Đề án kinh tế chính trị
chính sách kinh tế mới của V.I.Lênin
và sự áp dụng nó ở Việt Nam

Đề án Kinh Tế Chính Trị
Công cuộc đổi mới do đảng ta khởi xớng đã đi vào cuộc sống gần 20 năm.
trong thời gian đó, những thành tựu do công cuộc đổi mới đem lại không
nhỏ, góp phần củng cố lòng tin của quần chúng nhân dân vào sự lãnh đạo của
đảng và sự tổ chức, điều hành của nhà nớc. Có đợc những thành công này là
nhờ vận dụng đúng đắn và sáng tạo những nguyên lý phổ biến của chủ nghĩa
Mac-Lênin vào hoàn cảnh Việt Nam. Trong đó có những luận điểm do Lênin đề
ra trong chính sách kinh tế mới (NEP).
Chính sách kinh tế mới là sự khái quát kinh nghiệm lãnh đạo, điều hành nền
kinh tế nhiều thành phần nhằm xúc tiến cách mạng xã hội chủ nghĩa vào những
năm đầu thời kỳ quá độ ở nớc Nga.từ đó đến nay, đã hơn 85 năm trôi qua nhng
sự phát triển của lý luận và thực tiễn ở các nớc xã hội chủ nghĩa ngày càng
chứng minh tính cách mạng, khoa học, sáng tạo và tính thời sự sấu sắc của
những luận điểm do Lênin đề ra trong chính sách kinh tế mới, trong đó có t t-
ởng tự do trao đổi ( hay thực chất là t tởng phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều
thành phần). Nhiều đảng và nhiều nớc anh em đã và đang tìm hiểu nhằm nhận
thức sâu thêm và vận dụng phát triến sáng tạo những luận đề ấy.
Sau khi đánh bại can thiệp vũ trang của các nớc đế quốc và cuộc nội chiến
do bọn bạch vệ gây ra...V.I.Lênin cùng đảng cộng sản nga bắt tay ngay vào
công cuộc xây dựng đất nớc, xây dựng Chủ Nghĩa Xã Hội trong điều kiện hòa
bình. Chính sách cộng sản thời chiến thực hiện việc trng thu lơng thực
thừa của nông dân, cung cấp cho quốc phòng đã tỏ ra không còn phù
hợp, làm cho nông dân không còn thiết tha với đồng ruộng. Dẫn đến tình
Cao Văn Ninh Lớp: Marketing 45B
Đề án kinh tế chính trị

trạng khan hiếm lơng thực, bất ổn về kinh tế và bị nông dân phản đối

Đề án kinh tế chính trị

là xóa bỏ việc trng thu lơng thực thừa và thay vào đó là chính sách
thuế lơng thực .
chính sách thuế lơng thực quy định là ngời nông dân sau khi đã hoàn
thành chỉ tiêu nghĩa vụ lộp thuế nhà nớc , phần còn lại bao gồm cả
khoản lơng thực thừa cần thiết cho tiêu dùng của gia đình và phần lơng
thực thặng d, nếu muốn họ có thể tự do mua bán chao đổi trên thị tr-
ờng. Chủ trơng này đã làm cho nông dân cảm thấy đầy đủ quyền lợi và
nghĩa vụ của mình. Ngời nông dân đợc tự do làm chủ trên mảnh đất của
mình , đợc tự do sản xuất , thu hái và tiêu thụ sản phẩm... chính đợc
quyền tự do đó mà ngừơi nông dân đã tự nguyện lo trớc hết là phần
nghĩa vụ nộp thuế đã rồi mới quyết định phần còn lại. việc tiêu thụ phần
lơng thực thừa dẫn tới một bớc phát triển mới trong quan hệ hàng hóa-
tiền tệ. Mặt khác ngời nông dân không chỉ là tiêu thụ phần lơng thực
thừa mà nhiều khi họ còn tiêu thụ cả phần lơng thực thiết yếu của gia
đình. chính cơ chế thoáng đó đã tạo ra sự chuyển đổi nhu cầu , kích thích
phát triển tính phong phú và nhiều vẻ của nhu cầu. kích thích nông
nghiệp phát triển theo hớng sản xuất hàng hóa.
Nh vậy thực chất của chính sách kinh tế mới (NEP) là thay trng thu l-
ơng thực thừa bằng thuế lơng thực. Chuyển sang phục hồi chủ nghĩa t bản
trên một mức độ nào đó và tự do chao đổi là một nội dung đợc đa lên
hàng đầu:Không thiết lập sự chao đổi hàng hóa một cách có hệ thống
giữa công nghiệp và nông nghiệp, thì không thể có mối quan hệ đúng
đắn giữa giai cấp vô sản và nông dân và không thể tạo gia một hình
thức liên minh kinh tế hoàn toàn vững chắc giữa hai giai cấp đó trong
giai đoạn quá độ từ chủ nghía t bản lên chủ nghĩa xã hội .(2)
1- Lênin: toàn tập- NXB tiến bộ, maxtcova,1978, t43 ,tr262,263
2- Sđd, t43, tr400
Cao Văn Ninh Lớp: Marketing 45B

Cao Văn Ninh Lớp: Marketing 45B
Đề án kinh tế chính trị
Lênin chỉ rõ: phải duyệt lại và sửa đổi lại tất cả các luật lệ về đầu cơ, phải
tuyên bố rằng mọi hành vi ăn cắp , mọi mu toan,trực tiếp hoặc gián tiếp, công
khai hoặc lén lút, lẩn tránh sự kiểm tra , sự giám sát, sự kiểm kê của nhà nớc ,
đều bị trừng phạt một cách nghiêm khắc. Chính có đặt vấn đề nh vậy ... thì
chúng ta mới hớng đợc sự phát triển của chủ nghĩa t bản, sự phát triển này
không thể chánh đợc trong một chừng mực nào đó và là cần thiết -đi vào con đ-
ờng chủ nghĩa t bản nhà nớc(4). Lênin rất coi trọng vai trò quản lý điều tiết
của nhà nớc, những yêu cầu cơ bản ngời đặt ra đối với việc tổ chức, quản lý nhà
nớc :
Một là, thu hút đông nhân dân lao động tham gia quản lý nhà nớc, thờng
xuyên nâng cao tính chủ động sáng tạo của họ.
Hai là, thực hiện quản lý nhà nớc trên cơ sở chính sách của đảng và những
thành tựu của khoa học, đào tạo cán bộ một cách có hệ thống về môn khoa học
quản lý nhà nớc.
Ba là, có kế hoạch và chơng trình hành động rõ ràng,xác định rõ mục tiêu
quản lý nhà nớc, những thách thức, biện pháp và phơng tiện để đạt mục tiêu đỏ
trên cơ sở khoa học và kinh nghiệm của quần chúng nhân dân.
Bốn là, biết lựa chọn và bố trí đúng cán bộ trong bộ máy quản lý. Chú ý đến
năng lực trình độ và kinh nghiệm của họ.
Năm là, biết hớng bộ máy nhà nớc theo con đờng hiệu quả và hợp lý nhất.
đảm bảo cơ chế hoạt động tối u của nó.
Sáu là, hoàn thiện và kiểm tra công việc của công chức và toàn bộ máy
nhà nớc, tận dụng hết mọi khả năng. đồng thời biết sửa chữa những sai
lầm khuyết điểm.(5) Tất cả những yêu cầu nói trên có quan hệ mật thiết với
nhau, tạo thành nền tảng của khoa học quản lý nhà nớc xã hội chủ nghĩa. Có ý
nghĩa quan trọng khi nớc nga bắt đầu chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nhà nớc hoạt
động có hiệu quả một mặt đảm bảo cho nền kinh tế hoạt động hiệu quả, lành
4: sdd t43 tr285

luật kinh tế tức là không thừa nhận kinh tế thị trờng;coi tính thị trờng là

Cao Văn Ninh Lớp: Marketing 45B
Đề án kinh tế chính trị
thứ yếu, hỗ trợ cho kế hoạch , không thừa nhận thị trờng t liệu sản xuất, không
đợc tự do buôn bán trên thị trờng.... những lý do trên dẫn đến hoạt động sản
xuất trì trệ cả trong nông nghiệp lẫn công nghiệp: nông dân không còn hăng
hái sản xuất, năng xuất trong nông nghiệp thấp, xảy ra tình trạng khan hiếm l-
ơng thực, đời sống của nông dân vô cùng khó khăn, các doanh nghiệp nhà nớc
hoạt động không hiệu quả, thờng xuyên lỗ vốn. công nghiệp phát triển theo
chiều rộng, sản phẩm công nghiệp không thể ứng dụng vào thực tiễn
sản xuất. Sẩy ra khủng hoảng kinh tế - xã hội nghiêm trọng. Trớc tình hình đó
đảng cộng sản việt nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân đã từng bớc tìm
tòi, nghiên cứu để tìm ra con đờng đúng đắn xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Nghị quyết hội nghị ban chấp hành trung ơng đảng lần thứ sáu khóa IV là mốc
khởi đầu quan trọng của quá trình tìm tòi, đổi mới - cải cách kinh tế việt nam.
mặc dù sau đại hội này đảng ta cha đề ra đợc các chính sách mới để cải thiện
tình trạng bế tắc trong nền kinh tế, song nó là bớc đi đầu tiên của đảng trong
quá trình đổi mới, hứa hẹn sự thay đổi về sau này. Đến đại hội lần thứ VI của
đảng đã đi đến khẳng định chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều
thành phần, tiến hành cách mạng quan hệ sản xuất một cách phù hợp. Tiếp sau
đó là hội nghị lần thứ 6 ban chấp hành trung ơng đảng khóa VI đã tiến thêm
một bớc trong việc nhất quán vận dụng và càng khẳng định mạnh mẽ, dứt
khoát: thực hiện nhất quán phát triển kinh tế hàng hóa, kinh tế nhiều thành
phần, giả phóng mọi năng lực sản xuất trong nhân dân. đó là vấn đề có ý nghĩa
chiến lợc lâu dài, có tính quy luật từ sản xuất nhỏ đi lên chủ nghĩa xã hội: quá
trình từ sản xuất nhỏ đi lên sản xuất lớn ở nớc ta là quá trình chuyển hóa nền
kinh tế còn nhiều tính chất tự cấp, tự túc thành nền kinh tế hàng hóa. Chúng ta
đang quản lý có kế hoạch một nền kinh tế sản xuất hàng hóa với những đặc
điểm của thời kỳ quá độ. Việc sử dụng đầy đủ và đúng đắn quan hệ hàng

định phơng hớng: phát triển kinh tế hàng hóa nhiêu thành phần theo định hớng
xã hội chủ nghĩavận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý cua nhà nớc: cơ
chế vận hành nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hớng xã hội chủ
nghĩa là cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc bằng pháp luật, kế hoạch,
chính sách và các công cụ khác.
7: văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần VI, NXB sự thật 1987,tr 64

Cao Văn Ninh Lớp: Marketing 45B
Đề án kinh tế chính trị
Trong cơ chế đó, các đơn vị kinh tế có quyền tự chủ trong sản xuất kinh
doanh, quan hệ bình đẳng, cạnh tranh hợp pháp, hợp tác và liên doanh tự
nguyện: thị trờng có vai trò trực tiếp hớng dẫn các đơn vị kinh tế lựa chọn lĩnh
vực hoạt động và phơng án tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả:
nhà nớc quản lý kinh tế nhằm định hớng, dẫn dắt các thành phần kinh tế, tạo
môi trờng và điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh theo cơ chế
thị trờng. kiểm soát chặt chẽ và sử lý các hoạt động vi phạm pháp luật trong
hoạt động kinh tế, bao đảm hài hòa sự phát triển kinh tế và phát triển xã hội
(8)
Đồng thời từng bớc hình thành và mở rộng đồng bộ các thị trờng hàng tiêu
dùng, t liệu sản xuất, dịch vụ, thị trờng vốn và tiền tệ,thị trờng ngoại hối, thị tr-
ờng sức lao động... phát triển các hình thức thu hút vốn và đảm bảo chu chuyển
vốn nhanh. Xây dựng thí điểm thị trờng chứng khoán nếu có điều kiện (9)
từ thực tiễn 10 năm đổi mới (1986-1996) Đại Hội VIII khẳng định: phát triển
nền kinh tế nhiều thành phần không thể tách rời với việc xây dựng đồng bộ và
vận dụng có hiệu quả cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng
xã hội chủ nghĩa. Cơ chế thị trờng đã phát huy tác dụng tích cực to lớn đến phát
triển kinh tế xã hội. Nó chẳng những không đối lập mà còn là nhân tố khách
quan cần thiết của việc xây dựng và phát triển đất nớc theo con đờng xã hội chủ
nghĩa (10)
bên cạnh việc sử lý tốt mối quan hệ giữa kế hoạch và thị trờng, cần tạo lập

khái quát tình hình kinh tế nớc ta: đảng và nhà nớc ta chủ trơng thực hiện nhất
quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần
vận hành theo cơ chế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa (11)
đại hội IX đã xác định nớc ta có sáu thành phần kinh tế : kinh tế nhà nớc, kinh
tế tập thể, kinh tế cá thể tiểu chủ,kinh tế t bản t nhân, kinh tế t bản nhà nớc,kinh
tế có vốn đầu t nớc ngoài.
.11: văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, NXB chính trị quốc
gia, 2001, tr100,101

Cao Văn Ninh Lớp: Marketing 45B
Đề án kinh tế chính trị
Đại Hội IX của đảng đã bổ sung, hoàn thiện nhiều quan điểm về công nghiệp
hóa, hiện đại hóa và hình thành định hớng chiến lợc công nghiệp hóa hiện đại
hóa. Văn kiện đại hội đề ra yêu cầu tiến hành công nghiệp hóa , hiện đại hóa
rút ngắn thời gian, nhấn mạnh đến trình độ công nghệ tiên tiến, từng bớc phát
triển kinh tế tri thức .
trong bối cảnh trong nớc và quốc tế mới, Đại Hội IX đã nhấn mạnh quan
điểm phát triển là:
1-phát triển nhanh, hiệu quả ,bền vững. tăng trởng kinh tế đi đôi với thực hiện
tiến bộ công bằng xã hội và bảo vệ môi trờng.
2- coi phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, xây dựng đồng bộ nền tảng cho
một nớc công nghiệp là yêu cầu cấp bách.
3- đâỷ mạnh công cuộc đổi mới tạo động lực phát huy và giải phóng mọi
nguồn lực.
4- gắn chặt việc xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ với chủ động hội nhập
kinh tế quốc tế.
5- kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế xã hội với quốc phòng an ninh
Đồng thời trong nghị quyết cũng đề cao vai trò của giáo dục đào tạo và
khoa học công nghệ là nền tảng và động lực của công nhiệp hóa, hiện đại hóa:
đẩy nhanh công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là nhiệm

nhu cầu thị trờng của xã hội, dù đó là thị trờng trong nớc hay thị trờng quốc tế,
chứ không chỉ lo sản xuất những gì có thể sản xuất đợc, bằng bất kỳ giá nào và
bắt nhà nớc tìm đầu ra cho sản phẩm. Yếu tố thị trờng và nhu cầu của thị trờng
đã trở thành yếu tố khởi đầu của các hoạt động kinh doanh. Phạm vi của thị tr-
ờng cũng đợc mở rộng từ thị trờng nội địa sang xem xét cả thị trờng thế giới và
khu vực trong điều kiện hội nhập kinh tế ngày càng sâu. đại hội IX cũng đề ra
nhiệm vụ quan trọng về gắn con đờng công nghiệp hóa với phát triển kinh tế thị
trờng và hình thành thể chế kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc
ta. Chính những chuyển đổi trong t duy kinh tế nh vậy đã chỉ đạo việc xây dựng
thể chế kinh tế thị trờng, làm cho phát triển kinh tế và chuyển đổi cơ cấu kinh tế
có hiệu quả cao,
có sức cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trờng. Quan điểm về định hớng xã hội
chủ nghĩa đòi hỏi phát triển và chuyển dịch cơ cấu phải gắn với công bằng

Cao Văn Ninh Lớp: Marketing 45B
Đề án kinh tế chính trị
và tiến bộ xã hội, khuyến khích làm ràu chính đáng trong pháp luật, đồng thời
hỗ trợ ngời dân thoát nghèo, bảo đảm phát triển bền vững.
2. Quan điểm toàn diện hơn về cơ cấu ngành kinh tế trong công nghiệp hóa.
Khắc phục nguy cơ tụt hậu chỉ có thể tiến hành bằng cách tiến hành công
nghiệp hóa, tăng trởng nhanh giá trị gia tăng công nghiệp và dịch vụ, tạo ra sự
chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, làm cho phong cách sản xuất công nghiệp
trơ thành phổ biến trong nền kinh tế. Hiện nay nớc ta có quy mô tổng sản phẩm
quốc nội GDP năm 2003 theo tỉ giá chính thức tơng đơng khoảng gần 40 tỷ
USD, nhng mức GDP bình quân đầu ngời còn thấp, chỉ tơng đơng cha tới
500USD/ngời, thấp hơn nhiều so với GDP bình quân 2 năm trớc của các nớc
ASIAN là hơn 2000USD/ngời, MALAISIA là hơn 4000USD/ngừơi... nh vậy,
nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế đợc chúng ta nói nhiều từ 10 năm trớc đến
nay vẫn còn rất lớn.
Để khắc phục nguy cơ này, con đờng duy nhất là phải tăng trởng kinh tế