vững. Vì thế
phát triển bền vững là xu thế tất yếu mang tính toàn cầu và là mục tiêu phấn
đấu của mọi quốc gia. Phát triển bền vững đòi hỏi sự phát triển hài hòa ở tất
cả các lĩnh vực như kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường... Đối với Việt Nam
phát triển bền vững luôn là định hướng chiến lược quan trọng. Lý thuyết phát
mình
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết về phát triển bền vững để làm rõ nội
dung, bản chất của xuất khẩu bền vững và phân tích thực trạng xuất khẩu bền
vững mặt hàng gạo của Việt Nam để từ đó đưa ra một số kiến nghị giải pháp
nhằm phát triển xuất khẩu bền vững gạo trong thời gian tới.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đối tượng nghiên cứu là xuất khẩu bền vững mặt hàng gạo của Việt
Nam. Phạm vi nghiên cứu là thực trạng xuất khẩu bền vững mặt hàng gạo
của Việt Nam từ giai đoạn 1989 đến nay.
4. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
Chuyên đề sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, phân tích, so
sánh, tổng hợp những tài liệu liên quan đến phát triển bền vững, xuất khẩu
bền vững và xuất khẩu gạo.
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
10
Chuyên đề thực tập
5. Kết cấu đề tài
Đề tài này gồm 3 chương:
Chương 1: Sự cần thiết phải đảm bảo xuất khẩu bền vững mặt hàng gạo
của Việt Nam
Chương 2: Phân tích và đánh giá thực trạng xuất khẩu bền vững mặt hàng
gạo của Việt Nam trong thời gian qua
Chương 3: Quan điểm, mục tiêu và giải pháp bảo đảm xuất khẩu bền vững
mặt hàng gạo của Việt Nam
.
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
11
Chuyên đề thực tập
Chương 1: SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐẢM BẢO XUẤT KHẨU BỀN
giữa những nước giàu và nghèo, và giữa các thế hệ; nó không chỉ là sự hòa
giải mối quan hệ kinh tế và môi trường mà còn bao hàm khía cạnh về chính trị
xã hội, đặc biệt là bình đẳng xã hội. Như vậy phát triển bền vững là sự kết
hợp hài hòa mục tiêu kinh tế xã hội và môi trường.
Khi xã hội ngày càng phát triển đặc biệt là từ khi cách mạng công
nghiệp ra đời nó đã thay đổi bộ mặt thế giới, đóng góp những nguồn lực phát
triển mới là kỹ thuật và khoa học công nghệ, nó làm thay đổi sâu sắc mối
quan hệ giữa con người, xã hội và tự nhiên. Cùng với tốc độ của công nghiệp
hóa, nền kinh tế phát triển, quá trình đô thị hóa nhanh, dân số gia tăng, mọi
nhu cầu đều gia tăng… tất cả các yếu tố đó làm cho nguồn tài nguyên thiên
nhiên bị khai thác nhiều hơn, mức độ ảnh hưởng cũng trầm trọng hơn. Và nếu
như các quốc gia chỉ quan tâm đến tăng trưởng mà không chú ý đến mức độ
ảnh hưởng đến môi trường sinh thái thì đó chỉ là sự phát triển vội vã, không
mang tính lâu dài, vì nếu trong tương lai khi mà môi trường đã bị phá hủy,
nguồn tài nguyên đã cạn kiệt thì sẽ không còn nguồn lực để phát triển nữa.
Chính vì thế các nước bây giờ đều đã quan tâm đến việc phải làm gì để phát
triển có tính bền vững, tức là sự phát triển cân bằng giữa phát triển kinh tế, xã
hội và bảo vệ môi trường.
1.1.2. Tiêu chí đánh giá phát triển bền vững
Năm 2002, Hội nghị thưởng đỉnh của Liên hợp quốc về môi trường và
phát triển bền vững họp tại Johannesburg, Nam Phi. Trong hội nghị này,
những nội dung cơ bản của Hội nghị Thượng đỉnh Rio de Janeiro năm 1992
được nhắc lại. Hội nghị đã đưa ra được hai văn kiện quan trọng có tính toàn
cầu là “Tuyên bố chính trị” và “Kế hoạch thực hiện”. Trong các văn kiện này
đã xác định ba trụ cột của phát triển bền vững đó là: bền vững về kinh tế, bền
vững về xã hội và bề vững về môi trường sinh thái.
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
13
Chuyên đề thực tập
Trong điều kiện hiện đại, ba yếu tố trên vẫn là mục tiêu cần đạt đến của
dịch cơ cấu theo hướng tiến bộ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người
dân và đồng thời không gây tổn hại suy thoái môi trường sinh thái.
1.1.2.2. Phát triển bền vững về xã hội
Xã hội bền vững là một xã hội có sự phát triển kinh tế, có công bằng xã
hội, phát triển con người, chất lượng cuộc sống được nâng cao không ngừng,
chất lượng môi trường sống được đảm bảo. Thông thường thì sự phát triển
kinh tế kèm theo nâng cao thu nhập, nâng cao mức sống cho người dân, song
nó lại có nhiều tác động tiêu cực như làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo vì
có thể những người giàu sẽ giàu lên nhưng những người nghèo vẫn cứ nghèo.
Trong nền kinh tế thị trường, tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng gây ra sự
phát triển mất cân đối trong dân cư. Cùng với đó là nhiều tác động nảy sinh
nhiều vẫn đề xã hội như: tệ nạn xã hội, dịch bệnh, bạo loạn… Vì vậy phát
triển bền vững xã hội là cân bằng lại sự phát triển kinh tế.
Để đo sự phát triển bền vững của xã hội, tiêu chí cao nhất là chỉ số phát
triển con người HDI. Chỉ số phát triển con người gồm: thu nhập bình quân
trên đầu người, trình độ dân trí, giáo dục, sức khỏe, tuổi thọ, mức hưởng thụ
thành tựu văn minh,…
1.1.2.3. Phát triển bền vững về môi trường
Tình hình kinh tế thị trường phát triển, hội nhập kinh tế quốc tế của các
quốc gia ngày càng sau rộng, quan hệ thương mại ngày càng mở rộng có tác
động hai mặt tới môi trường. Một mặt, thương mại phát triển các nước có
nhiều cơ hội cũng như nhu cầu sử dụng các sản phẩm tốt hơn thân thiện với
môi trường hơn, trao đổi học hỏi nhưng công nghệ hiện đại để đối phó, cải
thiện tình hình ô nhiễm môi trường. Song mặt khác thương mại lại thúc đẩy
các nước sản xuất nhiều hơn, như vậy sẽ khai thác và sử dụng nhiều tài
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
15
Chuyên đề thực tập
nguyên thiên nhiên hơn nhất là các nước đang phát triển, quá trình sản xuất
còn thâm dụng tài nguyên thiên nhiên. Đối với các nước có nền công nghiệp
phần trong việc đảm bảo tính bền vững của môi trường sinh thái.
- Ý thức bảo vệ môi trường của con người là một yếu tố quan trong trong
việc đảm bảo tính bền vững của môi trường. Nó thể hiện ở việc sử dụng
tiết kiệm, bảo vệ và tái tạo tài nguyên thiên nhiên.
1.2. Lý luận về xuất khẩu bền vững
1.2.1. Khái niệm
Như trong phần lý thuyết về phát triển bền vững đã khẳng định phát
triển bền vững là mục tiêu phát triển của mọi quốc gia. Và khái niệm này
được ứng dụng để xây dựng mục tiêu phát triển cho nhiều ngành và lĩnh vực.
Áp dụng lý thuyết về phát triển bền vững chúng ta có thể xây dựng lý thuyết
về xuất khẩu bền vững.
Khái niệm: Xuất khẩu bền vững là duy trì nhịp độ tăng trưởng xuất
khẩu cao và ổn định, chất lượng tăng trưởng xuất khẩu ngày càng được nâng
cao góp phần tăng trưởng và ổn định kinh tế, ổn định xã hội và bảo vệ môi
trường.
1.2.2. Nội dung của xuất khẩu bền vững
Từ khái niệm xuất khẩu bền vững được hiểu bao hàm hai nội dung:
- Duy trì nhịp độ tăng trưởng cao và ổn định, đảm bảo chất lượng xuất
khẩu được nâng cao.
- Xuất khẩu đảm bảo sự hài hòa giữa các yếu tố về kinh tế, xã hội và môi
trường.
1.2.2.1. Xuất khẩu duy trì nhịp độ tăng trưởng cao và ổn định, đảm bảo chất
lượng xuất khẩu được nâng cao
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
17
Chuyên đề thực tập
Xuất khẩu tăng trưởng cao là sự gia tăng về kim ngạch, giá trị xuất
khẩu. Tăng trưởng ở đây không mang tính thời vụ mà cần có sự liên tục và ổn
định. Kèm theo sự tăng trưởng về số lượng là chất lượng của sự tăng trưởng.
Sự tăng lên này dựa trên cơ sở gia tăng giá trị xuất khẩu, chuyển dịch cơ cấu
trường sống cũng như lợi ích của thế hệ sau. Như vậy thì xuất khẩu không thể
phát triển bền vững được.
Vậy xuất khẩu bền vững là sự kết hợp hài hòa giữa mục tiêu tăng
trưởng xuất khẩu với các mục tiêu ổn định kinh tế, xã hội và cải thiện môi
trường. Tuy nhiên đối với từng quốc gia, trong từng giai đoạn phát triển mà
việc đảm bảo hài hòa giữa các yếu tố là khác nhau. Một thực tế thường thấy là
các quốc gia trong thời kì phát triển hướng xuất khẩu thì thúc đẩy xuất khẩu
ưu tiên yếu tố kinh tế hơn, ít chú trọng đến xã hội và môi trường hơn. Nhưng
đến giai đoạn đã đạt được thành tựu về tăng trưởng thì họ quan tâm nhiều hơn
đến an sinh xã hội và bảo vệ môi trường, vì lúc này họ muốn xuất khẩu phát
triển bền vững.
1.2.3. Các tiêu chí đánh giá xuất khẩu bền vững
Từ nội dung của xuất khẩu bền vững và ứng dụng lý thuyết của phát
triển bền vững, người ta cũng đưa ra ba tiêu chí để đánh giá xuất khẩu bền
vững, đó là xuất khẩu bền vững về kinh tế, xuất khẩu bền vững về xã hội và
xuất khẩu bền vững về môi trường.
1.2.3.1. Bền vững về mặt kinh tế
Tính bền vững về kinh tế của xuất khẩu bền vững phải được thể hiện xuất
khẩu tăng trưởng ổn định và chất lượng xuất khẩu tăng.
- Quy mô và nhịp độ tăng trưởng bình quân kim ngạch xuất khẩu, đây là
tiêu chí đánh giá sự tăng trưởng về số lượng của hoạt động xuất khẩu, có
thể được đo bằng kim ngạch xuất khẩu năm sau so với năm trước hoặc tỷ
lệ phần trăm kim ngạch xuất khẩu tăng lên năm sau so với năm trước.
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
19
Chuyên đề thực tập
- Chất lượng tăng trưởng xuất khẩu thể hiện ở cơ cấu xuất khẩu theo nhóm
hàng, theo mức độ chế biến, cơ cấu thành phần kinh tế tham gia xuất
khẩu, có cấu thị trường… Ngoài ra chất lượng hoạt động xuất khẩu cũng
được thể hiện qua chất lượng các hoạt động tài chính, ngân hàng, dịch vụ
của họ, như vậy thu nhập cao và ổn định thể hiện sự phát triển của doanh
nghiệp. Xét sâu sa hơn hoạt động xuất khẩu đóng góp vào nguồn thu cho các
địa phương cũng như cả nước, sử dụng nguồn thu đó vào các việc như xây
dựng cơ sở hạ tầng, nâng cấp các dịch vụ xã hội… như vậy là đã góp phần cải
thiện, nâng cao mức sống cho người dân.
Thứ tư, mức độ quan tâm đến việc bảo vệ sức khỏe con người của hoạt
động xuất khẩu: Đó là việc quan tâm đến sức khỏe, sự an toàn cho người sử
dụng cũng như người lao động có liên quan đến hoạt động xuất khẩu. Việc
này phần lớn là do ý thức của doanh nghiệp, nhưng hiện nay người ta cũng áp
dụng các tiêu chuẩn quốc tế cho các mặt hàng xuất khẩu để việc bảo vệ sức
khỏe cho con người mang tính ràng buộc hơn. Để xuất khẩu các mặt hàng của
mình, doanh nghiệp phải áp dụng các biện pháp để bảo vệ sức khỏe người
tiêu dùng (HACCP), bảo vệ an toàn người lao động (SA 8000). Để đánh giá
mức độ bền vững về xã hội cần tính tỷ trọng các doanh nghiệp sản xuất hàng
xuất khẩu áp dụng tiêu chuẩn này.
Thứ năm, một tiêu chí để đánh giá xuất khẩu bề vững về mặt xã hội nữa
là việc đảm bảo công bằng giữa các chủ thể tham gia hoạt động xuất khẩu, sự
phân chia lợi ích từ hoạt động xuất khẩu để tránh tình trạng thu nhập mất cân
đối giữa các tầng lớp tham gia. Hoạt động xuất khẩu trải qua rất nhiều khâu
dưới sự tham gia của nhiều đối tượng lao động : người sản xuất, doanh nghiệp
thu mua, doanh nghiệp chế biến, doanh nghiệp phân phối, doanh nghiệp xuất
khẩu… tùy thuộc vào mỗi loại hàng hóa và hình thức mua bán. Do trình độ
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
21
Chuyên đề thực tập
lao động , trình độ quản lý mà lợi ích mỗi thành phần này đạt được là khác
nhau. Và thực tế hiện nay nhưng người sản xuất là những người chịu thiệt thòi
nhất, thu nhập được ít nhất. Xuất khẩu thực sự bền vững là phải đảm bảo
được sự cân đối hài hòa việc phân chia lợi ích này.
1.2.3.3. Bền vững về mặt môi trường
1.2.4.1. Các yếu tố quốc tế
Phát triển bền vững nói chung hay xuất khẩu bền vững nói riêng không
chỉ là vấn đền mang tính chất quốc gia mà mang tính toàn cầu phải được đặt
trong tính bền vững của cả thế giới. Vì thế yếu tố quốc tế có ảnh hưởng rất
lớn đến xuất khẩu bền vững của một quốc gia.
a) Tự do hóa thương mại
Tích cực
- Tự do hóa thương mại thúc đẩy hoạt động xuât khẩu của các nước,
không chỉ tăng trưởng xuất khẩu mà nâng cao chất lượng tăng truoenrg
xuất khẩu do chuyển đổi cơ cấu xuất khẩu, phát huy lợi thế so sánh, thúc
đẩy cạnh tranh mạnh mẽ, cải thiện năng suất các yếu tố tổng hợp, tiếp
cận công nghệ hiện đại và trình độ quản lý cao, phân bổ nguồn lực hợp
lý…
- Tự do hóa thương mại ảnh hưởng đến xuất khẩu bền vững thông qua tắc
động đến yếu tố xã hội: giúp con người có cơ hội tiếp cận đến những sản
phẩm chất lượng cao, công nghệ hiện đại, chất lượng cuộc sống nâng
cao; tạo công ăn việc làm, nâng cao thu nhập, giảm đói nghèo. Tự do hóa
thương mại đặt ra nhiều tiêu chuẩn quốc tế cho hàng hóa về bảo vệ
người tiêu dùng và người lao động.
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
23
Chuyên đề thực tập
- Tự do hóa thương mại ảnh hưởng đến xuất khẩu bền vững thông qua yếu
tố môi trường:
Tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng các hàng hóa thân thiện
với môi trường
Tự do hóa thương mại thúc đẩy xuất khẩu giúp cải thiện thu
nhập, khi thu nhập tăng cao người tiêu dùng sẽ có nhu cầu và ý
thức hơn về các vấn đề về môi trường
Trong tự do hóa thương mại có nhiều quy định về bảo vệ moio
Xuất khẩu là một bộ phận trong hoạt động kinh tế của mỗi quốc gia có
mối liên hệ chặt chẽ với các hoạt động kinh tế khác, vì thế không thể nằm
ngoài chính sách quản lý của nhà nước, ví dụ như chính sách thuế, chính sách
giá, chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu, chính sách phát triển các ngành...
Xuất khẩu bền vững là sự phát triển xuất khẩu về các mặt kinh tế, xã hội và
môi trường, để xuất khẩu đạt phát triển bền vững cần có chính sách quản lý
phù hợp.
b) Cơ sở hạ tầng và khoa học công nghệ
Một quốc gia để phát triển về mặt kinh tế nói chung cũng như trong
lĩnh vực xuất khẩu nói riêng cần có cơ sở hạ tầng. Mức độ phát triển của cơ
sở hạ tầng và khoa học công nghệ thúc đẩy sự phát triển của hoạt động xuất
khẩu như: đường xá giao thông phát triển tạo điều kiện thuận lợi cho lưu
thông hàng hóa, khoa học công nghệ áp dụng trong sản xuất hiện đại đẩy
mạnh tăng năng suất cũng như chất lượng hàng hóa xuất khẩu… Cơ sở hạ
tầng phát triển, công nghệ ngày càng tiên tiến đảm bảo cho sản xuất hàng hóa
xuất khẩu phát triển lâu dài và ổn định, ít tác động có hại cho con người và
môi trường.
SV: Đàm Thị Kim Cúc Lớp: Kinh tế quốc tế 48B
25
Copyright: Tài liệu đại học ©