lời nói đầu
Sự chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoà tập trung sang nền kinh tế thị
trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng XHCN ở nớc ta hiện nay là
một tất yếu khách quan. Quá trình chuyển đổi đó đợc bắt đầu từ đại hội VI
năm 1986. Trong quá trình chuyển đổi từ đó đến nay nền kinh tế nớc ta đã thu
đợc rất nhiều thành tựu to lớn. Việc chuyển sang nền kinh tế thị trờng có sự
quản lý của nhà nớc theo định hớng XHCN đã đa nớc ta thoát khỏi sự trì trệ về
phát triển kinh tế sang một nền kinh tế mới, phát triển mạnh hơn. Trong tơng
lai, có thể nền kinh tế nớc ta sẽ theo kịp đợc nền kinh tế của những nớc phát
triển trên thế giới. Những thành công bớc đầu của nền kinh tế có đợc là do
Đảng và nhà nớc ta đã nhận ra rằng sự vận dụng và sáng tạo chủ nghĩa Mác -
Lênin, Đảng và Nhà nớc ta đã chủ chơng chuyển đổi từ cơ chế kinh tế kế
hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trờng, nhng nền kinh tế nớc ta không phải
là nền kinh tế thị trờng thuần tuý mà là nền kinh tế thị trờng có sự tham gia
của nhà nớc với t cách là ngời điều tiết nền kinh tế theo định hớng XHCN.
Vậy Nhà nớc có vai trò rất lớn trong nền kinh tế. Nhng Nhà nớc thự hiện chức
nng đó bằng những công cụ gì và thực hiện nh thế nào? đó là vấn đề làm tôi
quan tâm và đi sâu vào tìm hiểu vấn đề nà. đề án sẽ đề cập đến những vấn đề:
Tính tất yếu chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế
thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng XHCN. Vai trò quản lý của
nhà nớc đối với nền kinh tế. Và một số giải pháp nhằm đổi mới và tăng cờng
vai trò kinh tế của nhà nớc. Đặc trng của nền kinh tế thị trờng ở nớc ta.
1
Phần I
Sự cần thiết và tính tất yếu của việc chuyển
đổi nèn kinh tế từ kế hoạch hoá tập trung
sang kinh tế thị trờng có sụ quản lý của nhà
nớc theo định hớng XHCN
I - Kinh tế kế hoạch hoá tập trung những u điểm và
nhợc điểm
1- u điểm

ngoài. Đến cuối những năm 80, giá cả leo thang, khủng hoảng kinh tế đi liền
với lạm phát cao làm cho đời sống nhân dân bị giảm sút thậm chí một số địa
phơng nạn đói đang rình rập. Nguyên nhân sâu xa về sự suy thoái nền kinh tế
ở nớc ta là do ta đã rập khuôn một mô hình kinh tế cha thích hợp và kém hiệu
quả. Những sai lầm cơ bản là:
- Ta đã thực hiện chế độ sở hữu toàn dân về t liệu sản xuất trên mô lớn
trong điều kiện cha cho phép. Điều này đã dẫn đến một bộ phận tài sản vô chủ
và đã không sử dụng có hiệu quả nguồn lực rất khan hiếm của đất nớc trong
khi dân số ngày càng một gia tăng.
- Thực hiện việc phân phối lao động cũng trong điều kiện cha cho phép:
khi tổng sản phẩm quốc dân thấp đã dùng hình thức vừa phân phối bình quân
vừa phân phối lại một cách gían tiếp đã làm mất động lực của sự phát triển.
- Việc quản lý kinh tế của nhà nớc lại sử dụng các công cụ hành chính,
mệnh lệnh theo kiểu thời chiến không thích hợp với yêu cầu tự do lựa chọn của
3
ngời sản xuất và ngời tiêu dùng đã không kích thích sự sáng tạo của hàng triệu
ngời lao động.
II - sự cần thiết phải chuyển sang kinh tế thị trờng
theo định hớng XHCN ở nớc ta.
Trớc sự suy thoái k nghiêm trọng viện trợ nớc ngoài lại giảm sút đã đặt
nền kinh tế nớc ta tới sự bức bách phải đổi mới. Tại đại hộiVI của Đảng đã
chủ chơng phát triển kinh tế nhiều thành phần và thực hiện chuyển đổi cơ chế
hạch toán kinh doanh XHCN. Đến Đaih hội VII Đảng ta xác định roc việc đổi
mới cơ chế kinh tế ở nớc ta là một tất yếu khách quan và trên thực tế đang diễn
ra việc đó tức là chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh
tế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng XHCN. Đây là một sự
thay đổi về nhận thức có ý nghĩa rất quan trọng trong lý luận cũng nh trong
thực tế lãnh đạo của Đảng trên mặt trận làm kinh tế. Việc chuyển đổi trên
hoàn toàn đúng đắn. Nó phù hợp với thực tế của nớc ta phù hợp với các qui
luật kinh tế và xu thế của thời đại.

các quốc gia đã thay đổi hẳn về chất không còn là dân số đông, vũ khí nhiều,
quân đội mạnh mà là tiềm lực kinh tế. Mục đích của các chính sách của các
quốc gia là tảoa đợcnhiều của cải vật chất trong quốc gia của mình là tốc độ
phát triển kinh tế cao, đời sống nhân dân đợc cải thiện, thất nghiệp thấp, tiềm
lực kinh tế đã trở thành thức đo chủ yếu, vai trò và sức mạnh của mỗi dân tộc,
là công cụ chủ yếu để bảo vệ uy tín duy trì sức mạnh của các Đảng cầm
quyền.
Tuy vậy, nền kinh tế thị trờng hớng tới ở nớc ta sẽ không phải là nền
kinh tế thị trờng thuần túy. Lý thuyết để mặc cho thị trờng tự do cạnh tranh
là không tồn tại. Ngoài bàn tay vô hình, vai trò của chính phủ để điều tiết,
khắc phục những khuyết tật của thị trờng tạo cho nền kinh tế ổn định và phát
5
triÓn. §èi víi nøoc ta vait rß cña nhµ níc trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng còng sÏ
rÊt quan träng.
6
Phần II
Vai trò của Nhà nớc trong nền kinh tế thị tr-
ờng. Những đặc trng cơ bản của nền kinh tế
thị trờng định hớng XHCN ở nớc ta
I - Tính tất yếu khách quan vai trò quản lý vĩ mô
của nhà nớc đối với nền kinh tế.
Tại sao Chính phủ phải can thiệp vào nền kinh tế ? Adam Smith, một
nhà kinh tế học đã lập luận trong tác phẩm kinh điển của mình vào năm 1776,
cuốn của cải các dân tộc, rằng ngời ta trong khi theo đuổi lợi ích riêng của
mình dờng nh đợc một bàn tay vô hình dẫn dắt để tăng thêm lợi ích cho xã
hội, nếu nh thị trờng phân bổ các nguồn lực một cách có hiệu quả sao cho các
nhu cầu của ngời tiêu dùng đợc thoả mãn với chi phí tối thiểu, thì tại sao
Chính phủ lại can thiệp vào nền kinh tế để làm gì ? Nhà kinh tế học bắt đầu từ
cuốn của cải các dân tộc của Adam Smith. Song với t tởng cho rằng, nguồn
gốc của sự giàu có mỗi dân tộc nằm ở sự tự do kinh tế, Adam Smith về thực

đã tiền lên xây dựn XHCN, mà nền tảng của xã hội mà nền tảng của đó là chế
độ sở hữu ch về t liệu sản xuất.
Mặc dù có nhiều cách lý giải khác nhau, sự thể hiện có những đặc điểm
riêng biệt, song những ngời theo t tởng này đều cho rằng, thông qua sở hữu xã
hội về t liệu sản xuất, nhà nớc nắm đợc các điều kiện vật chất của sản xuất từ
đó sẽ tổ chức quản lý thống nhất nền kinh tế, đa nó vận hành theo định hớng
của nhà nớc.
Đầu những năm 30 của thế kỷ XX, những cuộc khủng hoảng kinh tế nôt
ra năm 1929 - 1933 đã chứng tỉo rằng bàn tay vô hình không thể đảm bảo
những điều kiện ổn định cho kinh tế thị trờng phát triển. Hơn nữa, trình độ xã
8
hội hoá sản xuất phát triển ngày càng cao đã chỉ cho các nhà kinh tế học thấy
rằng cần phải có sự cân thiệp của n vào quá trình hoạt động của nền kinh tế
điều tiết nền kinh tế. Nhà kinh tế ngời Anh Jonh Meynard keynes (1884 -
1946) đã đa ra ký thuyết nhà nớc điều tiết kinh tế thị trờng.
T tởng nhà nớc can thiệp vào kinh tế thị trờng của Keynes xuất phát từ
chỗ cho rằng, sự tăng lên của sản xuất sẽ dẫn đến sự gia tăng thu nhập, do đó
làm tăng tiêu dùng. Song do khuynh hớng tiêu dùng giới hạn nên tiêu dùng
chậm hơn so với thu nhập.
Vì vậy, cầu giảm xuống. Sự giảm sút cầu tiêu dùng hay tiêu dùng không
đủ sẽ kéo theo sự giảm sút của giá cả hàng hoá, từ đó làm cho tỷ xuất lợi
nhuận giảm xuống. Nếu tỉ suất lợi nhuận nhỏ hơn hoặc bằng lãi suất vay thì
các chủ đầu t, họ sẽ không dẫn nền kinh tế đi đến chỗ trì trệ, khủng hoảng và
là cho nạ thất nghiệp ngày càng tăng.
Để khắc phục tình trạng đã nêu, nhà nớc phải can thiệp vào nền kinh tế,
can thiệp vào thị trờng, phải mở ra các cuộc đầu t lớn. Có làm nh vậy mới huy
động đợc các nguồn t bản nhàn rỗi để mở mang các hoạt động sản xuất kinh
doanh, giải quyết công ăn việc làm và tăng thu nhập cho dân c, làm cho nhu
cầu tăng lên sẽ làm sản xuất tăng nhanh, nhờ đó mà điều kiện đẩy lùi khủng
hoảng và tình trạng thất nghiệp. Theo thuyết của trờng phải Keynes, nhà nớc

- Nhà nớc không làm kinh tếnh doanh nghiệp làm nhà nớc quản lý vĩ
mô nền kinh tế tức là: Lựa chọn phơng án phát triển kinh tế - xã hội can thiệp,
điều khiển mỗi hi nền kinh tế đi chệch ngoài phơng án bởi các chấn động kinh
tế - chính trị - xã hội bên trong và bên ngoài.
2 - Vai trò kinh tế của nhà nớc ta trong nền kinh tế thị trờng .
10