nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 12/2008 3

PGS.TS. Hoàng Phớc Hiệp *
uc khng hong kinh t vo nhng
nm 90 ca th k trc ó lm cho
chớnh ph cỏc nc ASEAN quan tõm hn
trong vic iu chnh chớnh sỏch u t
quc t. Nhiu nc ó hc tp kinh nghim
ca nhau cú nhng quy nh cn thit gn
ging nhau, hi ho hoỏ mt s quy nh
nhm phũng nga ri ro trong quỏ trỡnh sa
i, b sung phỏp lut nc mỡnh cho phự
hp hn vi tỡnh hỡnh. Trong cỏc nm 1996 -
2000, Thỏi Lan ó ban hnh Lut kinh doanh
ca ngi nc ngoi v Lut phỏ sn mi,
sa i Lut t ai, cỏc quy nh liờn quan
n ti chớnh, ngõn hng, qun lớ ngoi
hi Indonesia cng ó ban hnh Lut sa
i, b sung Lut phỏ sn, iu chnh li
cỏc lnh vc u t nc ngoi b cm, u
t cú iu kin, iu chnh li th tc u
t Malaysia ỏp dng quy ch mi v qun
lớ ngoi hi; Vit Nam sa i Lut u t
nc ngoi, iu chnh li cỏc quy nh v
thu thu nhp doanh nghip, qun lớ ngoi

cht n; sn xut v khớ; in cỏc giy t cú giỏ
tr. Chớn lnh vc cm TNN l vn ti xe
buýt, xe ti; vn ti ni thu; bỏn l; dch v
h tr ni thng; dch v phỏt thanh v
truyn hỡnh; kinh doanh in nh; nuụi
trng v ỏnh bt cỏ nc ngt; khai thỏc
rng; dch v y t. Tỏm lnh vc khụng cho
ngi nc ngoi s hu 100% vn l xõy
dng v kinh doanh cng bin; sn xut v
phõn phi in; vin thụng; vn ti bin;
C
* V phỏp lut quc t
B t phỏp nghiên cứu - trao đổi
4 Tạp chí luật học số 12/2008
vn chuyn hng khụng; xõy dng v vn
hnh nh mỏy nc; vn ti ng st; sn
xut in nguyờn t. Chớn lnh vc u t
cú iu kin l sn xut sa bt v sa c;
xõy dng v vn hnh nh mỏy ca, x g;
sn xut g dỏn; sn xut cn ờtilic; sn
xut, ch bin cht n; sn xut mỏy bay;
kinh doanh ru v cỏc loi nc ung cú
cn; kinh doanh cỏc loi giy t cú giỏ tr;
kinh doanh phỏo cỏc loi.
Thỏi Lan quy nh 38 lnh vc cm
ngi nc ngoi kinh doanh, trong ú cú 21
lnh vc cm vỡ lớ do an ninh, quc phũng,

nhiu bờn liờn quan. Vic hi ho hoỏ cỏc quy
nh phỏp lut v cỏc lnh vc u t cú th ớt
gp cỏc khú khn hn so vi cỏc vn khỏc.
2. V hỡnh thc u t
V hỡnh thc u t, phỏp lut v u t
ca a s cỏc nc ASEAN u cú nhng
quy nh khỏc nhau trong nhng mc c
th nhng vn theo xu hng hi ho hoỏ.
Indonesia quy nh cỏc nh TNN cú th
la chn cỏc hỡnh thc u t nh sau: thnh
lp doanh nghip liờn doanh trỏch nhim hu
hn; thnh lp chi nhỏnh ca cụng ti nc
ngoi hot ng trong lnh vc ngõn hng
hoc du khớ; mua c phn ca cỏc cụng ti
Indonesia hot ng vi tớnh cỏch l cỏc c
ụng ca cỏc cụng ti Indonesia.
Malaysia quy nh nh TNN cú th la
chn cỏc hỡnh thc sau: thnh lp cụng ti
trỏch nhim hu hn ca mỡnh ti Malaysia
theo phỏp lut ca Malaysia; thnh lp chi
nhỏnh hoc cụng ti con ca cụng ti nc
ngoi ti Malaysia.
Singapore quy nh nh TNN cú th
u t vo Singapore di hỡnh thc cụng ti
t nhõn trỏch nhim hu hn hoc ng kớ
hot ng vi t cỏch l chi nhỏnh ca cụng
ti nc ngoi hot ng ti Singapore.
Vit Nam quy nh nh TNN cú th
u t vo Vit Nam di hỡnh thc sau:
hp ng hp tỏc kinh doanh; thnh lp

(MFN) trong hot ng TNN nc mỡnh.
Tuy vy, quy ch ói ng quc gia (NT)
khụng phi lỳc no cng c tha nhn.
Vic nhiu nc thụng qua cỏc quy nh v
lnh vc cm TNN v hn ch TNN theo
cỏc tiờu chớ khỏc nhau nh ó trỡnh by
trờn phn no ó núi lờn iu ú. Phỏp lut
v TNN ca Vit Nam t nm 1987 n
nay ó tha nhn quy ch MFN thụng qua
quy nh "Chớnh ph nc CHXHCN Vit
Nam bo m i ói cụng bng v tho
ỏng i vi cỏc t chc, cỏ nhõn nc
ngoi u t vo Vit Nam".
(2)
Quy nh v
NT ó c quy nh khỏ chung chung trong
Phỏp lnh v ói ng ti hu quc v ói ng
quc gia trong thng mi quc t nm 2002
ca Vit Nam, cho dự trc ú Vit Nam cú
ỏp dng quy ch ny trờn thc t trong mt
s trng hp c th.
4. V c ch v quy tc tip nhn cỏc
khon u t quc t v nh lp cỏc d
ỏn TNN
V c ch v quy tc tip nhn cỏc khon
u t quc t v nh lp cỏc d ỏn TNN,
phỏp lut cỏc nc ASEAN quy nh rt khỏc
nhau cho dự xu hng hi ho hoỏ vn l xu
hng vt tri nh ó nờu t u.
Indonesia quy nh c quan u mi

ca, nhiu nc ASEAN vn duy trỡ c ch
cp phộp cho vic tip nhn cỏc khon u
t quc t v nh lp cỏc d ỏn TNN.
Trong mt s trng hp, cú nc ó ỏp
dng c ch ng kớ vn TNN v nh lp
d ỏn TNN.
5. V cỏc quy nh liờn quan n gii
quyt tranh chp u t quc t
V cỏc quy nh liờn quan n gii quyt
tranh chp, cú th thy rừ quỏ trỡnh hi ho
hoỏ cỏc quy nh phỏp lut liờn quan n gii
quyt tranh chp u t ca ni khi ASEAN
i theo 4 mụ hỡnh phỏp lớ sau: mụ hỡnh phỏp
lut ỏn l ca cỏc nc Bruney, Singapore v
Malaysia; mụ hỡnh phỏp lut lc a u chõu
ca Lo, Campuchia, Indonesia, Myanma, Thỏi
Lan; mụ hỡnh phỏp lut hn hp ca Philippine
v mụ hỡnh phỏp lut XHCN ca Vit Nam.
Tuy cú s khỏc nhau v mụ hỡnh phỏp lớ gii
quyt tranh chp nhng cỏc nc ASEAN
vn l nhng nc cú chỳ ý nhiu n
phng thc gii quyt tranh chp ngoi h
thng c quan ti phỏn t phỏp quc gia. H
thng cỏc bin phỏp ho bỡnh gii quyt tranh
chp TNN cỏc nc ASEAN khỏ phỏt
trin, t thng lng, trung gian, ho gii,
trng ti n t tng ti cỏc to ỏn t phỏp.
5.1. Gii quyt tranh chp TNN ti to ỏn
a. V thm quyn ca c quan to ỏn t phỏp
To ỏn t phỏp cỏc nc ASEAN gi vai

di 10.000 pờsụ cú th c gii quyt ti
to ỏn dõn s cp qun huyn. Ngoi ra, U
ban chng khoỏn v th trng chng khoỏn
Philippine cng thc hin chc nng ca c
quan u mi gii quyt nhng vng mc,
khiu ni liờn quan n vic thnh lp cụng ti.
Brunei, to ỏn dõn s c s thm
quyn gii quyt cỏc v tranh chp cú hn
ngch khụng vt quỏ 10.000 Brunei ụ-la nghiªn cøu - trao ®æi
T¹p chÝ luËt häc sè 12/2008 7
(B$) trừ trường hợp Chánh án Toà án tối cao
cho phép xử ở hạn ngạch cao hơn nhưng
không vượt quá 20.000 B$. Chánh án toà án
dân sự cơ sở được xử các vụ tranh chấp
không vượt quá 30.000 B$.
Ở Malaysia, việc giải quyết các tranh
chấp ĐTNN thuộc thẩm quyền của các toà
án dân sự các cấp khác nhau, tùy thuộc vào
hạn ngạch và tính chất của từng vụ tranh
chấp. Toà án dân sự cơ sở giải quyết các vụ
tranh chấp có hạn ngạch không quá 25.000
rubi hoặc tranh chấp về bồi thường thiệt hại
và trả nợ không quá 24.000 rubi. Toà án
chuyên trách của toà án dân sự cơ sở có
thẩm quyền giải quyết các vụ tranh chấp có
hạn ngạch 100.000 rubi. Tuy vậy, các toà án
này không có thẩm quyền giải quyết các

mặt tại Philippine. Toà án dân sự bắt đầu có
thẩm quyền thực tế giải quyết vụ tranh chấp
khi đã tống đạt giấy báo vụ kiện cho bị đơn.
Tại phiên tòa, các bên lần lượt trình bày văn
bản biện hộ của mình nhằm giúp toà án xác
định các luận cứ của vụ tranh chấp và chứng
cứ vụ kiện. Bản án được tòa án lập theo các
quy định khác nhau, tùy thuộc cấp toà án xét
xử. Các bên có quyền kháng cáo lên toà án
cấp trên. Việc thi hành án theo quy định
chung của pháp luật thi hành án dân sự.
Ở Brunei, Malaysia và Singapore, việc
giải quyết tranh chấp ĐTNN đều theo truyền
thống tranh tụng dân sự của hệ thống án lệ
dân sự nước Anh. Trong quá trình tố tụng,
giai đoạn tiền xét xử có vai trò quan trọng. Ở
giai đoạn này, các bên đương sự phải tự tiến
hành điều tra, làm rõ các căn cứ, luận chứng,
đưa ra các lập luận về căn cứ pháp lí, về sự
kiện pháp lí, về vị thế của mình và đối
phương trong vụ kiện… và đưa thông tin
pháp lí đó cho toà án có thẩm quyền. Quyền
chủ động của các bên trong lựa chọn cách
thức khác để giải quyết tranh chấp theo
pháp luật tố tụng dân sự là rất lớn. Việc
tuyên bản án về vụ tranh chấp cụ thể sẽ căn
cứ vào lập luận do các bên đưa ra về căn cứ nghiên cứu - trao đổi

Vn t tng trng ti c quy nh
trong B lut t tng dõn s. V nguyờn tc,
B lut cho phộp cỏc bờn cú th tho thun
a ra trng ti gii quyt mi vn m h
quan tõm, tr vn hụn nhõn gia ỡnh v
mt s vn khỏc theo lut nh khụng
c a ra trng ti. Tho thun trng ti
phi c lp thnh vn bn phự hp quy
nh ca B lut t tng dõn s. Trng ti cú
thm quyn gii quyt cỏc tranh chp TNN
theo tho thun hp phỏp gia cỏc bờn.
Philippine, vn trng ti c quy
nh trong Lut v trng ti ngy 19/6/1953.
Theo Lut ny, trng ti c gii quyt mi
tranh chp TNN, tr tranh chp v s hu
cụng nghip hoc mt bờn tranh chp l
ngi b to ỏn tuyờn b khụng cú nng lc
hnh vi. Tho thun trng ti phi c lp
thnh vn bn hp phỏp v l c s xỏc
nh thm quyn ca trng ti.
Thỏi Lan, cú tn ti hai th thc trng
ti: Trng ti ca Vin trng ti thuc B t
phỏp, l trng ti trong h thng to ỏn (theo
B lut t tng dõn s) v trng ti thng
mi phi chớnh ph gii quyt cỏc tranh chp
thng mi, u t cú yu t quc t (theo
Lut trng ti nm 1987). gii quyt
tranh chp ti trng ti trong h thng to ỏn,
nht thit phi tn ti vic tranh tng ti to
ỏn t phỏp v cỏc bờn tranh chp thng nht

Arbitration in Kualalumpur - RCAK) do Uỷ
ban tư vấn pháp luật Á-Phi (AALCC: Asian
African Legal Consultative Committee) bảo
trợ để giải quyết các tranh chấp thương mại-
đầu tư quốc tế ở khu vực Đông Nam Á và Á-
Phi. Trọng tài ở Kuala Lumpur có thẩm
quyền khi các bên tranh chấp có văn bản
thoả thuận về việc đưa cho Trung tâm trọng
tài giải quyết tranh chấp theo quy tắc tố tụng
của Trung tâm.
Ở Singapore, trước năm 1995 có Luật
trọng tài năm 1953 áp dụng cho trọng tài
trong nước và trọng tài thương mại quốc tế.
Ngoài ra, còn có Luật về quyết định của
trọng tài giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế
để thực hiện Công ước Washington năm
1965. Từ ngày 27/1/1995, Luật trọng tài
quốc tế năm 1994 được ban hành trên cơ sở
Luật mẫu của UNCITRAL về trọng tài để
thay thế cho Luật trọng tài trước đây. Luật
này áp dụng cho giải quyết các tranh chấp
thương mại, đầu tư quốc tế tại trọng tài ở
Singapore và cũng có thể áp dụng cho giải
quyết các tranh chấp thương mại, đầu tư
trong nước tại trọng tài nếu các bên có thoả
thuận riêng về việc đó.
b. Về thể lệ tố tụng trọng tài
Trọng tài có thẩm quyền tiến hành tố
tụng trên cơ sở văn bản thoả thuận hợp
pháp giữa các bên về việc lựa chọn trọng tài

quá trình tố tụng lại trọng tài, cơ quan toà
án cũng có thể hỗ trợ trọng tài trong một số
hoạt động tố tụng riêng biệt (ví dụ: xác định nghiªn cøu - trao ®æi
10 T¹p chÝ luËt häc sè 12/2008

tính hợp pháp của thoả thuận trọng tài, hỗ
trợ trong việc cung cấp chứng cứ, áp dụng
các biện pháp khẩn cấp để bảo đảm hoạt
động tố tụng và một số hoạt động khác)
hoặc có thể xem xét lại quyết định của cơ
quan trọng tài trong một số trường hợp do
luật định. Nhìn chung, mức độ can thiệp của
toà án vào hoạt động của trọng tài tuỳ thuộc
vào quy định cụ thể của từng nước.
Ở Indonesia, sau khi đã lập được ban
trọng tài giải quyết tranh chấp, vụ việc trước
tiên sẽ được xem xét giải quyết theo quy
trình hoà giải tại ban trọng tài. Nếu việc hoà
giải không thành thì ban trọng tài nghe các
bên trình bày lời giải thích, chứng cứ, các
yêu cầu; có thể mời nhân chứng, giám định
viên theo yêu cầu của bên tranh chấp hay
quyết định của ban trọng tài. Ban trọng tài
họp kín, quyết định theo đa số. Các bên có
thể chống quyết định của trọng tài lên đến
Toà án tối cao. Việc hủy quyết định của ban
trọng tài có thể được toà án sơ thẩm quận,

thuyết trình thành văn, không trình bày
miệng tại Hội đồng. Các bên có quyền chống
quyết định của trọng tài lên toà án có thẩm
quyền theo quy định của Pháp lệnh tố tụng
dân sự. Quyết định trọng tài có thể bị toà án
hủy bỏ trong những điều kiện nhất định. Các
quyết định của trọng tài được toà án công
nhận sẽ được thi hành như bản án dân sự của
toà án theo quy định về thi hành án.
Ở Thái Lan, việc giải quyết tranh chấp
tại trọng tài về cơ bản cũng giống như ở các
nước ASEAN khác. Việc tố tụng tại trọng tài
có thể do các bên đương sự trực tiếp tham
gia hoặc thông qua luật sư đại diện. Các bên
tranh chấp có quyền chống quyết định của
trọng tài tại toà án có thẩm quyền. Toà án có
quyền huỷ quyết định hoặc công nhận quyết
định của trọng tài trong nước theo pháp luật
thi hành án dân sự. Việc thi hành quyết định
của trọng tài nước ngoài theo quy đinh của
các điều ước quốc tế liên quan, trong đó có
Công ước New York năm 1958. nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 12/2008 11

Malaysia v Singapore, s can thip
ca to ỏn vo quỏ trỡnh t tng ti trng ti
l khỏ rừ nột. To ỏn cú quyn bói min,

trong gii quyt cỏc tranh chp v u t.
Indonesia, Philippine thng lng
trc tip, trung gian, ho gii l nhng bin
phỏp t nguyn c a chung ỏp dng
gii quyt tranh chp, trong ú trung gian,
ho gii l quỏ trỡnh t nguyn gii quyt
tranh chp vi s giỳp c lp hoc trung
lp ca bờn th ba theo cỏc mc tỏc ng
khỏc nhau. Trung gian c ỏp dng khi hai
bờn nht trớ s dng bin phỏp ú. Tho
thun t c qua trung gian khụng phõn
nh ai ỳng ai sai m ch cp nhng vic
cn lm v khi no s gii quyt xong cỏc
cụng vic ú. Cỏc kt lun õy khụng c
a ra tranh tng to ỏn, ngi lm trung
gian khụng b gi ra to. Bin phỏp trung
gian c tin hnh khụng cụng khai nh t
tng ti to ỏn, hay núi cỏch khỏc c gi
kớn. thỳc y bin phỏp gii quyt tranh
chp, ngoi to ỏn v trng ti, Philippine
cũn cú Hi ng v cỏc bin phỏp gii quyt
tranh chp ngoi to ỏn.
Thỏi Lan, thng lng trc tip v
ho gii c quy nh trong Quy tc ho
gii ti trng ti thuc B t phỏp. Cỏc
phng phỏp ny c ỏp dng cho mi
tranh chp khi cỏc bờn tho thun ỏp dng
bin phỏp ú. Thụng thng, vic ho gii
c tin hnh vi s hin din ca ai v
vo thi im no do cỏc bờn tho thun vi

ỏn u t. Cỏc bờn cú th ng kớ gúp vn
bng tin mt, cụng trỡnh, nh xng, mỏy
múc, thit b, quyn s hu trớ tu theo cỏc
quy nh c th khỏc nhau ca tng nc.
i vi vic vay vn gúp, phỏp lut
cỏc nc quy nh khỏ c th. Indonesia quy
nh cỏc nh TNN c t do tỡm kim cỏc
ngun vn huy ng hỡnh thnh vn ca
d ỏn u t. Cỏc khon vay nc ngoi
khụng cn phi khai bỏo cho Chớnh ph. Cỏc
doanh nghip cú vn nc ngoi khụng quỏ
49% vn phỏp nh cú th vay vn t cỏc
ngõn hng thng mi trong nc trong quỏ
trỡnh sn xut kinh doanh theo quy nh ca
cỏc ngõn hng ú. Malaysia quy nh cỏc
doanh nghip do ngi khụng c trỳ ti
Malaysia kim soỏt cú th vay di 10 triu
RM t tt c cỏc ngun ti chớnh ti
Malaysia m khụng cn phi ng kớ hoc
xin phộp ca c quan qun lớ tin t. Tuy
vy, cỏc khon vay nh vy khụng c
vt quỏ ba ln vn phỏp nh ca cụng ti.
Thỏi Lan quy nh cỏc doanh nghip cú vn
TNN, doanh nghip nc ngoi c i
x bỡnh ng vi cỏc doanh nghip trong
nc trong vic huy ng vn, hỡnh thnh
vn ca d ỏn u t. Singapore cú quy nh
tng t Thỏi Lan. Trong khi ú, Philippine
v Myanmar li cú quy nh yờu cu phờ
duyt ca c quan nh nc cú thm quyn


quy nh hn ch t l vn nc ngoi trong
mt s lnh vc quan trng nh hng khụng,
hng hi, in, khớ t, nc, ngõn hng,
vin thụng v bỏo chớ (vn nc ngoi
thng khụng quỏ 40% vn phỏp nh).
6.2. Cỏc quy nh v thu
Quỏ trỡnh hi ho hoỏ phỏp lut trong
lnh vc thu cha t c kt qu nh
mong mun. Cỏc quy nh v thu trong lnh
vc u t cỏc nc ASEAN khỏ phc tp,
tu thuc vo tng nc, trong tng thi
gian, theo tng d ỏn c th.
- Thu thu nhp doanh nghip c ỏp
dng khỏ ph bin. Mc thu sut thu thu
nhp doanh nghip c quy nh khỏc
nhau, thụng thng l 25%. Ch min
gim c ỏp dng cho mt s d ỏn TNN.
Chng hn, Singapore quy nh min thu
thu nhp t 05 n 10 nm cho d ỏn u t
vo cỏc lnh vc cụng ngh mi. Malaysia
quy nh min thu thu nhp n 05 nm cho
d ỏn u t vo cỏc lnh vc cụng ngh mi
v gim n 30% thu trong thi gian tip
theo. Philippine quy nh min thu thu nhp
n 06 nm cho d ỏn u t vo cỏc lnh
vc mi. Thỏi Lan quy nh vic min, gim
thu theo a bn u t. i vi cỏc d ỏn
u t vo khu cụng nghip hoc khu ch
xut c min thu 03 nm. Cỏc d ỏn xut

bo h vn u t ca nh TNN trong
trng hp quc hu hoỏ hoc trng mua,
trng dng. Nhiu nc khỏc li cú quy nh
rừ trong hin phỏp hoc trong lut hoc ớt
nht thỡ cng cú tuyờn b liờn quan v vn
ú. Vn gii quyt cỏc tranh chp phỏt
sinh t vic quc hu hoỏ hoc trng mua,
trng dng vn u t ca nh TNN c
quy nh khỏ khỏc nhau./.

(1).Xem: Bỏo cỏo u t ca UNCTAD t nm 1996
n nm 2000.
(2).Xem: Cỏc lut u t nc ngoi ti Vit Nam,
phn bo m u t.