Đề án kinh tế chính trị
Đề tài :
Lý luận xuất khẩu t bản và thu hút đầu t trực
tiếp nớc ngoài của Việt Nam trong giai đoạn
hiện nay
Phần mở đầu
Việt Nam đang trong quá trình chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập
trung sang nền kinh tế thị trờng có sự điều tiết của nhà nớc. Trong những
năm qua,Việt Nam đã đạt đợc những kết quả đáng khích lệ trong phát triển
kinh tế: tốc độ tăng trởng kinh tế cao trong nhiều năm, giải quyết tốt vấn đề
lơng thực, tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu..Tuy nhiên, Việt Nam cũng còn
đang phải đối phó với những thách thức to lớn trong quá trình phát triển.
Cũng nh các nớc đang phát triển khác, Việt Nam thiếu vốn, thị trờng , công
nghệ và những kinh nghiệm trong quản lý để xây dựng và phát triển kinh
tế.
Đầu t trực tiếp nớc ngoài ( Foreign Direct Investment FDI ) là một
hình thức của đầu t nớc ngoài đóng vai trò quan trọng đối với tăng trởng và
phát triển kinh tế của các nớc đang phát triển. Đầu t trực tiếp nớc ngoài và
đi kèm với nó là sự chuyển giao về vốn, công nghệ, thị trờng và các kinh
nghiệm trong quản lý đáp ứng nhu cầu của các nớc đang phát triển, đồng
thời góp phần tạo việc làm cho ngời lao động. Với việc thực hiện chính
sách khuyến khích đầu t nớc ngoài, trong hơn 10 năm qua Việt Nam đã thu
hút đợc lợng vốn đầu t đăng ký đạt hơn 36 tỷ USD. Đây là nguồn lực quý
báu để xây dựng và phát triển kinh tế Việt Nam. Đầu t trực tiếp nớc ngoài
đã tạo việc làm cho hàng vạn lao động, góp phần vào tăng GDP và kim
ngạch xuất khẩu.Nớc ta đã và đang tiến hành từng bớc hội nhập nền kinh tế
khu vực và thế giới.Bên cạnh việc tiếp tục thúc đẩy quan hệ song phơng về
các mặt thơng mại, đầu t và trao đổi trên nhiều lĩnh vực khác theo hớng đa
dạng hoá, đa phơng hoá , từng bớc đảm bảo thực hiện quyền tự do hợp tác
kinh doanh với nớc ngoài đối với mọi doanh nghiệp , nớc ta tham gia đầy
đủ hơn vào cơ chế đa phơng nhằm thu hút tối đa nguồn lực bên ngoài cho

Đầu t trực tiếp là hình thức xuất khẩu t bản để xây dựng những xí
nghiệp mới hoặc mua lại những xí nghiệp đang hoạt động ở nớc nhận
đầu t, biến nó thành một chi nhánh của công ty mẹ. Các xí nghiệp mới
đợc hình thành thờng tồn tại dới dạng hỗn hợp song phơng, nhng cũng
có những xí nghiệp mà toàn bộ số vốn là của một công ty nớc ngoài
Đầu t gián tiếp là hình thức xuất khẩu t bản dới dạng cho vay thu lãi.
Thông qua các ngân hàng t nhân hoặc các trung tâm tín dụng quốc tế và
quốc gia, t nhân hoặc các nhà t bản cho các nớc khác vay vốn theo
nhiều hạn định khác nhau để đầu t vào các đề án phát triển kinh tế.
Ngày nay, hình thức này còn đợc thực hiện bằng việc mua trái khoán
hay cổ phiếu của các công ty ở nớc nhập khẩu t bản.
Nếu xét theo chủ sở hữu, có xuất khẩu t bản nhà nớc và xuất khẩu t
bản t nhân
Xuất khẩu t bản nhà nớc là hình thức xuất khẩu t bản mà nhà nớc t sản
lấy t bản từ ngân quỹ của mình đầu t vào nớc nhập khẩu t bản, hoặc viện
2
Đề án kinh tế chính trị
trợ hoàn lại hay không hoàn lại để thực hiện những mục tiêu về kinh tế,
chính trị và quân sự.
Về kinh tế, xuất khẩu t bản nhà nớc thờng hớng vào các ngành thuộc
kết cấu hạ tầng để tạo môi trờng thuận lợi cho đầu t t bản t nhân.
Về chính trị, viện trợ của nhà nớc t sản nhằm cứu vãn chế độ chính
trị thân cận đang bị lung lay hoặc tạo ra mối liên hệ phụ thuộc lâu dài.
Về quân sự , viện trợ của nhà nớc t sản nhằm lôi kéo các nớc phụ
thuộc vào các khối quân sự hoặc buộc các nớc nhận viện trợ phải đa quân
tham chiến chống nớc khác, cho nớc xuất khẩu lập căn cứ quân sự trên lãnh
thổ của mình hoặc đơn thuần để bán vũ khí.
Xuất khẩu t bản t nhân là hình thức xuất khẩu t bản do t bản t nhân
thực hiện . Ngày nay, hình thức này chủ yếu do các công ty xuyên quốc
gia tiến hành thông qua hoạt động đầu t kinh doanh. Hình thức xuất

không còn là thủ đoạn và phơng tiện mà các nớc giàu dùng để bóc lột các
3
Đề án kinh tế chính trị
nớc nghèo. Theo họ, xuất khẩu t bản đã trút bỏ bản chất cũ của nó và trở
thành hình thức hợp tác cùng có lợi trong mối quan hệ quốc tế.Sự hợp tác
này diễn ra chủ yếu giữa các nớc t bản phát triển với nhau. Đó là quan niệm
hoàn toàn sai lầm.
Nh đã biết , cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã tạo ra những biến
đổi nhảy vọt trong sự phát triển của lực lợng sản xuất. Vào những năm 80
của thế kỷ XX, nhiều ngành công nghiệp mới ra đời và phát triển thành các
ngành mũi nhọn nh : ngành công nghệ sinh học, ngành chế tạo vật liệu mới,
ngành bán dẫn và vi điện tử, ngành vũ trụ và đại dơng...Những ngành này
có thiết bị và quy trình công nghệ hiện đại, tiêu tốn ít nguyên , nhiên vật
liệu. Trong nền kinh tế giữa các nớc t bản phát triển đã diễn ra sự biến đổi
cơ cấu các ngành sản xuất mũi nhọn có hàm lợng khoa học kỹ thuật cao. Sự
xuất hiện những ngành nghề mới đã tạo ra nhu cầu đầu t hấp dẫn vì trong
thời gian đầu nó tạo ra lợi nhuận siêu ngạch rất cao. Việc tiếp nhận kỹ thuật
mới chỉ diễn ra ở các nớc t bản phát triển vì các nớc đang phát triển có hạ
tầng kinh tế xã hội lạc hậu , không phù hợp, tình chính trị kém ổn định, sức
mua kém, tỷ suất lợi nhuận của t bản đầu t không còn cao nh trớc ( còn với
nớc đang phát triển nhng đã trở thành Nics thì tỷ trọng của luồng t bản xuất
khẩu vẫn lớn: chiếm 80% tổng t bản xuất khẩu của các nớc đang phát
triển). Mặt khác thời gian này, xu hớng liên kết các nền kinh tế ở các trung
tâm t bản chủ nghĩa phát triển rất mạnh. Hệ qủa của hoạt động này bao giờ
cũng hình thành các khối kinh tế với những đaọ luật bảo hộ rất khắt khe.
Để nhanh chóng chiếm lĩnh thị trờng, các công ty xuyên quốc gia đã biến
các doanh nghiệp chi nhánh của mình thành một bộ phận cấu thành của
khối kinh tế mới nhằm tránh đòn thuế quan nặng của các đạo luật bảo hộ.
Nhật và Tây Âu đã tích cực đầu t vào thị trờng Mỹ bằng cách đó.
Sự biến động về địa bàn và tỷ trọng đầu t của các nớc t bản phát triển

tăng lên.
Thứ t là sự áp đặt mang tính thực dân trong xuất khẩu t bản đã đợc gỡ
bỏ dần và nguyên tắc cùng có lợi đợc đề cao.
Ngày nay , xuất khẩu t bản luôn thể hiện kết quả hai mặt. Một mặt,
nó làm cho các quan hệ t bản chủ nghĩa đợc phát triển và mở rộng ra trên
địa bàn quốc tế, góp phần thúc đẩy nhanh chóng quá trình phân công lao
động và quốc tế hoá đời sống kinh tế của nhiều nớc; là một trong những
nhân tố cực kỳ quan trọng tác động từ bên ngoài vào làm cho quá trình
công nghiệp hoá và tái công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở các nớc nhập khẩu
t bản phát triển nhanh chóng . Song mặt khác, xuất khẩu t bản vẫn để lại
cho các quốc gia nhập khẩu t bản, nhất là với các nớc đang phát triển những
hậu quả nặng nề nh: nền kinh tế phát triển mất cân đối và lệ thuộc, nợ nần
chồng chất do bị bóc lột quá nặng nề. Song điều này tuỳ thuộc một phần rất
lớn vào vai trò quản lý của nhà nớc ở các nớc nhập khẩu t bản. Lợi dụng
mặt tích cực của xuất khẩu t bản , nhiều nớc đã mở rộng việc tiếp nhận đầu
t để đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá ở nứơc mình. Vấn đề đặt ra là
phải biết vận dụng mềm dẻo,linh hoạt , nguyên tắc cùng có lợi, lựa chọn
phơng án thiết thực, để khai thác nguồn lực quốc tế có hiệu quả.
5
Đề án kinh tế chính trị
Chơng 2
Đầu t trực tiếp nớc ngoài Xu hớng quan trọng đối
với các nớc đang phát triển
2.1 Đầu t trực tiếp n ớc ngoài
2.1.1 Đặc điểm đầu t trực tiếp n ớc ngoài
Đầu t trực tiếp nớc ngoài ( Foreign Direct Investment FDI ) là hình
thức đầu t nớc ngoài. Sự ra đời và phát triển của nó là kết quả tất yếu của
quá trình quốc tế và phân công lao động quốc tế .
Trên thực tế có nhiều cách nhìn nhận khác nhau về đầu t nớc
ngoài.Theo hiệp hội luật quốc tế (1966) Đầu t nớc ngoài là sự di chuyển

Đề án kinh tế chính trị
Thứ nhất , các chủ đầu t phải đóng góp một khối lợng vốn tối thiểu theo
quy định của từng quốc gia. Luật Đầu t nớc ngoài của Việt Nam quy định
chủ đầu t nớc ngoài phải đóng góp tối thiểu 30% vốn pháp định của dự án.
Thứ hai , sự phân chia quyền quản lý các doanh nghiệp phụ thuộc vào
mức độ đóng góp vốn. Nếu đóng góp 10% vốn thì doanh nghiệp hoàn toàn
do chủ đầu t nớc ngoài điều hành và quản lý.
Thứ ba , lợi nhuận của các chủ đầu t phụ thuộc vào kết quả hoạt động
kinh doanh và đợc phân chia theo tỷ lệ góp vốn sau khi nộp thuế và trả lợi
tức cổ phần.
Thứ t , FDI đợc thực hiện thông qua việc xây dựng doanh nghiệp mới,
mua lại toàn bộ hoặc từng phần doanh nghiệp đang hoạt động hoặc sát nhập
các doanh nghiệp với nhau.
Thứ năm , FDI không chỉ gắn liền với di chuyển vốn mà còn gắn liền
với chuyển giao công nghệ, chuyển giao kiến thức và kinh nghiệm quản lý
và tạo ra thị trờng mới cho cả phía đầu t và phía nhận đầu t.
Thứ sáu , FDI hiện nay gắn liền với các hoạt động kinh doanh quốc tế
của các công ty đa quốc gia.
Đầu t trực tiếp nớc ngoài có thể đợc phân chia theo nhiều tiêu thức khác
nhau:
Nếu căn cứ tính chất pháp lý của đầu t nớc ngoài trực tiếp có thể chia
đầu t trực tiếp nớc ngoài thành các loại hợp đồng và hợp tác kinh doanh ,
doanh nghiệp liên doanh,doanh nghiệp 100% vốn nớc ngoài. Ngoài ra còn
có thêm hình thức đầu t khác đó là hợp đồng xây dựng kinh doanh-
chuyển giao (BOT). Trong các hình thức trên thì doanh nghiệp liên doanh
và doanh nghiệp 100% vốn là hình thức pháp nhân mới và luật Việt Nam
gọi chung là xí nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài.
Nếu căn cứ vào tính chất đầu t có thể chia FDI thành hai loại đầu t tập
trung trong khu chế xuất và đầu t phân tán. Mỗi loại đầu t trên đều có ảnh
hởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu công nghiệp ở từng quốc gia.

Trong ba thập kỷ vừa qua, nền kinh tế thế giới đã chứng kiến một sự
tăng trởng đáng kể về luồng vốn FDI. Tổng FDI trung bình hàng năm theo
giá trị thị trờng hiện nay tăng lên 10 lần, từ 104 tỷ USD trong những năm
của thập kỷ 60 lên đến 1173 tỷ USD vào cuối những năm của thập kỷ 80.
FDI đã tiếp tục tăng và đạt 1940 tỷ USD năm 1992. Các nớc phát triển
chiếm từ 68% trong những năm 60 lên đến 80% vào cuối những năm 90
trong tổng số của phần tăng lên của FDI.
Xét về khuynh hớng chung, một trong những nét nổi bật nhất của FDI
là việc tăng nhanh lên nhanh chóng và vững bền của những luồng FDI tới
các nớc đang phát triển. Sau một giai đoạn tơng đối đình trệ diễn ra sau các
cuộc khủng hoảng nợ và một cuộc suy thoái cho tới giữa những năm 80 (từ
năm 1981 - 1985 FDI đến các nớc đang phát triển thực tế giảm 4%/ năm),
đầu t vào các nớc đang phát triển đã khôi phục mạnh mẽ. Trong những năm
cuối thập kỷ 80, FDI tăng 17% một năm và tiếp tục trong những năm
90.Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc và Đầu t thế giới năm 1994, tổng đầu
t FDI vào các nớc đang phát triển đạt số kỷ lục là 70 tỷ USD năm 1993,
tăng 125% trong ba năm đầu của thập kỷ này. Ngợc lại FDI vào các nớc
phát triển lại giảm mạnh trong những năm 90. Trong năm 1991 , FDI vào
các nớc OECD giảm 31% và tiếp tục giảm thêm 16% năm 1992. Kết quả là
năm 1992 các nớc đang phát triển chiếm 32% tổng FDI, trong khi tỷ trọng
trung bình là 24% trong những năm 70. Tỷ trọng này tiếp tục tăng, đạt 40%
vào năm 1993. Nếu xu hớng này tiếp tục, khối lợng FDI hàng năm vào các
nớc đang phát triển có thể vợt các nớc phát triển trong thời gian không xa.
Điều này cho thấy có một sự thay đổi cơ cấu rất lớn không chỉ về hình thức
của đầu t mà còn của sản xuất và thơng mại sinh ra từ kết quả đầu t này.
Xét về mặt cơ cấu, dòng FDI có xu hớng tăng vào khu vực sản xuất và
dịch vụ. Trong đó khu vực dịch vụ chiếm u thế so với khu vực sản xuất. Ví
dụ 51% đầu t nớc ngoài vào Mỹ năm 92 là vào khu vực dịch vụ, so sánh với
năm 1981 là 4%. Con số này ở Anh là 40% năm 1992 và 35% năm 1981.
Nớc Nhật là 56% và 53%. Trong khi phần lớn các hoạt động dịch vụ tập

26
12.0
36.0
52.0
149
110
39
7.9
39.5
52.6
126
86
40
5.1
41.0
53.9
Nguồn : Transnational Corporations in World Development : Third
survey , United Nations .
Sự phân bổ về địa lý cho thấy 10 nớc đứng đầu về nhận FDI chiếm
76% tổng số FDI vào thế giới thứ ba vào năm 1992, tăng lên so với 70%
trong mời năm trớc nhng vẫn thấp hơn 81% đạt đợc của năm 1981. Điều
này có thể giải thích bởi sự tăng lên nhanh chóng của FDI vào Trung
Quốc.Nếu năm 1981 khối lợng FDI vào Trung Quốc là không đáng kể thì
đến năm 1992 đã chiếm tới một phần t tông FDI vào các nớc đang phát
triển.
Chính sách thu hút và quản lý FDI của các nớc đang phát triển đã
thay đổi mạnh mẽ trong thập kỷ trớc.Hiện nay các chính phủ đều khuyến
khích FDI theo một cách thức mới cha tứng có trong lịch sử. Việc chuyển
các chính sách kinh tế hớng về thị trờng và các chính sách tự do kinh tế đã
thu hút và hấp dẫn hơn các nhà đầu t. Những cố gắng của chính phủ các n-

năm qua.
Do tác động của cuộc khủng hoảng tiền tệ châu á, năm 1998 là năm đầu
tiên kể từ năm 1985 tổng vốn vào khu vực này tuy đã giảm nhng không
nhiều. Trong đó, khả năng ứng phó dẫn đến mức độ ảnh hởng của từng nớc
là khác nhau. Indonesia và Philippines đứng đầu danh sách nhóm nớc suy
giảm nguồn vốn FDI, trong khi đó Hàn Quốc và Thái Lan , mặc dù chịu
nhiều tác động của cuộc khủng hoảng nhất, song vẫn duy trì đợc lợng vốn
lớn. Trên thực tế hai quốc gia này đã tiến hành những cải cách sâu rộng, đã
đợc đánh giá là thành công cả trên bình diện nền kinh tế vĩ mô nói chung
và môi trờng đầu t nói riêng.Năm 1998, vốn FDI đăng ký của Thái Lan là
5,9 tỷ USD so với 3,6 tỷ năm 1997 và của Hàn Quốc lần lợt là 4,7 tỷ USD
và 3,6 tỷ USD . Cuộc khủng hoảng này cũng làm giảm rõ rệt nguồn cung
cấp FDI từ hai quốc gia cung cấp FDI lớn của châu á là Nhật Bản ,Hàn
Quốc và một số nớc Nics khác.

2.2 Kinh nghiệm của một số n ớc trong thu hút và sử dụng đầu t trực
tiếp n ớc ngoài vào phát triển tăng tr ởng kinh tế
2.2.1 Đầu t trực tiếp n ớc ngoài ở Trung Quốc
Đầu t trực tiếp nớc ngoài ở Trung Quốc chiếm một phần t tổng đầu t
vào các nớc đang phát triển, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế ở
các nớc này. Quy mô trung bình của các dự án năm 1991 là 920000USD,
năm 1190000USD và năm 1993 là 1310000 USD. Từ năm 1992 bắt đầu có
sự gia tăng đáng kể trong các dự án vừa hoặc lớn với kỹ thuật tiên tiến
trong ngành điện, máy móc, hoá chất, điện tử, vật liệu xây dựng. Các đặc
khu kinh tế và khu công nghiệp đợc xây dựng ngày càng nhiều. Cho đến
nay Trung Quốc vẫn là nơi hấp dẫn các nhà đầu t và Trung Quốc vẫn duy
trì mức tăng trởng cao.
10
Đề án kinh tế chính trị
Từ năm 1995, Trung Quốc đã khuyến khích các doanh nghiệp trong

luôn giữ ở mức tăng trởng 8%/ năm. Tuy nhiên vừa qua nớc này đã lâm vào
cuộc khủng hoảng tài chính trầm trọng mà các nguyên nhân chính là đầu t
quá nhiều vào bất động sản, quản lý vốn nớc ngoài quá lỏng lẻo và thu hút
vào nền kinh tế quá mức so với khả năng hấp dẫn và sử dụng thực sự.
Trong ba năm lại đây, nguồn vốn đổ vào Thái Lan là 55 tỷ USD song
hầu hết lại đợc đầu t vào bất động sản và một số lĩnh vực không phát huy đ-
ợc hiệu quả . Đầu t những khoản khổng lồ vào bất động sản nhng chủ yếu
để phục vụ tiêu dùng ít tạo ra việc làm có chất lợng cho nền kinh tế , với
khả năng sinh lời thấp , chỉ tạo cho mọi ngời cảm giác giàu có nhng đó chỉ
là sự phồn vinh giả tạo. Điều này có nghĩa là FDI không nhằm vào phát
triển mà chỉ để kiếm chênh lệch.
11
Đề án kinh tế chính trị
Việc vay tiền nớc ngoài với lãi suất thấp quá dễ dàng làm cho các nhà
đầu t ở Thái Lan thiếu chọn lọc lĩnh vực kinh doanh. Một số lĩnh vực có lãi
suất rất thấp cũng đợc đầu t.
2.3 Bài học rút ra từ nghiên cứu kinh nghiệm của Trung Quốc và
Thái Lan
Từ vài thập niên trở lại đây, đầu t trực tiếp nớc ngoài đã góp phần
không nhỏ trong quá trình tăng trởng của nhiều nớc trong đó có cả sự thần
kỳ châu á. Sự bùng nổ đầu t và thơng mại ở tất cả các vùng trên thế giới
trong mấy năm gần đây là các nhân tố chính góp phần thúc đẩy quá trình
toàn cầu hóa kinh tế ngày một lan rộng . Khu vực châu á - Thái Bình Dơng
đã trở thành một điểm sáng trên bản đồ phân bổ đầu t của thế giới với nhiều
lợi thế về lao động , nguồn lực mà các nhà đầu t coi là rất có triển vọng và
đặt nhiều niềm tin. Về lâu dài, chúng ta cần phải gắn việc cải cách môi tr-
ờng đầu t với cải cách toàn bộ nền kinh tế. Việc làm này có tác dụng mạnh
mẽ hơn so với việc u đãi và khuyến khích riêng lẻ cho các nhà đầu t ( chủ
yếu chỉ để giữ chân các nhà đầu t trớc chuyển dịch lợi thế cạnh tranh giữa
các nớc). Cải cách môi trờng đầu t sẽ chỉ là một phần trong việc cải cách cơ

tháng 12/1999, nhà nớc ta đã cấp giấy phép cho 2766 dự án đầu t trực tiếp
nớc ngoài với tổng số vốn đăng ký là 37055,66 triệu USD.Tính bình quân
mỗi năm chúng ta cấp phép cho 230 dự án với mức 3087,97 triệu USD vốn
đăng ký.
Nhịp độ thu hút đầu t trực tiếp nớc ngoài của ta có xu hớng tăng
nhanh từ năm 1988 đến năm 1995 cả về số dự án cũng nh vốn đăng
ký.Riêng năm 1996 sở dĩ có lợng vốn đăng ký tăng vọt là do có hai dự án
đầu t vào lĩnh vực phát triển đô thị ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đợc
phê duyệt với quy mô dự án lớn ( hơn 3 tỷ USD/ 2 dự án).Đối với nền kinh
tế có quy mô nh của nớc ta thì đâu là một lợng vốn đầu t không nhỏ, nó
thực sự là nguồn vốn góp phần tạo ra sự chuyển biến không chỉ về quy mô
đầu t mà điều quan trọng hơn là nguồn vốn này có vai trò nh chất xúc tác
điều kiện để việc đầu t của ta đạt hiệu quả nhất định . Nếu so với tổng số
vốn đầu t xây dựng cơ bản xã hội thời kỳ năm 1991-1999 thì vốn đầu t xây
dựng cơ bản của các dự án đầu t trực tiếp nớc ngoài chiếm 26,51% và lợng
vốn đầu t này có xu hớng tăng lên qua các năm. Vốn đầu t nớc ngoài là
nguồn vốn bổ sung quan trọng giúp Việt Nam phát triển một nền kinh tế
cân đối bền vững theo yêu cầu của công cuộc công nghiệp hoá , hiện đại
hoá.
13