Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện

tạp chí luật học số 9/2010 45
Ths. Nguyễn Minh Hằng *
heo quy nh ti khon 10 iu 6 Lut
chng khoỏn nm 2006, nh u t c
hiu bao gm: t chc, cỏ nhõn Vit Nam, t
chc, cỏ nhõn nc ngoi tham gia u t
trờn th trng chng khoỏn. Ngoi ra, ti
khon 11 iu 6 Lut chng khoỏn 2006
cng a ra khỏi nim v nh u t chng
khoỏn chuyờn nghip, ú l ngõn hng thng
mi, cụng ti ti chớnh, cụng ti cho thuờ ti
chớnh, t chc kinh doanh bo him, t chc
kinh doanh chng khoỏn. Bờn cnh ú, Ngh
nh ca Chớnh ph s 109/2007/N-CP
(thay th Ngh nh ca Chớnh ph s
187/2004/N-CP ngy 16/11/2004 quy nh
v vic chuyn doanh nghip nh nc thnh
cụng ti c phn) ngy 26/6/2007 quy nh v
chuyn doanh nghip 100% vn nh nc
thnh cụng ti c phn ó a ra khỏi nim nh
u t chin lc. Theo ú, nh u t chin
lc l cỏc nh u t trong nc v nh u
t nc ngoi cú nng lc ti chớnh, qun tr

khụng thng nht i vi quy nh v ch th
cho bỏn, i vi cỏc quy nh v nh u t,
phỏp lut hin hnh th hin s bt hp lớ
vic quy nh nhiu khỏi nim khỏc nhau v
nh u t, gõy ra s khú hiu v khụng ng
nht trong cỏch din gii i vi cỏc vn bn
phỏp lut khỏc nhau. Khỏi nim nh u t
T
* Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni
Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện

46 tạp chí luật học số 9/2010

chin lc l mt in hỡnh cho s bt hp lớ
ny. Nh u t chin lc khụng phi l
khỏi nim c quy nh trong Lut chng
khoỏn nm 2006, õy l khỏi nim m Ngh
nh ca Chớnh ph s 109/2007/N-CP v
vic c phn hoỏ cụng ti nh nc ó k tha
Ngh nh ca Chớnh ph s 187/2004/N-CP
v vic chuyn i doanh nghip 100% vn
nh nc thnh cụng ti c phn. Tuy nhiờn,
khi k tha quy nh ny, Ngh nh s
109/2007/N-CP li ct b i mt s u ói
l quyn c trng ca nh u t chin lc,
lm cho ý ngha ca vic quy nh v mt loi
nh u t c lp khụng cũn quan trng.
Trong khi ú, cỏc quy nh ti vn bn ny li
yờu cu nh u t chin lc l nh u t

ó cú nhng doanh nghip buc phi thc
hin cho bỏn c phn ra cụng chỳng trc
khi la chn c nh u t chin lc, nh
trng hp in hỡnh ca Ngõn hng ngoi
thng Vit Nam (Vietcombank).
(1)

Hn na, quy nh theo hng ny v nh
u t chin lc cú th dn n mt cỏch hiu
l ch cú cụng ti c phn chuyn i t doanh
nghip 100% vn nh nc mi cú nh u t
chin lc, cỏc cụng ti khỏc khụng cú loi nh
u t ny vỡ lut chuyờn ngnh iu chnh
khụng a ra khỏi nim c th. Vỡ vy, õy
cng l mt trong nhng bt cp ca cỏc quy
nh phỏp lut iu chnh hot ng cho bỏn
c phn ra cụng chỳng ca cụng ti c phn.
Tuy nhiờn, khi xem xột vic phõn loi nh
u t di gúc nhng ngi tham gia
mua c phn ca cụng ti c phn trong cỏc
t cho bỏn c phn riờng l v ra cụng
chỳng, phi nhn thy rng nh u t lỳc ny
cú th chia lm hai loi: mt l, cỏc nh u
t ln u tiờn u t vo cụng ti c phn
cho bỏn; hai l, cỏc nh u t l c ụng
hin cú ca cụng ti c phn cho bỏn.
i vi cỏc nh u t ln u u t vo
cụng ti c phn cho bỏn, phỏp lut Vit Nam
cho phộp cỏc cỏ nhõn, t chc khi hi iu
kin do phỏp lut yờu cu, s c tin hnh

cng khỏc nhau. Cỏc nh u t khi tham gia
vo cụng ti c phn cú th theo ui nhng
mc tiờu khỏc nhau. Cú nh u t mua c
phn nhm tỡm cỏch nm quyn chi phi cụng
ti, cng cú nhng nh u t ch quan tõm ti
li tc c phn hn l vic tham gia vo qun
lớ. Nhng ngi lao ng li mua c phn vi
mong mun duy trỡ vic lm hay cỏc nh u
t chin lc mua c phn duy trỡ nh
hng i vi vic mua bỏn nguyờn vt liu
v tiờu th sn phm Chớnh s a dng v
mc tiờu ny to ra s a dng v cỏc hỡnh
thc c phn v mi loi c phn s quy nh
nhng loi c ụng khỏc nhau. V s a dng
ca c phn vi cỏc quyn v mc quyn
khỏc nhau, trong ú cú quyn c mua c phn
mi phỏt hnh ca cụng ti c phn khi cụng ti
c phn thc hin cỏc t cho bỏn c phn.
Theo quy nh ca Lut doanh nghip
2005 thỡ cụng ti c phn cú ba loi c ụng:
c ụng sỏng lp, c ụng ph thụng v c
ụng u ói.
Nh u t l c ụng sỏng lp: Theo
gii thớch ti khon 11 iu 4 Lut doanh
nghip nm 2005 thỡ c ụng sỏng lp l c
ụng tham gia xõy dng, thụng qua v kớ tờn
vo bn iu l u tiờn ca cụng ti c
phn. Tuy nhiờn cú nhng trng hp cỏc
nh u t nhn chuyn nhng c phn ph
thụng ca c ụng sỏng lp trong thi hn ba

kớ kt. Hp ng ny l tin phỏp lớ u
tiờn cho s ra i ca cụng ti. Nú l cn c
xỏc nhn s minh bch phỏp lớ i vi cỏc
giao dch ca c ụng sỏng lp trong quỏ
trỡnh vn ng gúp vn, tỡm a im kinh
doanh, mua cỏc loi ti sn phc v cho hot
ng ca cụng ti, kớ cỏc hp ng t vn
thnh lp cụng ti (nu cú). Cụng ti c phn s
khụng ra i nu khụng cú c ụng sỏng lp.
C ụng sỏng lp gi vai trũ tiờn phong, l
ngi ch xng, ng ra lo vic thnh lp
cụng ti v tham gia gúp vn vi s lng ln
ớt nht l 20% tng s c phn cú quyn cho
bỏn ca cụng ti (khon 1 iu 84 Lut doanh
nghip nm 2005). Trỡnh , nng lc v kinh
nghim ca c ụng sỏng lp nh hng ln
n s tn ti v phỏt trin ca cụng ti c
phn. xỳc tin vic thnh lp cụng ti c
phn, cỏc c ụng sỏng lp thng phi thc
hin nhng hnh vi phỏp lớ nht nh. Nhng
hnh vi ny cú ý ngha rt ln ti c ch hot
ng, c cu thnh viờn, lnh vc hot ng
ca cụng ti tng lai.
Tuy nhiờn, vai trũ trờn ca c ụng sỏng
lp cng cú nhng mt trỏi. Trong thc t, cú
rt nhiu trng hp sau khi thnh lp cụng
ti, kớ kt cỏc hp ng, cỏc c ụng sỏng lp
ó b mc cụng ti vi nhng khon n
chuyn sang doanh nghip khỏc hoc thc
hin cỏc hot ng u t tc trỏch, gõy thit

phi cú trong cụng ti c phn. Cỏc c ụng
thng mua c phn ph thụng ch yu nhm
mc ớch hng y nht cỏc quyn li v
li ớch c bn ca mt c ụng. Trong cụng ti
c phn, cỏc c ụng ph thụng cú quyn
quyt nh nhng vn quan trng ca cụng
ti c phn nh: bu c quan qun lớ iu
hnh, giỏm sỏt hot ng ca cụng ti c phn
theo nhng nguyờn tc ngi no s hu c
Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện

tạp chí luật học số 9/2010 49

phn cú quyn biu quyt ca cụng ti cao hn
thỡ cú kh nng ln hn trong vic chi phi
hot ụng ca cụng ti.
Nh u t l c ụng u ói: Theo quy
nh ca Lut doanh nghip nm 2005 thỡ ngi
s hu c phn u ói l c ụng u ói. C
ụng u ói bao gm: C ụng u ói biu
quyt, c ụng u ói c tc, c ụng u ói
hon li, cỏc c ụng u ói khỏc do iu l
ca cụng ti c phn quy nh. Tuy nhiờn, vic
cú cỏc loi c ụng u ói khụng phi l bt
buc i vi cụng ti c phn. Vic la chn
cú hay khụng cú c phn u ói v cú c phn
u ói loi no hon ton thuc thm quyn
ca c ụng v c n nh trong iu l ca
cụng ti c phn. C ụng u ói cú cỏc bin
dng tng ng vi cỏc loi c phn u ói.

hu di nm phn trm s c phiu cú
quyn biu quyt ca cụng ti. Nh vy, c
ụng thiu s l thut ng dựng ch nhng
ngi nm gi ớt c phn, khụng cú nh hng
ỏng k trong qun lớ v iu hnh cụng ti.
Trong mi quan h gia nhng c ụng ny v
nhng c ụng khỏc thỡ h khụng sc mnh
chi phi cỏc hot ng ca cụng ti, nh
vic thụng qua cỏc quyt nh ca cụng ti hay
bu cỏc chc danh qun lớ
Cú th thy rng s phõn bit gia c
ụng ln (c ụng a s) vi c ụng nh (c
ụng thiu s) c da trờn tiờu chớ v s
lng c phn cú quyn biu quyt m mi
c ụng s hu. V thc cht ca vic phõn
loi c ụng thiu s v c ụng a s khụng
cú ý ngha khi gúp vn m ch thc s cú ý
ngha khi cỏc c ụng thc hin quyn, ngha
v ca h m thụi. Lut doanh nghip nm
2005 xỏc nh c ụng hoc nhúm c ụng s
hu 10% tng s c phn tr lờn s cú thờm
mt s quyn khỏc so vi c ụng ph thụng.
ng thi, Lut doanh nghip nm 2005 cng
quy nh mc c ụng s hu 5% tng s vn
iu l cú th tham gia hi ng qun tr. Tuy
nhiờn, Lut ny li khụng quy nh c ụng
ph thụng nm gi bao nhiờu phn trm tng
s c phn m tt c cỏc c ụng (khụng
Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện


2005 khi quy nh v c cu t chc qun lớ
cụng ti c phn cú quy nh: i vi cụng ti
c phn cú trờn 11 c ụng l cỏ nhõn hoc
cú c ụng l t chc s hu trờn 50% tng
s c phn ca cụng ti phi cú Ban kim
soỏt. Nh vy, Lut doanh nghip nm 2005
ó cú s phõn bit khỏ rừ rng gia c ụng l
cỏ nhõn v c ụng l t chc. Trờn c s ú,
c cu qun lớ ni b ca cụng ti c phn thc
s b nh hng bi loi c ụng v Lut
doanh nghip quy nh khi cú mt c ụng l
t chc s hu trờn 50% tng s c phn ca
mt cụng ti c phn thỡ kh nng chi phi,
thõu túm cụng ti ca c ụng ny nhiu hn
so vi c ụng l cỏ nhõn s hu lng c
phn tng t. Thc t Vit Nam cho thy
khi cụng ti c phn cho bỏn c phn, i
tng mua c phn thng l ụng o cỏc cỏ
nhõn. Cỏc nh u t cỏ nhõn ny mua c
phn ớt khi da trờn nhng kinh nghim u
t hoc cú mc ớch u t lõu di m u t
theo xu hng a s ca xó hi. Vỡ vy, c
cu nh u t trong mt cụng ti c phn
Vit Nam th hin t 80% n 90% l cỏ nhõn.
Nh u t t chc l thiu s. iu ny v
thc t s cú nh hng khụng nh n kh
nng iu hnh, kh nng a ra nhng quyt
nh quan trng ca c ụng trong quỏ trỡnh
hot ng kinh doanh ca cụng ti c phn. Vỡ
vy, ó cú mt s ý kin cho rng phỏp lut

ln n vic quy nh quyn v ngha v ca
cỏc nh u t trong cỏc giao dch thng
mi, c bit l trong quan h mua c phn
ca cụng ti c phn. Tuy nhiờn, phỏp lut
hin hnh cũn cha cú c ch hu hiu
m bo quyn li cho cỏc nh u t vo
cụng ti c phn thụng qua hot ng mua c
phn, c bit l i vi cỏc c ụng thiu s.
T thc trng phỏp lut hin hnh ca
Vit Nam v nh u t nh trờn, chỳng tụi
cho rng nguyờn nhõn dn n thc trng
manh mỳn v khụng thng nht v ni dung
ca phỏp lut iu chnh v nh u t trong
hot ng cho bỏn c phn ra cụng chỳng
ca cụng ti c phn chớnh l s quỏ trong
cỏc quy nh phỏp lut v doanh nghip
Vit Nam. Nguyờn nhõn ca nhng quy nh
l t, khụng thng nht l s bt tng thớch
gia vic gii thớch ni hm ca khỏi nim
nh u t trong cỏc vn bn phỏp lut
khỏc nhau nh Lut doanh nghip nm 2005,
Lut chng khoỏn nm 2006 v cỏc vn bn
phỏp lut iu chnh cỏc ch th l cụng ti c
phn c chuyn i t cụng ti nh nc.
Bi vit chn cỏch tip cn khỏi nim
nh u t trong hot ng cho bỏn c
phn ca cụng ti c phn theo s a dng ca
cỏc quy nh phỏp lut cỏc vn bn khỏc
nhau, bao gm: khỏi nim nh u t, nh
u t chuyờn nghip theo Lut chng khoỏn;

u t nh quyn u tiờn mua c phn i vi
tng t cho bỏn c phn ca cụng ti c
phn s rừ rng, minh bch v hp lớ hn./.

(1).Xem: H Vy, VCB s IPO trc khi chn nh u t
chin lc, ngun:
truoc_khi_chon_nha_dau_tu_chien_luoc-3-96066.html
(2). Khi no VF1 tr c n? ngun:
vietnam.com/vn/thuctechoick/36864/index.aspx.