Thị Trường Chứng Khoán Việt-Nam :
Nguyên Nhân và Hậu Quả của Sự Bất
Ổn ( Vietnam stock markets: causes and
effects of unstability )
GS Nguyễn Quốc Khải
Thị trường chứng khoán là một phần của khu vực tài chánh của một quốc
gia. Đây là một nguồn vốn dài hạn quan trọng đối với sự phát triển kinh tế
của một nước. Trong thời gian gần đây, thị trường chúng khoán non trẻ của
Việt Nam liên tục biến động theo chiều hướng không mấy thuận lợi. Để tìm
hiểu thêm, Đỗ Hiếu trao đổi cùng giáo sư Nguyễn Quốc Khải, chuyên gia
kinh tế-tài chính Việt Nam từng cộng tác với Ngân hàng Thế giới và giảng
dạy tại đại học Johns Hopkins.
Thưa giáo sư, tin tức cho biết trong những tuần qua chỉ số Vn Index của thị
trường chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh biến động không ngừng, và
có chiều hướng suy giảm hơn là tăng trưởng. Giáo sư có nhận xét gì về thị
trường chứng khoán Việt Nam nói chung ?
Người Việt trước đây có tiền thường theo thói quen mua vàng, ngoại tệ,
hoặc bất động sản để tiết kiệm và kiếm lời đồng thời giảm ảnh hưởng của
lạm phát. Số tiền này là tiền chết, không lưu hành được trong thị trường,
không sản xuất gì được. Ngày nay người dân Việt Nam có thêm một môi
trường để đầu tư Thị trường chứng khoán thu hút một phần nào món tiền
chết khổng lồ kia và làm giảm bớt gánh nặng của hệ thống ngân hàng về
nguồn vốn.
Chỉ số của thị trường chứng khoán Việt-Nam tăng 85% trong hai năm
2004-2005 và tăng vọt 145% vào năm 2006. Nhưng trong 6 tháng đầu của
năm 2007 chỉ số này chỉ tăng được 35%. Phân tách kỹ lưỡng hơn, người ta
thấy rằng vào cuối tháng 1 và đầu tháng 2 năm 2007, chỉ số của thị trường
chứng khoán Việt-Nam trong vòng một tuần lễ đã tăng gần 100 điểm từ
974,76 vào ngày 26-01-2007 nhẩy vọt lên đến 1.074,55 vào ngày 02-02-
2007. Đây là một mức gia tăng cao nhất từ khi thị trường chứng khoán
được thiết lập vào tháng 7 năm 2000 với chỉ số đầu tiên là 100.

cáo tài chánh của các công ty cổ phiếu vừa dài vừa phức tạp với những
danh từ chuyên môn khó hiểu và mức tin cậy không bảo đảm còn rất xa lạ
với quần chúng Việt-Nam.
Ngoài ra, những công ty ghi danh bán chứng khoán chỉ đệ nạp phúc trình
tài chánh cho Ủy Ban Chứng Khoán Nhà Nước. Phải mất vài ngày những
phúc trình này mới được phổ biến ra ngoài. Trong thời gian chờ đợi những
nhân viên phụ trách môi giới chứng khoán này có thể sử dụng tin tức trong
các bản phúc trình để mua bán chứng khoán cho chính mình. Trên thực tế
đây chính là một hình thức mua bán nhờ thông tin nội bộ.
Trầm trọng hơn là hiện tượng lũng đoạn thị trường chứng khoán bởi những
“đại gia” từ cuối năm 2005. Ủy Ban Chứng Khoán Nhà Nước chỉ ghi nhận
sự kiện này mà không đưa ra biện pháp nào cả.
Một yếu điểm khác của thị trường chứng khoán Việt-Nam là các công ty
Việt Nam có thói quen phát hành quá nhiều cổ phiếu làm cho tỉ lệ lợi nhuận
trên trị giá cổ phiếu ( earnings per share - EPS ) thấp xuống đến 10% mà
không cân nhắc lợi hại. Nguyên tắc là các công ty chỉ nên phát hành thêm
cổ phiếu, khi việc kinh doanh phát triển tốt đẹp.
Hiện nay tại Việt-Nam không một công ty nào ghi danh với thị trường
chứng khoán được kiểm toán bởi một công ty quốc tế. Việt-Nam chỉ có 11
công ty kiểm toán địa phương được phép hoạt động mà phần lớn còn yếu
kém và mức tin cậy và minh bạch của những báo cáo tài chánh do những
công ty soạn thảo còn là một vấn đề cần được bàn thảo.
Mặt khác mức lạm phát của Việt-Nam hiện nay khá cao. Vào tháng 7-2007,
chỉ số giá tiêu thụ ở Việt-Nam tăng 8,4% so với năm ngoái, cao hơn mức
tăng trưởng GDP hàng năm 8,1% trong 6 tháng đầu của 2007. Điều này tạo
sức ép trên lãi suất. Ngân Hàng Trung Ương có thể tăng lãi suất để ngăn
chặn lạm phát hoặc bắt buộc các ngân hàng tăng quỹ dự trữ để giảm khối
lượng tín dụng gia gia tăng trên thị trường. Trong trường hợp này giá chứng
khoán sẽ giảm xuống.
Thật ra giá chứng khoán tại Việt Nam trong thời kỳ bùng phát có bị xem là

nhập vào nền kinh tế thế giới với nhiều cam kết song phương và đa
phương. Sự kiện này giới hạn khả năng hành động tùy tiện của những
người lãnh đạo VN.
Nếu thị trường chứng khoán không điều chỉnh được an toàn và thay đổi
mau chóng, tình trạng này sẽ có ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế quốc
gia. Theo sự ước đoán của tâp đoàn tài chánh Merril Lynch, nếu mức tăng
trưởng kinh tế của Việt-Nam giảm xuống dưới 7% sẽ đưa đến sự bất ổn xã
hội. Chúng ta nên nhớ rằng mỗi năm lại có khoảng 1,4 triệu người mới
bước chân vào thị trường việc làm.
Nếu Việt-Nam không cải tiến thị trường chứng khoán, những nhà đầu tư
không những có thể chuyển tiền qua thị trường Trung Quốc đã phát tiển
rộng lớn mà còn có thể chọn lựa Indonesia, một quốc gia dân chủ lớn thứ
ba trên thế giới, có tiềm năng như Việt-Nam nhưng phát triển và ít rủi ro
hơn Việt-Nam.
Xin cám ơn Giáo sư Nguyễn Quốc Khải đã giành cho chúng tôi cuộc trao
đổi hôm nay.