Lịch sử hội hoạ Hiện Đại và Hậu Hiện Đại tại
Việt Nam
Tranh hậu hiện đại của Lê Hiếu
WGPSG (11.10.2009) Hoạ sĩ Lê Hiếu đã tìm hiểu và có những nhận định của
ông về Hội hoạ Hiện Đại và Hậu Hiện Đại tại Việt Nam. Đây sẽ là một tài liệu hữu
ích và thú vị cho những người yêu mến và quan tâm đến nền Hội hoạ và Mỹ thuật
của quê hương Việt Nam thân yêu.
I. Hội hoạ Hiện Đại
Hội họa Hiện Đại là gì? Có gì khác biệt với những khuynh hướng hội hoạ trước
đó?
Điểm khác biệt là ở quan niệm về năng khiếu. Năng khiếu là yếu tố cần thiết của
người hoạ sĩ, nhưng trong Hội họa Hiện Đại, người ta khẳng định rằng: năng
khiếu, một trong những yếu tố giúp cho hoạ sĩ có được những tác phẩm cuốn hút,
lại là không cần thiết lắm! Bởi vì sản phẩm của hội hoạ không phải chỉ là những
cái gì đẹp, không chỉ là để thỏa mãn một thị hiếu, mà cốt yếu nó còn đi tìm một sự
đồng cảm và chia sẻ. Nói chung, nó phải truyền thông được một thông điệp với
công thức:
Tác phẩm lớn = Tính sâu thẳm + tính phức tạp + tính nguyên sơ.
Có thể nói, khuynh hướng Hiện Đại này đã đi vào môi trường Hội hoạ của Việt
Nam kể từ ngày triển lãm đầu tiên vào năm 1929 tại Trường Mỹ thuật Đông
Dương.
Cách đây 85 năm, ngày 7/10/1924, tại Hà Nội, toàn quyền Đông Dương Martial
Merlin ký sắc lệnh cho thành lập Trường Mỹ thuật Đông Dương, với tên tiếng
Pháp là École superieure des Beaux-Arts de L’Indochine. Người đảm nhiệm kiêm

các thành tựu của thời kỳ trước sang khuynh hướng xã hội chủ nghĩa. Một số còn
lại di cư vào Nam, sát nhập với trường Cao Đăng Mỹ Thuật Gia Định, nay là
trường Đại Học Mỹ Thuật Tp HCM, số 5 Phan Đăng Lưu, Q Bình Thạnh, Tp.
HCM.
Thời kỳ này ở miền Nam, tức Sài Gòn cũ, các họa sĩ nổi tiếng các nơi tổ chức triển
lãm liên tục, ở Ty Văn Hóa (đường Tự Do), ở Hội Việt Mỹ, với các họa sĩ cổ thụ
như Nguyễn Gia Trí, Văn Đen, Nguyễn Siên, Tạ Tỵ, Hiếu Đệ, Nguyễn Thanh Thu.
Đến thập niên 60 thành lập thêm nhóm họa sĩ trẻ Sài Gòn, gồm có các họa sĩ
Nguyễn Trung, Hồ Thành Đức, Bé Ký, Hồ Hữu Thủ,Trịnh Cung, vv
Đây là thời gian cực thịnh của các trường phái Hiện Đại: Ấn tượng, Lập thể, Siêu
thực, Trừu tượng v.v Ở thời vàng son này, các họa sĩ rất được công chúng trọng
thị và mến yêu, nhất là tầng lớp trung lưu trí thức, bác sĩ, kỹ sư, công chức, giáo
sư,vv…Sau mỗi tháng lãnh lương, họ thường trích ra một khoản tiền để sưu tập
tranh, tượng.
Hội hoạ Hiện Đại và Hậu Hiện Đại VN
Xin"click" lên hình để xem các hình trong album này
C. Giai đoạn từ 1975-1990
Sau khi thống nhất đất nước, trong bối cảnh cả nước vẫn sống trong nền kinh tế
bao cấp tập trung, Sài Gòn-Tp HCM có lực lượng họa sĩ xuất thân từ các nguồn
đào tạo hết sức khác nhau, từ các nước xã hội chủ nghĩa như Liên Xô, Tiệp Khắc,
Hungary, Ba Lan, Trung Quốc, và từ các nước tư bản như Pháp, Mỹ, Ý, Anh,
Nhật…
Riêng miền Nam đang liên tục tiến hành cải tạo xã hội và xây dựng xã hội mới mà
dân Sài Gòn và giới văn nghệ sĩ tại chỗ còn quá xa lạ. Vì thế mà rất nhiều người
cầm cọ thời bấy giờ, bị đi cải tạo, hoặc bỏ vẽ. Số còn lại trở nên rụt rè trước hoàn
cảnh xã hội thay đổi. Trong suốt thời gian này hầu như không có cuộc triển lãm
tranh tượng của cá nhân, hay tổ chức tư nhân nào, mà chỉ có những cuộc triển lãm

mạnh đến tính sâu thẳm, và khác nhau ờ chỗ:
- Hội họa Hiện đại nhấn mạnh hơn về: tính phức tạp và tính nguyên sơ
- Hội họa Hậu Hiện đại lại nhấn mạnh đặc biệt về: tính tự do và tính cá nhân.
Điểm đặc biệt khác của Hội hoạ Hậu Hiện đại là: người xem "cùng sáng tác" với
tác giả. Khi ngắm nghía bức tranh, vào từng thời điểm khác nhau, họ khám phá ra
những góc cạnh mới, những ý nghĩa mới, và đặt tên mới cho bức tranh. Bức tranh
là một tác phẩm bỏ ngỏ
III. Nhận định
Chưa bao giờ nền nghệ thuật thế giới đứng trước những thách thức đáng kể như
ngày hôm nay, bởi lẽ con người đã mất niềm tin vào cuộc sống, mất định hướng,
nên dễ trở nên tha hóa. Từ đó, tư duy về cái Đẹp phát sinh nhiều quan niệm mới,
nhiều khi đi ngược lại với nền mỹ học cổ truyền. Mà tự bản chất, khả năng con
người thì chưa đủ sức chân nhận giá trị. Ngôn ngữ và tư tưởng giữa các thế hệ có
khoảng cách ngày càng xa, khiến cho sự kết nối, chia sẻ, yêu thương trở nên cực
kỳ khó khăn. Những người trẻ ở các nước đang phát triển lại càng thêm bối rối,
mất phương hướng.
Hiện nay, bóng đêm của trường phái Hậu Hiện Đại ngày càng bao trùm khăp nơi
trên thế giới. Không giống như khoa học, kỹ thuật, luôn luôn có mẫu số chung,
trong môi trường hội họa, không ai giống ai, mỗi người mỗi phong cách. Hiện Đại
hay Hậu Hiện Đai của mỗi người đều xuất phát tự bên trong nội tâm sâu thẳm, và
đều thể hiện một mỹ cảm nhất định về cái Đẹp.Thêm vào đó, lối giáo dục ngày nay
là lối giáo duc trực quan: làm ngay, thấy ngay, cộng với sự nhiễu loạn thông tin từ
internet, cũng là một phần cản trở sự tiếp thu theo kiểu cũ của trường phái Hiện
Đại.
Hậu Hiện Đại đã bẻ vỡ thế giới nhận thức và cảm xúc ra nhiều mặt, và đưa đến hai
kết quả khác nhau: tích cực và tiêu cực:
- Ở mặt tiêu cực, các họa sĩ mong đợi một không gian để thỏa mãn cái Tôi, nhiều
hơn là đi tìm những giá trị mới hoàn thiện hơn. Bởi họ đi từ một nền tảng nổi loạn
và hoang mang, dẫn đến kết quả họ không biết họ là ai! “Tôi là ai, tôi là ai, mà còn
trần gian thế? Tôi là ai mà yêu quá cuộc đời này?” (ca khúc Trịnh Công Sơn)