54
T¹p chÝ luËt häc sè 1/2004

nghiªn cøu - trao ®æi hái niệm giao dịch tư lợi (self-interest
transactions) là cách nói tắt để chỉ
những giao dịch có sự tham gia của công ti
mà những giao dịch này có nguy cơ bị trục
lợi bởi một hoặc một nhóm thành viên hay
cổ đông của công ti. Để trục lợi từ những
giao dịch đó thì các cổ đông này phải là
người đảm nhiệm việc quản lí, điều hành
công ti hoặc có cổ phần lớn trong công ti,
còn các cổ đông nhỏ không tham gia quản
lí nên không có khả năng thực hiện các giao
dịch tư lợi. Sở dĩ các giao dịch này chứa
đựng nguy cơ bị trục lợi vì những người
quản lí, điều hành hoặc những cổ đông lớn
trong công ti có thể trực tiếp hoặc gián tiếp
dùng ảnh hưởng hay địa vị của họ chi phối
cách giao dịch đó để phục vụ lợi ích của
bản thân hoặc gia đình mình.
Qua thực tiễn hoạt động của các công ti

thể lớn hơn nhiều so với các giao dịch có
tính chất tư lợi khác. Do đó, sự kiểm soát
của nhà nước đối với hành vi buôn bán nội
gián rất chặt chẽ, phần lớn các nước đều
quy định hành vi buôn bán nội gián là loại
tội phạm trong luật hình sự.
K

* Giảng viên Khoa pháp luật kinh tế
Trường đại học luật Hà Nội
T
h
S. Lª §×nh Vinh

*
Tạp chí luật học số 1/2004

55

nghiên cứu - trao đổi
Cụng ti l cuc chi cụng bng v bỡnh
ng ca nhng ngi tham gia. Khi gúp
vn vo cụng ti, cỏc thnh viờn ó t
nguyn cam kt vo mt kh c chung
(hp ng thnh lp hoc iu l cụng ti) l
cựng hng li v cựng chu ri ro theo t l
vn gúp ca mỡnh trong cụng ti. õy cng

cụng ti cng s b thit hi vỡ ti sn ca
cụng ti s chy dn vo tỳi mt nhúm c
ụng. S thit hi li ớch ca cụng ti kộo
theo s thit hi quyn li ca cỏc ch n
ca cụng ti. Cũn di con mt cụng chỳng
thỡ cỏc giao dch t li th hin s qun lớ
cụng ti khụng tt. iu ny nh hng n
uy tớn ca cụng ti v cú th lm cho giỏ c
phiu ca nú b tt xung. Vỡ vy, kim
soỏt cỏc giao dch t li nhm m bo
quyn li ca cỏc ch n, bo v quyn
bỡnh ng v li ớch cho tt c cỏc c ụng
trong cụng ti l mi quan tõm chung ca
Nh nc, ca cụng ti v cỏc c ụng.
Cỏc giao dch t li thng c thc
hin rt tinh vi, khú b phỏt hin, do ú vic
kim soỏt chỳng khụng phi l vn n
gin. Kinh nghim cho thy vn kim
soỏt cỏc giao dch t li luụn l bi toỏn
khú i vi cỏc nh qun lớ cng nh h
thng phỏp lut ca mi quc gia. T thc
tin phỏp lut ca cỏc nc, cú th cú hai
gii phỏp khỏc nhau tip cn v gii
quyt vn ny:
Gii phỏp th nht l phỏp lut cm
nhng ngi qun lớ cụng ti v nhng
ngi cú liờn quan ca h thit lp giao
dch vi cụng ti v cm cụng ti giao dch
vi cỏc cụng ti khỏc m ú c ụng hoc
ngi qun lớ cụng ti cú li ớch trc tip

li. Hn na, cm oỏn cha hn l gii
phỏp tt, ụi khi cng cm oỏn thỡ hnh vi
trc li cng din ra mt cỏch tinh vi v nh
nc cng khú kim soỏt, khi ú hu qu s
cũn t hi hn.
Gii phỏp th hai l phỏp lut vn cho
phộp cỏc ch th tin hnh cỏc giao dch ú
nu hp ng thnh lp hoc iu l cụng ti
khụng cm nhng nú phi c cụng khai,
minh bch v cú s giỏm sỏt cht ch. Cỏch
ny va loi tr c yu t trc li va
khụng ngn cn nhng giao dch gia cụng
ti vi thnh viờn qun lớ v nhng ngi cú
liờn quan ca h em li li ớch cho cụng ti.
Theo Lut cụng ti TNHH ca c nm
1892 thỡ khụng cú quy nh no trc tip
cm cỏc giao dch gia cụng ti v ngi
qun lớ cụng ti nhng nhng ngi ny phi
tuõn th nhng hn ch c quy nh
trong hp ng thnh lp cụng ti hoc trong
ngh quyt ca cỏc thnh viờn (iu 37).
Vit Nam, Lut doanh nghip nm 1999
cng tip cn theo hng ny.
Vn l lm th no giỏm sỏt v
ngn chn hiu qu cỏc giao dch t li? T
kinh nghim cỏc nc, Lut doanh nghip
nc ta ó xõy dng ng thi hai c ch
giỏm sỏt: Giỏm sỏt trong ni b cụng ti v
giỏm sỏt ca Nh nc.
Trc ht, cn coi trng c ch giỏm

nh hi ng thnh viờn hoc i hi c
ụng ca cụng ti cú quyn thụng qua hoc
quyt nh cỏc hp ng vay, cho vay, bỏn
ti sn cú giỏ tr bng hoc ln hn 50%
tng giỏ tr ti sn c ghi trong s sỏch
ca cụng ti hoc t l khỏc nh hn quy
nh ti iu l cụng ti. S d nhng hp
ng cú giỏ tr ln nh vy phi do hi
ng thnh viờn hoc i hi c ụng quyt
nh l bi vỡ nu ngi i din hp
phỏp ca cụng ti ton quyn quyt nh thỡ
nguy c ny sinh ý trc li s rt ln v
xỏc xut xy ra thit hi cho cụng ti, cho
ch n v cho c ụng, c bit l c ụng
thiu s cng s rt cao.
Th hai, i vi mt s hp ng cú
nguy c b trc li song mc khụng tht
s nghiờm trng thỡ ngi i din hp
phỏp ca cụng ti vn c quyt nh
nhng phi cụng khai húa trc khi kớ kt.
Vic cụng khai húa s giỳp loi tr cỏc k
h m cú th b li dng trc li. i
vi cụng ti TNHH, Lut doanh nghip quy
nh tt c cỏc hp ng kinh t, lao ng,
dõn s ca cụng ti vi thnh viờn, giỏm c
(tng giỏm c) cụng ti, vi ngi cú liờn
quan ca h u phi c thụng bỏo cho
tt c cỏc thnh viờn bit chm nht 15
ngy trc khi kớ (iu 42). Mc ớch ca
vic thụng bỏo ny l cỏc thnh viờn

Nh vy, c ch giỏm sỏt ni b c
phỏp lut quy nh rt linh hot v cht ch,
va cho phộp kim soỏt cỏc giao dch t li
nhng vn khụng cn tr hot ng ca cỏc
cụng ti. õy l mt trong nhng im thnh
cụng ca Lut doanh nghip nm 1999.
Bờn cnh vic giỏm sỏt ni b, s kim
58
Tạp chí luật học số 1/2004

nghiên cứu - trao đổi
soỏt ca Nh nc l khụng th thiu c,
vỡ Nh nc nm trong tay cụng c kim soỏt
hu hiu nht l phỏp lut v bng quyn lc
ca mỡnh, Nh nc cú kh nng vụ hiu
húa cỏc giao dch cú tớnh cht t li bo
v li ớch ca cụng ti v cỏc c ụng.
Thụng qua Lut doanh nghip, Nh nc
quy nh vic kim soỏt cỏc giao dch t
li cỏc khớa cnh sau:
Th nht, xỏc nh rừ nhng ngi
qun lớ cụng ti v ngi cú liờn quan ca
ngi qun lớ cụng ti l i tng b kim
soỏt cỏc giao dch t li. Ngi qun lớ
cụng ti l thnh viờn hp danh i vi cụng
ti hp danh, thnh viờn hi ng thnh
viờn, ch tch cụng ti, thnh viờn hi ng

n li ớch ca thnh viờn ú (iu 29).
Th nm, i vi cỏc hp ng phi
c hi ng thnh viờn, i hi c ụng
hoc hi ng qun tr chp thun m khi kớ
kt cha c cỏc c quan ny chp thun
thỡ s vụ hiu v b x lớ theo quy nh ca
phỏp lut (iu 42, 87).
Th sỏu, quy nh trỏch nhin ca nhng
ngi thc hin cỏc giao dch t li gõy thit
hi cho cụng ti thỡ phi bi thng thit hi
ó phỏt sinh, hon tr cho cụng ti tt c cỏc
khon li thu c t vic thc hin hp
ng ú (iu 42, 87). Ngoi ra, h cũn phi
chu cỏc hỡnh thc x lớ khỏc theo quy nh
ca phỏp lut (iu 120, 121)
Vi nhng quy nh trờn õy, cú th núi,
Lut doanh nghip ó xỏc lp c c ch khỏ
cht ch v ng b kim soỏt cỏc giao dch
t li trong cụng ti. Tuy nhiờn, vic cú kim
soỏt tt cỏc giao dch t li trờn thc t hay
khụng cũn ph thuc vo s nhn thc v thc
hin y cỏc quyn ca mỡnh theo phỏp lut
t phớa cỏc c ụng, thnh viờn cụng ti v
cỏc c quan nh nc./.