Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện tạp chí luật học số
9/2010
19
Ths. Trần Thị Bảo ánh *
1. S cn thit phi kim soỏt cỏc giao
dch cú nguy c phỏt sinh t li
Cỏc giao dch t li cn phi cú s kim
soỏt t phớa cụng ti v Nh nc thụng qua
cỏc quy nh ca phỏp lut v iu l cụng ti
vỡ nhng lớ do sau:
Mt l cỏc giao dch t li s gõy thit hi
v ti sn cho cụng ti vỡ s tham nhng, chia
chỏc ti sn ca cụng ti vo tỳi riờng ca mt
nhúm thnh viờn hoc ngi qun lớ cụng ti.
Hai l t s thit hi v li ớch ca cụng
ti kộo theo ú l s thit hi v quyn li ca
cỏc ch n ca cụng ti khi cụng ti khụng cũn
ti sn thanh toỏn cỏc khon n cho
cỏc ch n.
Ba l khi mt cụng ti xy ra cỏc giao
dch t li thỡ uy tớn ca cụng ti ú s b
gim sỳt, cỏc thnh viờn ó u t vo cụng

ti. Qua thc tin phỏp lut cỏc nc, cú th
thy cú hai gii phỏp khỏc nhau kim soỏt
cỏc giao dch cú nguy c phỏt sinh t li:
* Gii phỏp th nht l phỏp lut cm
nhng ngi qun lớ cụng ti v nhng ngi
cú liờn quan ca h thit lp giao dch vi
cụng ti v cm cụng ti giao dch vi cỏc
cụng ti khỏc m ú c ụng hoc ngi
qun lớ cụng ti cú li ớch trc tip hoc giỏn
tip. Vớ d: Theo lut cụng ti ca Phỏp, mt
s kh c gia cụng ti v ngi qun lớ hay
cỏc hi viờn ca cụng ti liờn quan n vay
mn, kớ khng, bo lónh u b nghiờm
cm, tr khi ngi qun lớ hay hi viờn ny
* Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni
Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện 20

tạp chí luật học số
9
/2010
cú t cỏch phỏp nhõn. Phỏp lut ca Phỏp
cng yờu cu cỏc quan chc cao cp, cỏc
ngh s, chuyờn viờn qun lớ ca cỏc doanh
nghip nh nc (ch tch hi ng qun tr,
tng giỏm c, giỏm c) khi mi nhm
chc v khi ht nhim kỡ phi cụng khai cho

phỏp th hai c ỏnh giỏ l loi b c
cỏc giao dch cú nguy c phỏt sinh t li va
khụng ngn cn nhng giao dch gia cụng ti
vi thnh viờn, c ụng qun lớ cụng ti v
nhng ngi cú liờn quan ca h khi nhng
giao dch ny em li li ớch cho cụng ti.
Lut phỏp mt s nc cng tip cn
vic kim soỏt cỏc giao dch cú nguy c phỏt
sinh t li theo gii phỏp th hai. Chng hn,
theo lut ca M, tu theo mi bang nhng
khuynh hng hin nay l cú ba cỏch cho
mt giao dch t li c chp thun: 1)
Giao dch y ó c thụng bỏo trn vn v
c a s cỏc thnh viờn khụng cú li ớch
chp thun; 2) c cỏc c ụng chp thun
sau khi ó c thụng bỏo trn vn; 3) Nú
cụng bng khi c to lp.
(4)

2. Nhng ni dung c bn ca Lut
doanh nghip nm 2005 v kim soỏt cỏc
giao dch cú nguy c phỏt sinh t li v
mt s bỡnh lun
Nhng quy nh v kim soỏt cỏc giao
dch cú nguy c phỏt sinh t li trong Lut
doanh nghip nm 2005 ca Vit Nam cng
c cỏc nh lm lut xõy dng theo hng
gii phỏp th hai v gm nhng ni dung sau:
a. Xỏc nh cỏc giao dch l i tng b
kim soỏt

cụng ti; nu iu l cụng ti khụng xỏc nh
giỏ tr ln ca cỏc giao dch thỡ s ỏp dng
mc do LDN quy nh. Quy nh trờn ca
LDN ó th hin quan im ca Nh nc l
tụn trng quyn ca cỏc nh u t - cỏc
thnh viờn, c ụng cụng ti i vi vic nh
ot ti sn trong doanh nghip.
Th hai, cỏc giao dch ca cụng ti vi
mt s ch th cng cn phi cú s giỏm sỏt.
Nhng ch th ú cú th l thnh viờn, c
ụng cụng ti, ngi qun lớ cụng ti, ngi cú
liờn quan ca doanh nghip
i vi cụng ti trỏch nhim hu hn t
hai thnh viờn tr lờn theo quy nh ti iu
59 Lut doanh nghip nm 2005 thỡ hp
ng, giao dch gia cụng ti vi cỏc i
tng sau phi c hi ng thnh viờn
chp thun: thnh viờn, ngi i din theo
u quyn ca thnh viờn, giỏm c/tng
giỏm c, ngi qun lớ cụng ti m, ngi cú
thm quyn qun lớ cụng ti m.
i vi cụng ti trỏch nhim hu hn mt
thnh viờn l t chc thỡ hp ng, giao dch
gia cụng ti vi cỏc i tng sau õy phi
c hi ng thnh viờn hoc ch tch cụng
ti, giỏm c/ tng giỏm c v kim soỏt
viờn xem xột quyt nh theo nguyờn tc a
s, mi ngi cú mt phiu biu quyt: ch
s hu cụng ti; ngi qun lớ ch s hu
cụng ti, ngi cú thm quyn b nhim

doanh nghip t nhõn, thnh viờn hp danh
cụng ti hp danh, ch tch hi ng thnh
viờn, ch tch cụng ti, thnh viờn hi ng
qun tr, giỏm c hoc tng giỏm c v cỏc
chc danh qun lớ khỏc do iu l cụng ti quy
nh (khon 13 iu 4 LDN nm 2005) ó
c xỏc nh rừ rng. Bờn cnh ú, cũn mt
s im cn phi xem xột v gii thớch rừ hn,
ú l khỏi nim ngi cú liờn quan.
Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện 22

tạp chí luật học số
9
/2010
Theo quy nh ti khon 17 iu 4 Lut
doanh nghip nm 2005 thỡ khỏi nim ngi
cú liờn quan l t chc, cỏ nhõn cú quan h
trc tip hoc giỏn tip vi doanh nghip
trong cỏc trng hp sau õy:
a) Cụng ti m,
(5)
ngi qun lớ cụng ti
m v ngi cú thm quyn b nhim ngi
qun lớ ú i vi cụng ti con;
b) Cụng ti con i vi cụng ti m;
c) Ngi hoc nhúm ngi cú kh nng
chi phi vic ra quyt nh, hot ng ca

xem xột, kt lun mt cỏch chớnh xỏc v tớnh
t li ca cỏc giao dch trong cụng ti.
Ti sao phỏp lut phi kim soỏt cỏc giao
dch gia cụng ti vi mt s ch th trờn, c
bit l i vi nhng ngi qun lớ, ngi cú
liờn quan ca ngi qun lớ doanh nghip.
Giao dch t li gia cụng ti vi ngi cú liờn
quan cú th xy ra trờn tt c cỏc lnh vc t
dõn s n lao ng, thng mi Vớ d:
Giỏm c cú th tuyn dng, kớ kt hp ng
lao ng vi ngi thõn ca mỡnh cho
ngi thõn ca mỡnh cỏc u ói hn nhng
ngi lao ng khỏc trong iu kin cụng
vic v trỡnh tng ng. Hoc cng cú
th nhng ngi qun lớ s gi giỏ vo cỏc
hp ng vi cỏc i tỏc nhm trc li cho
riờng mỡnh, ngi b mt mỏt li ớch t cỏc
hp ng ny chớnh l cụng ti, cỏc thnh viờn,
c ụng, ch n ca cụng ti. Kinh nghim
thc t Trung Quc cho thy trong hon
cnh tng t nh ó nờu trờn, khụng ớt ngi
qun lớ cụng ti ó lm dng quyn lc qua
vic thc hin cỏc giao dch vi cỏc bờn cú
liờn quan tham ụ, bin th ti sn ca cụng
ti thnh ti sn ca riờng h v ca gia ỡnh
h. Cú th núi ú l hỡnh thc tham nhng
tng i ph bin trong khu vc doanh
nghip, k c doanh nghip thuc s hu t
nhõn. Vỡ vy, Lut doanh nghip nm 2005
ca nc ta ó quy nh nhng giao dch gia

theo quy nh ca Lut doanh nghip nm
2005 u chu cỏc c ch kim soỏt cht ch.
* Nhng giao dch liờn quan n ti sn
ln quy nh ti cỏc iu 47, 64, 96, 120 v
135 Lut doanh nghip nm 2005 s do hi
ng thnh viờn cụng ti, ch s hu cụng ti,
i hi ng c ụng cụng ti xem xột v
thụng qua. Nu nhỡn vo c cu hi ng
thnh viờn, ch s hu cụng ti, i hi ng
c ụng trong cỏc loi hỡnh cụng ti
(6)
cú th
rỳt ra nhn xột: Nhng giao dch cú giỏ tr
ln trong cụng ti cú c thc hin hay
khụng u do tt c cỏc thnh viờn, cỏc c
ụng cú quyn biu quyt quyt nh m
khụng trao quyn quyt nh ny cho ngi
i din hp phỏp ca cụng ti. Quy nh nh
vy nhm ngn chn ngi i din hp
phỏp cú th ny sinh ý t li, san s li
ớch ca cụng ti vo tỳi riờng ca h, gõy
thit hi ln v ti sn cho cụng ti v cỏc ch
n, thnh viờn khỏc ca cụng ti.
Mt im khỏc ỏng lu ý l quy nh v
s phiu biu quyt khi thụng qua cỏc giao
dch cú giỏ tr ti sn ln trong cụng ti trỏch
nhim hu hn hai thnh viờn tr lờn v
cụng ti c phn. Theo ú, khi thụng qua cỏc
giao dch cú giỏ tr ti sn ln thỡ cn s
phiu i din cho t l % s vn gúp hoc

Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện 24

tạp chí luật học số
9
/2010
c cỏc giao dch ny ch c giao kt sau
khi cú s ng ý ca cụng ti thụng qua cỏc
c quan cú thm quyn trong cụng ti.
Vi cụng ti trỏch nhim hu hn t hai
thnh viờn tr lờn, theo khon 1 iu 59
LDN nm 2005: Cỏc hp ng, giao dch
gia cụng ti vi ngi cú liờn quan phi
c ngi i din theo phỏp lut ca cụng
ti gi n cỏc thnh viờn hi ng thnh
viờn, ng thi niờm yt ti tr s chớnh v
chi nhỏnh ca cụng ti d tho hp ng
hoc thụng bỏo ni dung ch yu ca giao
dch d nh tin hnh. Trng hp iu l
khụng quy nh thỡ hi ng thnh viờn phi
quyt nh vic chp thun hp ng hoc
giao dch trong thi hn 15 ngy, k t ngy
niờm yt; trong trng hp ny, hp ng,
giao dch c chp thun nu cú s ng ý
ca s thnh viờn i din ớt nht 75% tng
s vn cú quyn biu quyt. Thnh viờn cú
liờn quan trong cỏc hp ng, giao dch
khụng cú quyn biu quyt.

khụng c b phiu, vy ch cũn s thnh
viờn i din cho 30% phn vn cũn li mi
c b phiu. Nhng mt quyt nh ca hi
ng thnh viờn theo quy nh ti iu 59
Lut doanh nghip nm 2005 cn phi cú s
ng ý ca s thnh viờn i din ớt nht 75%
tng s vn cú quyn biu quyt. Nu cn c
theo quy nh ny thỡ giao dch vớ d trờn s
khụng th thc hin c trờn thc t cho dự
giao dch gia hai cụng ti ú hon ton bỡnh
thng v khụng cú du hiu t li.
Quy nh ti iu 120 Lut doanh
nghip nm 2005 v kim soỏt cỏc hp ng
giao dch gia cụng ti c phn vi cỏc i
tng cú liờn quan phi c i hi ng
c ụng hoc hi ng qun tr chp thun
cng xut hin ý kin tng t nh ý kin
th nht trong cụng ti trỏch nhim hu hn
hai thnh viờn tr lờn.
Vi cụng ti trỏch nhim hu hn mt
thnh viờn l t chc thỡ hp ng, giao dch
gia cụng ti ú vi mt s i tng phi
c hi ng thnh viờn hoc ch tch cụng
ti, giỏm c hoc tng giỏm c v kim
Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện tạp chí luật học số
9/2010
25

e khon 1 iu 79 LDN nm 2005).
- Thnh viờn cụng ti cú quyn khiu ni
hoc khi kin giỏm c hoc tng giỏm c
khi khụng thc hin ỳng ngha v, gõy thit
hi n li ớch ca thnh viờn hoc cụng ti
theo quy nh ca phỏp lut (im g khon 1
iu 41 LDN nm 2005). Tuy nhiờn, trong
cụng ti c phn, LDN li khụng cú quy nh
trao quyn khiu ni khi kin cho cỏc c
ụng ca cụng ti khi hi ng qun tr, giỏm
c/tng giỏm c khụng thc hin ỳng
ngha v, gõy thit hi n li ớch ca c
ụng hoc cụng ti. õy cng l quy nh cn
phi b sung hon thin cỏc quy nh ca
Lut doanh nghip nm 2005 v m bo s
cụng bng trong vic thc hin ca cỏc thnh
viờn, c ụng trong cỏc loi hỡnh cụng ti.
Qua vic kim tra, xem xột cỏc ti liu
trờn thỡ cỏc thnh viờn cú th ngn chn hoc
yờu cu x lớ cỏc giao dch cú mc ớch t
li, gõy thit hi, xõm phm quyn li hp
phỏp ca cụng ti v nhng ch th khỏc.
Th t, quy nh trỏch nhim ca cỏc
thnh viờn, c ụng, ngi qun lớ cụng ti
nhm ngn nga, hn ch cỏc giao dch t
li trong cụng ti:
ú l cỏc quy nh ti im b khon 5
iu 42, im b khon 5 iu 80, khon 4
iu 116, khon 4 iu 118, khon 2 iu
134, im c khon 3 iu 138 LDN nm

lut ca M. Nhng lut ca M ó cú s
gii thớch quy nh ny rừ rng hn. Theo ú
thỡ trong bn phn ny, ngi qun lớ cụng ti
khụng c thc hin cỏc giao dch b xung
t v li ớch, trong ú cú vic t mỡnh ng
ra giao dch. Giao dch t mỡnh l mt vic
lm trong ú thnh viờn, giỏm c hay c
ụng chi phi l bờn i nghch vi cụng ti.
Nú phi hi ba yu t: thnh viờn v cụng
ti l hai bờn i nghch nhau; thnh viờn gõy
nh hng cụng ti kớ kt giao dch v
thnh viờn cú li ớch v tin bc m cú kh
nng l trỏi ngc vi li ớch ti chớnh ca
cụng ti. Chng hn, mt thnh viờn bỏn ti
sn cho cụng ti hay ngc li. Nu thnh
viờn ó gõy nh hng cụng ti quyt nh
mua hay bỏn thỡ ngi ta s rng cụng ti
mua cao giỏ hn, hay bỏn r hn so vi
nhng vic buụn bỏn ti sn thụng thng.
(8)

Th nm, quy nh v ch cụng khai
hoỏ thụng tin ti cỏc iu 56, 72, 118, 119
LDN nm 2005. Theo cỏc quy nh trờn thỡ
thnh viờn hi ng thnh viờn; giỏm
c/tng giỏm c; ch tch cụng ti; kim
soỏt viờn cụng ti trỏch nhim hu hn mt
thnh viờn l t chc; thnh viờn hi ng
qun tr v nhng ngi qun lớ khỏc trong
cụng ti c phn phi cú trỏch nhim thụng

hi ng c ụng trong vic thc hin cỏc
nhim v c giao. Tuy nhiờn, trờn thc t,
cỏc thnh viờn ban kim soỏt thng do
chớnh cỏc thnh viờn hi ng qun tr ch
nh. Bi vỡ, cỏc thnh viờn hi ng qun
tr thng l c ụng ln ca cụng ti. H bu
cho chớnh h lm thnh viờn hi ng qun
tr v bu cho mt s ngi khỏc lm thnh
viờn ban kim soỏt. Theo kt qu iu tra
trong thc t cũn cho thy thnh viờn ban
kim soỏt thng l ngi lao ng trong
cụng ti. Vỡ vy, a v phỏp lớ ca h thp
hn so vi i tng m h phi giỏm sỏt.
Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện tạp chí luật học số
9/2010
27

Ngoi ra, nng lc, ngun lc v iu kin
lm vic ca h cng thng thua kộm so
vi nhng ngi qun lớ. Do vy, vai trũ ca
ban kim soỏt thng ch l hỡnh thc. Thc
trng ú cng khụng khỏc nhiu so vi
Trung Quc, ban kim soỏt ch tn ti di
hỡnh thc l ngi giỏm sỏt b kim duyt
ch cha phi l mt th ch giỏm sỏt ni
b, c lp, chuyờn mụn v chuyờn nghip
cõn bng li quyn lc ca hi ng qun

mt s quy nh nhm t c mc tiờu
kim soỏt tt hn na cỏc giao dch cú nguy
c phỏt sinh t li. Vic kim soỏt cỏc giao
dch cú nguy c phỏt sinh t li cũn ph
thuc vo nhn thc ca cỏc thnh viờn, ch
n, nhn thc ca cỏc c quan gii quyt
tranh chp nờn cn phi c s quan tõm
nhiu hn ca cỏc thnh viờn, ngi giao
dch vi cụng ti v cỏc c quan nh nc./.

(1).Xem: Trn Thanh Buụng, Bỏo Tin phong, s
192, phỏt hnh ngy 11/7/2010.
(2).Xem: Ngụ Th Bớch Phng, Kim soỏt cỏc giao
dch cú nguy c phỏt sinh t li theo quy nh ca
Lut doanh nghip nm 2005, Lun vn thc s lut
hc, H Ni, 2007.
(3), (8), (9).Xem: Nguyn Ngc Bớch v Nguyn ỡnh
Cung, Cụng ti vn, qun lớ v tranh chp theo Lut doanh
nghip nm 2005, Nxb. Tri thc, 2009, tr. 326, 324.
(4).Xem: Nguyn Ngc Bớch v Nguyn ỡnh Cung,
Cụng ti vn, qun lớ v tranh chp theo Lut doanh
nghip nm 2005, Nxb. Tri thc, 2009, tr. 328, trớch
t Steven L. Emannuel Corporations (New York:
Aspen Publisher, 2005), p. 200 - 212.
(5).Xem: Khon 15 iu 4 Lut doanh nghip nm 2005.
(6).Xem: Khon 1 iu 47 Lut doanh nghip nm
2005: Hi ng thnh viờn cụng ti trỏch nhim hu
hn hai thnh viờn tr lờn gm cỏc thnh viờn, l c
quan quyt nh cao nht ca cụng ti.
Cụng ti trỏch nhim hu hn mt thnh viờn l